TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

श्रीज्ञानदेवतेहत्तिशी - अभंग १

"श्रीज्ञानदेवतेहत्तिशी" या पुस्तकात श्रीज्ञानेश्वरांनी तेहतीस अभंगांतून जगाला अध्यात्मज्ञान दिले.


अभंग १

पैल तुर्येचे मेरे । नयनांतुनि नयन हेरे ।

सर्व साक्षी समरे । परब्रह्म ॥१॥

टीकाः

ज्ञानदेवा तूं माऊली । योगी जनांची साऊली । तुवां निगमसावल्ली । प्रकट केली ॥१॥

तूं तो अमरचि या भुगोली । व्यापक झालासी नभोमंडळीं । तुझी मूर्ति प्रकाशली । श्रीहरी ऐसी ॥२॥

भक्तजनासी पावली । ऐसे संइत बोलिती बोली । म्हणोनी विनति चरणकमळी । दर्शन कीजे या भक्ता ॥३॥

सर्वा ठायीं तूंचि ज्ञान । तुज जाणतां समाधान । म्हणोनि होईजे प्रसन्न । श्रवणपुटाबोधोनि ॥४॥

माझें कर्णीं सांगिजे गुज । तव अंतरीचें जें निज । अंतरीचें काज । जाणोनिया ॥५॥

धन्य सदगुरु हनुमंत । जेणें बोधिला परमार्थं । तेचि राहो जागृत ज्योत । अखंड स्नेहें ॥६॥

तृप्त करी माझी तान्हुली । मी आलोसे तुजजवळीं । नुरवी अज्ञानकाजळी । सानुलियाची ॥७॥

तेहत्तिस ओवियांचा बोध । करोनि सांगिजे विशद । अंतरीचा अंतरीं नाद । घुमवोनि ॥८॥

तूंचि कैवल्यांचा पुतळा । भक्तिज्ञानाचा उमाळा । म्हणोनि तोचि स्फूर्तिजिव्हाळा । प्रगट करी ॥९॥

तूं योगियांची समाधी । तोडिली सर्वही उपाधी । तुझोनि कृपे चित्त्तशुद्धी परिपुर्ण ॥१०॥

अंतः करणें हांक दिली । ते अंतः करणा मिळाली । समाधान वृत्ति केली । ज्ञानाईनें ॥११॥

ज्ञानाई प्रकट झाली । म्हणोनियां मिठीच दिली । दोनी भुजांनी कवळी । ज्ञानेश्वर ॥१२॥

जरी कां असली पामर । ज्ञान राजाचे डिंगर । पाठीराखा सर्वेश्वर । ज्ञानदेव ॥१३॥

पुसे ज्ञानाई माऊली । काय इच्छा अंतरी धरली । अंतर्वृति ओळखिली । तत क्षणी ॥१४॥

दिले पूर्ण आशिवचन । होवोनियां सुप्रसन्न । तेणें मना समाधान । नवल झालें ॥१५॥

अक्षर निराकारीं वहिले । अर्थरुपें प्रगट झाले । म्हणोनियां मीया नमिले । आदिबीज ॥१६॥

तेचि सांगती ज्ञानेश्वर आपण । निर्गुणाचे जाले सगुण । नयनातुंनि हेरे नयन डोळियांनें ॥१७॥

पैल तुर्येचे मेरे । नयनातुनी नयन हेरे । जेथ आपणया विसरे । आपणपे ॥१८॥

तरी ते तुरिया कवण । ज्ञानराजे द्यावे सांगुन । जया परौते पाहणे आपण । आपणिया ॥१९॥

उपाधिभुत जे जीवन । त्याचे करितां पृथःकरण । स्थूल सूक्ष्म आणि कारण । वेगळे होती ॥२०॥

त्रिकुटाचे करोनी भेदन । जागृति स्वप्न सुषुप्ती शुन्य । उलंघोनि वरुतेपण कृपेजाले ॥।२१॥

तेथ उरला निःशेष शब्द । जो आटता उन्मनी अमेद । श्वेत साक्षात्कार सिद्ध । जया पैल ॥२२॥

तया उन्गनीचिये ताटीं । प्रस्फुटगगनाचिये दिठी । हंकार जीवित्वाची गोठी । चैतन्यीं सरलीं ॥२३॥

उन्मनीची जेका पहा । उन्मन दावीं जेवा अहा । केवलाकाशाची जे रहा । जीवनाची ॥२४॥

ऐसी तुरिया प्रकर्षे चावळली । तरी वृत्ति स्थिरता पावली । वृत्ति वृत्तिच सरली । साम्यशब्दे ॥२५॥

वृत्ति आत्मते रिघाली । उर्ध्वमुखी अखंड धाली । ओटपीठाची साउली । पडली जेथ ॥२६॥

तया तुरिये वरुतिये स्थिती । ज्ञानराजे कथिली निगुती । जेथ समाधान चित्तीं चित्ताचिये ॥२७॥

तुरीयेपैल नयनीं नयन । तेथें साक्षी भगवान जेथ विश्वात्मा दर्पण । होवोनी ठेला ॥२८॥

सहज चतुर्विध वक्त्री । बाह्म चक्षुंचिया नेत्रीं । साधक रिघती अहोरात्रीं । तुरीयेपैल कैसेनि ॥२९॥

पहांता तुरियेचे उपरी । ऐसी ही दृष्टी फिरे माघारी । बाह्म दृष्टीते अंतरी । रिघो न शके ॥३०॥

जेथ अलक्ष दुर्गाची पहाणी । परतली भृकुटीपासोनी । तेथ लक्ष लक्षेल कोठुनी । बाह्म दृष्टी ॥३१॥

म्हणोनि डोळा तो गगन । नाद तोचि झाला कान । यथा शब्दांचें स्फुरण । जिव्हारुप ॥३२॥

तरी हें गगन कैसें । पहांताचि अनारिसे । समाधान ओपे सौरसे । विश्रांतीचे ॥३३॥

दशविध नादाते गिळोन । जो कां शब्द राहिला आपण । पाहतां तेचि ये गगन । देखे स्वये ॥३४॥

चिणिति चिण चिणिति घंटानाद । शंख तंत्री ताल छंद । वेणु भृदंग भेरी प्रसिद्ध । मेघनाद अगाधाचि ॥३५॥

हे दशनाद विरत । तेथ साधकु तो मत्त । आकाशाचा चढोनि प्रांत । चित्त लावी गगनाचे ॥३६॥

नादरहित जें स्फुरण । तेचि शब्दस्वरुप गगन । पाहातां नादांचे अधिष्ठान । वायुचि हा ॥३७॥

वारियांने नादछंद । वारियानें सारा प्रबंध । विश्व पहातां अगाध ।निर्माण केले ॥३८॥

पहण्यापासोनि जाला डोळा । जो निज तेजाचा उमाळा । शब्दरुपाचा प्रगट झेला । स्फुरण गुणे ॥३९॥

याचे परते आकाश । जें चंचळ परि निराभास । तेचि चक्षुरुप लक्ष । पाहो लागे ॥४०॥

पहाण्यापासोनि जाला डोळा । डॊळा पाहाणेपणा आला । तोचि डोळा स्थिरावला । पाहाणियातु ॥४१॥

पहाणेपण ते दृश्य । ऐसे जाणिनि सुरस । पहातां या विश्र्वास । आपणांचि पाहणें ॥४२॥

मंग सहजचि फिरणें । लक्ष्मीं लक्ष्य स्थिरावणें । आप आपणां पाहणें । समाधान ॥४३॥

पहाणेची जालें पाहाणेंपण । याचें कारण चंचळगुण पहातां एकत्व अभिन्न । काय वानु ॥४४॥

डोळिया डोळा मिळाला । आरशापुढें । आरसा ठेविला । लोलकासी देखणें । अलक्ष्य आत्म्यांचे पहाणें ॥४५॥

म्हणोनि आकाशदृष्टीचें देखणें । अलक्ष्य आम्त्यांचें पहाणें । मिळोनि गेले एकपणे । एक सरा ॥४६॥

पहाणिया देखणें भेटलें । तेणें आत्मचक्षुसि हेरलें । जें कां शुन्य उगवलें । राविबिबाविणें ॥४७॥

म्हणोनि ते शुन्य दृष्टी । देवल पहाणें ज्यांची दिठी । जेणें आत्मयाची भेटी । सहज होय ॥४८॥

नयनातोनि नयन हरेला । जेथ लाधली जीवनकळा । नयन लाथला आगळा । शुन्याहोनि ॥४९॥

दोन शुन्याचें देखणें । जेथ राहिलें आत्मपणें । म्हणोनियां सर्वात्मपणें । समचि साक्षी ॥५०।\

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-15T15:02:39.2870000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

for sympathetic consideration

  • सहानुभूतिपूर्वक विचारासाठी 
  • सहानुभूतिपूर्वक विचारार्थविचार के लिए 
  • सहानुभूतिपूर्वरक विचारासाठी 
RANDOM WORD

Did you know?

पिंपळाच्या झाडाला फक्त शनिवारीच स्पर्श का करतात?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site