TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

श्री दत्तप्रबोध - अध्याय तेरावा

श्री अनंतसुत विठ्ठल उर्फ कावडीबाबा विरचित ’श्री दत्तप्रबोध’ ग्रंथाचे पारायण केल्याने ’गुरुचरित्र’ पारायणाचे पुण्य मिळते.

अध्याय तेरावा

॥श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः ॥ श्रीगुरुदत्तात्रेयाय नमः ॥

नमो सद्‌गुरु शिव सनातना । प्रणवरुपा सच्चिद्घना । मायातीता निरंजना । आनंदघना अविनाशा ॥१॥

नमो आदि अनादि विश्वंभरा । नमो निर्विकारा परात्परा । सर्वसाक्षी जगदुद्धारा । ज्ञानसागरा अद्वया ॥२॥

नमो पंचवदना सर्वोत्तमा । अनन्यावरी करी क्षमा । वर्णावया दत्तमहिमा । बुद्धि प्रेमा देईजे ॥३॥

गत कथाध्यायीं निरोपिलें । त्र्यंबक अविनाश भेटले । नानापरी गौरविलें । आनंदकल्लोळें तन्मय ॥४॥

दत्त त्र्यंबकासी प्रार्थिती । आज्ञा द्यावी आम्हांप्रती । अवश्य म्हणे उमापती । भेटी प्रीतीं देत जा ॥५॥

वंदोनिया चरणकमळ । निघते झाले तात्काळ । गिरिप्रदक्षिणा उतावेळ । करोनि सुशीळ नमी पुन्हा ॥६॥

गंगाद्वाराप्रति आले । गंगातीर्थ वंदन केलें । चक्रतीर्थही पाहिलें । नावेकीं देखिलें गंगातट ॥७॥

पाहतां गंगेची तटरचना । आनंद वाटला बहु मना । गंगा साक्षात् लागोनि चरणा । कृपाघना स्तवियेलें ॥८॥

प्रार्थोनि वदे अविनाशा । मत्पापा छेदी सर्वेशा । तुजवांचोनि सर्वाधीशा । पावन परेशा करील कोण ॥९॥

नित्य मातें स्पर्शोन । कृपायोगें करावें पावन । तंव अविनाशें दिधलें अभयदान । न करीं मन उदास ॥१०॥

द्वितीय अन्हीं येथें । अवश्य पावेन माते । मनोरथ होतील पुरते । पापहर्ते श्रीगंगे ॥११॥

क्षेत्रें करोनि अवलोकन । पंचवटीसी केलें गमन । श्रीदत्त ऋषींचें दर्शन । घेतां समाधान पावले ॥१२॥

तेथोनिया पश्चिमेसी । जाता झाला अविनाशी । तीर्थक्षेत्र दैवतांसी । निरखोनी प्रेमेसी वंदिती ॥१३॥

मार्ग चालतां तांतडी । पावले नर्मदेची थडी । तेथील दैवते आवडीं । निरखोनि निवाडी चालिले ॥१४॥

भीमनाथाप्रति । जावोन । आनंदे पावले दर्शन । तुळशीश्याम विलोकून । आनंदघन मानसीं ॥१५॥

रुदगया ब्रह्मगया । आवडीं विलोकिलें तया । प्रभासातें पाहोनिया । विसाविया बैसले ॥१६॥

पुढें चालतां अपूर्व । दृष्टीं देखिला मूळमाधव । पिंड तारकाचें लाघव । कौतुकभाव पाहिला ॥१७॥

रैवतपर्वत विशाळ । तोही पाहिला सकळ । तयामाजी शृंगें सरळ । तीन प्रबळ असती ॥१८॥

एक शृंगावरी गोरक्षनाथ । दुसरे शृंगीं हिंगळाजदेवी वसत । तिसरे शृंगीं स्वयें अवधूत । पावले विश्रांत हिंडता ॥१९॥

तें महासिद्धांचें स्थान । बैसलए तापसी योगीजन । द्रुम लागले अतिगहन । फळपुष्पीं सघन डोलती ॥२०॥

नाना सतेज वनस्पती । पर्वत वेष्टित डोलती । उदकस्थळें बहु असती । आनंद चित्तीं पाहतां ॥२१॥

अवधूत पावतां तये स्थळा । प्रगट झाला सिद्धमेळा । आलिंगनीं आनंद सकळां । त्रिगुणात्मकलीला देखोनी ॥२२॥

श्रीअविनाशरुप पाहोन । सकळ सिद्ध वंदिती चरण । म्हणती दीजे कृपादान । संग पूर्ण आपुला ॥२३॥

देखोनि सिद्धांचें मनोगत । आणि आवडीचे ओळखिले अर्थ । वदता झाला स्वामी दत्त । तुमचे संकेत पूर्ण होती ॥२४॥

आम्हां नित्य असे भ्रमण । स्वइच्छें रमतों जाण । तरी विश्रांतीसि हें स्थान । अनादि पूर्ण आम्हां हें ॥२५॥

नित्य येथें तुम्हांसी । भेटूं आम्ही निश्चयेंसी । सुख होईल जीवासी । येतील दर्शनासी तयांच्या ॥२६॥

तुम्ही योगी आमुचे प्राण । माझा विसावा तुम्हीच पूर्ण । तुम्हांविण जाणें कोण । गुजखूण आमुची ॥२७॥

ऐकोनि अभयाचें उत्तर । सिद्ध करिती जयजयकार । आम्हां योगियांचे माहेर । दत्त सत्पात्र पावला ॥२८॥

करिती दत्तासी विनंती । सप्त योजनें सिद्धव्याप्ती । सप्त कोष शिखरावरुती । येथें विश्रांती दत्ता तुझी ॥२९॥

तुझे कृपेची छाया सघन । त्या तळीं आमुचें सिद्धांचें स्थान । येथोनि तुझें अवलोकन । तेणें पावन सर्व आम्ही ॥३०॥

नवनाथ चौर्‍यांशीं सिद्ध । येथें बसतो गा प्रसिद्ध । दत्त अविनाश तूं स्वतः सिद्ध । अद्वय अभेद्य सर्वातीत ॥३१॥

जैसा प्रजेसी भूपती । तारामंडळीं इंदुगती । कीं रवि जेवीं दिशापती । तेवीं आम्हांप्रती तूं सत्य ॥३२॥

तीर्थीं श्रेष्ठ प्रयागराज । दैवतांमाजी त्र्यंबकभुज । तेवीं तूं गा महाराज । आम्हां सतेज श्रेष्ठत्वें ॥३३॥

असो ऐशा गौरववचनीं । तोषविला दत्त सिद्धांनीं । अवधूतें सकळां सन्मानोनी । निघाले तेथोनी पुढती ॥३४॥

गुप्त प्रगट असती स्थानें । दाविलीं सकळीक सिद्धानें । अविनाशें निरखोनि सावधानें । संतोष मनें चालिले ॥३५॥

पश्चिम समुद्रा अवलोकिलें । गोमती तीर्थातें वंदिलें । नारायणसरोवर आगळें । मन रंगलें ते ठायीं ॥३६॥

अनादि क्षेत्र हें द्वारका । जेथें वास वैकुंठनायका । स्वस्थळा देखोनिंया सुखा । पावला हरिखा अविनाश ॥३७॥

सकळ पाहोनी स्थान । कच्छभुज देशा केलें गमन । तयापुढें मच्छिंद्र पावन । केलें दर्शन तयासी ॥३८॥

उत्तरपंथातें क्रमितां । नाना क्षेत्र पाहती देवता । तंव हिमाचली अवचिता । झाला पावता अवधूत ॥३९॥

बद्रीकेदार नारायण । घेवोनी तयाचें दर्शन । स्वर्गद्वारातें पाहून । पावले येवोन हरिद्वारा ॥४०॥

रम्य स्थानें तापसांचीं । घेतलीं दर्शनें तयांचीं । स्नानें करोनि तीर्थांची । महिमा सकळांची पाहिली ॥४१॥

तेथोनि ज्वालामुखीसि आले । ज्योतीलागी अवलोकिले । रेवाळेश्वरा पावले । पर्वत देखिले उदकावरी ॥४२॥

पुष्करतीर्थ अत्यंत पावन । तेथें सकळ तीर्थां वास्तव्य पूर्ण । तंव श्रोते म्हणती महिमान । आम्हा निवेदन करावें ॥४३॥

देखोनि श्रोतियांच्या प्रश्नासी । वक्ता म्हणे सावध मानसीं । तुमचेनियोगें ग्रंथासी । पावणें वृद्धीसी रसाळ ॥४४॥

पूर्वीं कुंभोद्भवनंदन । अगस्ती ज्याचें नामाभिधान । वेदवक्ता तपोधन । ज्ञानसंपन्न धनुर्धर ॥४५॥

महातापसी योगेश्वर । शांत औदार्य दयासागर । प्रतिमे वाटे उणा भास्कर । महाधुरंधर प्रतापी ॥४६॥

तो महाराज अगस्ती । तपोधनांमाजी गभस्ती । तेणें इच्छा धरिली चित्तीं । यात्रापंथी निघावें ॥४७॥

सप्तद्वीप नव खंड । येथें तीर्थें असती उदंड । ते पाहूं आतां निवाड । पुरवूं कोड अंतरीचे ॥४८॥

म्हणोनिया अगस्तिमुनी । निघता झाला तत्‌क्षणीं । पंचाऐशीं शतकोट मेदिनीं । तीर्थें शोधुनी पाहातसे ॥४९॥

लोकालोक पर्वत । उदय अस्ताचळासहित । शोधोनि तीर्थीं स्नान करीत । महिमा आकर्षित आदरें ॥५०॥

जेथें जेथें तीर्थासी जावें । तें तीर्थ कमंडलूंत घ्यावें । जीवेंभावें त्या रक्षावें । तया जपावें बहुफार ॥५१॥

पूर्व पश्चिम दक्षिण उत्तर । मध्य गर्भादि सविस्तर । चुकों न देतां अणुमात्र । स्वीकारी सार सकळाचें ॥५२॥

सकळ तीर्थांचें अंश आणिले । ते स्वकमंडलूंत रक्षिलें । शेवटीं पुष्कराप्रती आले । आश्चर्य वाटलें देवसुरवरां ॥५३॥

देव झाले चिंतातुर । येणें तीर्यमाहात्म्य आणिलें समग्र । ऐसा कोणी न देखिला साचार । पराक्रमी थोर आगळा हा ॥५४॥

दीन पापी दुराचारी । यांसी कोण आतां उद्धरी । कोण होईल तयाची परी । म्हणोनि विचारी पडियेलें ॥५५॥

कोण करावा यासी उपाव । होऊं पाहे हा तीर्थराव । कैसेनी तरतील हे जीव । करणी अभिनव केली येणें ॥५६॥

सुरपति रमापति उमापति । सकळ देव प्रजापति । गणगंधर्व गणपति । इंदु दिनपति ऋषि तारा ॥५७॥

सकळही तेव्हां मिळोन । विचारी पाहती शोधून । पुष्करअंश जातां घेऊन । मग तो यत्‍न चालेना ॥५८॥

मगं अवघे मिळोनि देवांसहित । पुष्करासी झालें वेगीं प्राप्‍त । अंतरिक्ष राहोनि गुप्त । आरंभिली युक्त कैसी पहा ॥५९॥

अगस्ती स्नानासी प्रवेशतां । कमंडलु झाले लवंडिता । तो पुष्करि संचरतां । आनंद चित्ता सकळांच्या ॥६०॥

तंव अगस्ती स्नान करोनी । तीरा आला जंव परतोनी । पालथा कमंडलु देखोनी । क्षोभला मनीं नावरे ॥६१॥

जसा पटला प्रळयानळ । नेत्र आरक्त झाले इंगळ । तंव तिन्ही देवतां तात्काळ । करकमळ जोडिती ॥६२॥

स्तुतिस्तवनातें आरंभिती । दीनपणें करिती ग्लांती । दया कीजे कृपामूर्ती । क्षमा प्रीतीं करावीं ॥६३॥

तूं होसी दयासागर । सकळांमाजीं तूंचि थोर । करावया जीवमात्रांचा उद्धार । केला उपकार समर्था ॥६४॥

तुजऐसा परोपकारी । न देखो या त्रिभुवनांतरी । तुझी कीर्ती चराचरीं । ब्रह्मांडभरी हे झाली ॥६५॥

या जीवउद्धरणासाठीं । जीवीं सोसोनि आटाटी । तीर्थे आणोनि दिधली भेटी । होसी पोटीं दयाळू ॥६६॥

अगा अगस्तीमुनी समर्था । तुवां तारिलें जीवजंतु अनाथा । तुझी कृपा हे पूर्ण होतां । मोक्षपंथा पावती ॥६७॥

होईल जीवाचा उद्धार । हा मुनी तुझाचि कीं उपकार । सावरी कोप होई उदार । न करी अव्हेर शब्दाचा ॥६८॥

एसे ऐकोनिया स्तवन । अगस्ती करी हास्यवदन । म्हणे बरवें साधिलें कारण । ठेविलें महिमान येथेंची ॥६९॥

तरी सकळीं द्यावें वरप्रदान । जो या तीर्थी करील स्नान । न घडो तया जन्ममरण भवबंधन न बाधो ॥७०॥

मुनिवचन ऐकोनि देव । आनंदते झाले तेव्हां सर्व । जयजयकारें वरद अपूर्व । देती गौरव तीर्थातें ॥७१॥

पुष्कराद्यानि तीर्थानि । संकल्पीं नेमिलें तपासोनी । तै सकळ सुस्नात होवोनी । भावें मुनी वंदिला ॥७२॥

अगस्तीं लिंग तेथें स्थापिलें । विष्णु रुद्र पुष्कर नेमिलें । तिसरें ब्रह्म पुष्कर योजिल । निवास केलें ते ठायीं ॥७३॥

गायत्री सावित्री सरस्वती जाण । त्यांसहित ब्रह्मदेव आपण । तेथेंचि त्या पूज्यमान । करिती जन अद्यापी ॥७४॥

प्रसन्न करोनि अगस्तीसी । तीर्थे स्थापोनि पुष्करासी । स्वस्थाना पावले देवऋषी । परिसोनि श्रोतियांसी आनंद ॥७५॥

मागील कथेचे अनुसंधान । पुष्करीं पावला दत्त येवोन । त्रिपुष्करीं करोनि स्नान । घेत दर्शन अगस्तीचें ॥७६॥

ब्रह्मा विष्णु महेश्वर । त्रिगुणात्मका भटले सत्वर । मस्तकीं ठेवोनि अभयकर । देती वर सदयत्वें ॥७७॥

ते दत्तमूर्ति करिती अवलोकन । त्रिगुणात्मक दिसे घवघवित पूर्ण । शंख चक्र त्रिशूल धारण । डमरु वादन दिव्य पैं ॥७८॥

झोळीपात्र मेखळा । मस्तकीं मुगुट तेजागळां । कुंडलांची फांकते कळा । मुखमृगांकीं कळा अनुपम्य ॥७९॥

हा जगदुद्धारार्थ अवतार । स्वयें त्रिगुणात्मक नटला सर्वेश्वर । आसनीं बैसवोनि प्रियकर । पूजासत्कार समर्पिती ॥८०॥

रमेसहित आपण । करिती दत्ताचें अर्चन । पीतांबर करवोनि परिधान । वनमाला भूषण अर्पिलें ॥८१॥

उमा आणि शिव । तेही करिती गौरव । शार्दूलचर्म मुद्रा अपूर्व । दे स्वयमेव जाणोनी ॥८२॥

गायत्री सावित्री सरस्वती । सहित सरसावे प्रजापती । पूजाविधि सारोनि निगुती । आणिक अर्पिती प्रियकर ॥८३॥

दंडकमडलु माला । आवडी दे त्या कामधेनूला । ऐशा गौरवें दत्ताला । देता झाला संतोषें ॥८४॥

नाना भूषणीं मंडित । संतोषिला अविनाश दत्त । नाना गौरवें कैसें भूषवित । ते श्रोते संत अवधारा ॥८५॥

महामुनी वीतरागी । दिगंबर तूं निःसंगी । सर्वाध्यक्ष उदारत्व भोगी । म्हणोनी योगी तुज नाम ॥८६॥

मुख्य योगियाचें लक्षण । तें तूं जाणसी संपूर्ण । करुं जाणसी योगयज्ञ । योगी सुज्ञ तूंचि पै ॥८७॥

जे योगाची हातवटी । ते तूं जाणसी गा कसवटीं । योगयुक्त तुझी दृष्टी । मुरडली पृष्ठीं योगी तू ॥८८॥

अंतर्बाह्य तुझा योग । हा प्रगटोनि उद्धरिसी जग । सर्व योगांचे प्रसंग । जाणसी सांग योगी तूं ॥८९॥

सर्वात्मक तूं व्यापक । तुजपासोनि हे अनेक । भूतमात्रा पालक । सुखदायक तूं प्रभु ॥९०॥

सत्ताधारी तूं होसी । सूत्रें पुतळ्या नाचविसी । कर्तृत्वकारणें करविसी । कृपें पाळिसी म्हणोनि प्रभु ॥९१॥

तव आज्ञा सकळां प्रमाण । आज्ञेबाहेर वर्तेल कोण । तूं सकळांचें अधिष्ठान । तुज हे अभिधान साजे प्रभु ॥९२॥

सत्त्वगुणाचा उद्भव । हा तुजपासोनि असे सर्व । अनंत ब्रह्मांडांचा प्रसव । एवं जीवन जीव तूं प्रभु ॥९३॥

रज तम विभक्त दाविलें । मूळ सत्त्व असे वेगळें । त्या सत्वाचेहीमुळें । करितां गाळे दिसे जें ॥९४॥

शुद्ध सत्त्व जया म्हणती । तोचि तूं गा दत्तमूर्ति । त्रिगुणात्मक धरोनि स्थिती । दाविसी गति त्रिगुणत्वें ॥९५॥

त्रिगुणात्मकेंचि अवतार । त्रिकांडीं वेद वर्णी विचार । त्रिभुवनें दाविला प्रकार । अवघा विस्तार त्रिभाग ॥९६॥

सएव जो त्रिभाग । तो तूं त्रिगुणात्म्क सांग । पृथक दाविलेंसि त्रिअंग । प्रत्यक्ष अभंग एकत्वें ॥९७॥

जे जे निर्मिलेसि गुण । चातुर्य कलायुक्तीपूर्ण । नाना रसकस विविध कारण । वर्णावर्ण जाणसी ॥९८॥

नाद भेदादि गति । शब्दाशब्द प्रवृत्तीनिवृत्ति । कालअकालाची व्याप्ति । ह्याही युक्ति जाणसी ॥९९॥

विद्या अविद्या खेळ । गुप्त प्रगटादि सकळ । यंत्र मंत्र तंत्रें प्रबळ । अनेक करस्थळ गुह्यार्थ ॥१००॥

एवं सर्व जाणता । तूंचि होंसी सत्य दत्ता । म्हणोनि साजे ही नामता । ज्ञानसागरता योग्य हे ॥१॥

सर्व प्रकारातें जाणसी । रसज्ञ पणें रस घेसी । सेवोनि असक्त राहसी । एवं होसी विज्ञान ॥२॥

आब्रह्मस्तंबपर्यंत । पिंडब्रह्मांडतत्त्वयुक्त । असोनि माजी अलिप्त । एवं सिद्ध स्वतः विज्ञान तूं ॥३॥

गुणाअवगुणातें जाणणें । अज्ञानज्ञाना गवसणें । सकळ जाणोनि हारपणें । सएव विज्ञानें पूर्ण तू ॥४॥

क्षरा अक्षराचे भेद । वेदांतज्ञान जें प्रसिद्ध । जाणोनि होसि तूं अभेद । विज्ञानपद तंव साजे ॥५॥

जीव जे अनन्येसी । शरण येती गा तुम्हांसी । कृपाळूपणें तयां पावसी । हेतु पुरविसी मंगल ॥६॥

याति कुळ तयांचे । न निरखिसी पर्वत दोषांचे । मूळ न शोधितां अधिकाराचें । दान कृपेचे सुमंगल दे ॥७॥

उंचनीचाचें न धरी कारण । भाव अनन्यता शुद्ध देखोन । तया अंगीकारोनि आपण । मंगल दान त्या करा ॥८॥

दर्शनें हरितां अमंगल । अणुमात्र नुरवा तेथें मळ । अर्थ पुरवितां मनींचे सकळ । म्हणोनि सुमंगल नाम तुम्हां ॥९॥

आकर्ण पद्‌माकार । सतेज निर्मळ निर्विकार । ढळढळीत मनोहर । ऐसे सुंदर नेत्र ज्यातें ॥११०॥

ते षट् शोभायमान । विशाळ आकृति प्रभा गहन । पुंडरीकाक्ष नामाभिधान । ठेविलें पाहून या योगें ॥११॥

ब्रह्मा विष्णू महेश्वर । इंद्र वरुण इंदु भास्कर । यक्ष गंधर्व नळ कुबेर । यांतें अवतार आवडता हा ॥१२॥

देवं बृहस्पति आदि करुन । सनत्कुमार सनकसनंदन । नारदादि वैष्णव जन । यातें पूर्ण प्रियकर ॥१३॥

देव मानव सकळांसी । देवी देवतां सिद्धांसी । प्रियकर वाटे अविनाशी । वल्लभ नामासी म्हणोनी ॥१४॥

सुरा मानवा ऋषीतें । ज्ञानी अज्ञानी मूढातें । चार्वाक सुज्ञ प्रौढातें । आनंददातें हें रुप ॥१५॥

ब्राह्मण क्षत्रिय शूद्रवाणी गर्भविस्तारें अनेक खाणीं । आनंद दाता सर्वालागुनी । नंद अभिधानी या नांवें ॥१६॥

मुमुक्षु शरणागत येती जीव । अनन्यपणें धरोनि भाव । तया आनंदाचें वैभव । योगीराव देतसे ॥१७॥

असती अनेक आनंद । परी त्यांत मुख्य पंचानंद । त्या आनंदाचा जो कंद तें दे पद आत्मत्त्वें ॥१८॥

तन धन संपत्ति पुत्र । देतील स्त्री आणि कलत्र । यश कीर्ति आयुरा पवित्र । यंत्र तंत्र मंत्र देती ॥१९॥

अनेक प्रकारची संपत्ती । मोहमायिक सर्व देती । परि जेणें फिटे भवभ्रांती । ऐंसे न अर्पिती कोण्हीच ॥१२०॥

त्रिविध तापातें हरावें । जन्ममरणा चुकवावें । अजरामरपद द्यावें । हें न घडावें आणिकातें ॥२१॥

तो एक दाता हा अवधूत । या भवबंधा निवारित । वृत्ति करी कामनातीत । तापा वारीत क्षणमात्रें ॥२२॥

धन्यधन्य हा अविनाशी । स्वात्मसुख दे शरणागतासी । ब्रह्मानंद सुखवासी । जीवीं जीवासी स्थापित ॥२३॥

म्हणवोनी आनंददायिनी । नामें पाचारिलि महानी । ते योग्य युक्त पाहोनी । आनंद मनीं ऐकतां ॥२४॥

अनेक रुद्रअवतार । वर्णन केले ग्रंथीं अपार । परि त्रिअंशीं सर्वसंपन्न धीर । महारुद्र दत्त हा ॥२५॥

एक एक ऐसे करोन । अवतार झाले भिन्नभिन्न । शक्ति पराक्रम ज्ञानधन । सबळ पूर्ण पराक्रमी ॥२६॥

सर्वज्ञ सर्वातीत सर्वागत । सर्वाधीश सर्वोत्तम सर्वश्रुत । सर्वोपम आणि सर्वभूत । महारुद्र विख्यात या नांवें ॥२७॥

मागें तैसेंचि त्या द्यावें । अधिकारातें कांहीं न शोधावें । पर्जन्या ऐसें सदयें । उगें वर्षावें भलस्थळीं ॥२८॥

कोमळता बहु अंतरीं । कृपालुत्वें जीवा तारी । परा दुःख नेदी तिळभरी । दुखवितां परी तळमळे ॥२९॥

सुख द्यावें सकळांसी । दुःख जीवाचें नुरवावें । मागतां आवडीचें पुरवावें । सकळ उद्धरावेअ जीवमात्र ॥३१॥

ऐसीं वृत्ती दत्तासी । द्वैतभेद नसे मानसीं । म्हणवोनि योग्य अविनाशी । नामानिश्चयेंसी करुणानिधे ॥३२॥

ब्रह्मा विष्णु हरें । दश नामाचेनि गजरें । शृंगारोनि प्रिति आदरें । पुरस्करें वर्णिलें ॥३३॥

याची नामें करवून । परमहंस आचार्यस्तवन । तोची श्लोकार्थ विस्तारानें । केलें लेखन संयुक्त ॥३४॥

संशय येईंल जीवा । तेणें परमहंसस्तव शोधावा । दत्तचि वर्णविता बरवा । माझा केवा काय येथें ॥३५॥

असो पुष्करतीर्थीं दत्तासी । अर्चनी गौरविलें प्रेमेंसी । तिघे आज्ञा घेवोनि वेगेसि । मथुराप्रदेशी पावलें ॥३६॥

निरखोनिया मथुरापट्टण । यमुनातीर्थीं केलें स्नान । कांहींक दिवस बसोन । जपअनुष्ठान सारिलें ॥३७॥

अगस्ती ध्रुव नारद । तेथे तप ऋषिवृंद । योगी साधु महासिद्ध । आणिक प्रसिद्ध विधिहर ॥३८॥

हें वर्म जाणोनि मानसीं । दुर्बास चंद्र अविनाशी । तपोनि निघाले वेगेसी । धवळपुरासी पावल ॥३९॥

तेथें गुहा अत्यंत गहन । मुचकुंदाचें वास्तव्यस्थान । मुचकुंदसरोवर पाहून । गालव स्थान देखिलें ॥१४०॥

तेथें गुहा पर्वतोदरीं । गालव वसे ऋषि भारी । तेणें अविनाश देखोनि सत्वरीं । आदरें सत्कारी प्रेमभावें ॥४१॥

होतां दत्ताचें दर्शन । आनंद पावले ऋषिगण । परम महोत्सव करुन । देवोनि सन्मान बोळविले ॥४२॥

पुनरा पूर्वे चालिलें । यमुनातीरा ओलांडलें । क्षेत्र ब्रह्मावर्त देखिलें । तीरीं शोभलें गंगेच्या ॥४३॥

यज्ञ केले विधीनें । तप साधिलें वाल्मीकानें । भागीरथीओघ भगीरथानें । सत्वगुणें आणिला ॥४४॥

तया ब्रह्मघाटीं केलें स्नान पाहिलें वाल्मिकऋषीचें स्थान । सकळ ऋषींचें दर्शन । परम पावन घेतलें ॥४५॥

उल्लंघोनिया भागीरथी । पुढें नैमिषारण्य अवलोकिती । नंद्रिग्रामीं जावोनि शीघ्रगती । अयोध्या पुढती शरयूतें ॥४६॥

शरयूतीर्थीं केलें मार्जन । निरखिलें आयोध्यापूरपट्टण । रघुगणांचे दर्शन । होतां मन उल्हासलें ॥४७॥

नेपाळमार्गातें लागले । बिकट स्थळ उल्लंघिलें । गंडिकेश्वरीं पावले । चित्तीं उल्हासले बहुफार ॥४८॥

तीर्थीं विष्णूच्या मूर्तीं । विलोकिते झाले नाना आकृती । सचिन्ह सुलक्षण असती । यथामती निवेदूं त्या ॥४९॥

मत्स्य कच्छ तरती वर । नारसिंह उग्र फार । वामनमूर्ती तीन चक्र । दामोदर तो द्विचक्री ॥१५०॥

वराह मुखलंबित । फरश त्रिकोण सत्य । राम तो षड्‌चक्री विख्यात । चौदा अनंत जाणिज ॥५१॥

नाभीतुल्य पद्मनाभ । संकर्षण तो स्वयंभ । हिरण्यगर्भ सुप्रभ । लक्ष्मीवल्लभ दैवागळा ॥५२॥

हरिहरमूर्त द्विवर्ण । नानाविध संकर्षण । शिलामूर्ति विराजमान । सप्‍तांकी प्रमाण नवांकी ॥५३॥

ऐसिया अनेक प्रकारें । मूर्ती असती बहुविस्तारें । एवं विष्णुचि निर्धारें । प्रेमादर पूजावें ॥५४॥

तया तीर्थामाजी तुळसी अर्पितां बुडती निश्चयेंसी । हे साक्ष सर्वांसी । यात्रेकर्‍यांसी विदित ॥५५॥

हिरण्यगर्भ तो पर्वत । हेम वेंचिती भाग्यवंत । शालिग्राममूर्ती नित्य प्रसवत । भाविका प्राप्‍त प्रसाद ता ॥५६॥

असो अविनाश वंदोनि तीर्थासी । पुढें पावले गौडदेशीं । विलोकोनि कामाक्षादेवीसी । अनेक सिद्धांसी भेटले ॥५७॥

पुढें नाना परीचे देश । पाहे सहस्त्र मुखसंगमास । झाड खंडी वैजनाथास । पाहोनि गयेस पावले ॥५८॥

वंदोनिया विष्णुपदासी । भेटले तया गदाधरासी । गायत्री सावित्री सरस्वतीसी । संध्यावंदनासी पै केलें ॥५९॥

करोनिया फल्गुवंदन । पथ क्रमिते झाले तेथून । पावले विंध्याचल येवोन । घेतलें दर्शन देवीचें ॥१६०॥

दैवतें प्रत्यक्ष भेटती । अवधूतातें तोषविती । आनंदे करोनि बोलविती । महामूर्ती म्हणोनिया ॥६१॥

चित्रकूटपर्वता । येणें झालें स्वामी दत्ता । माय तपस्थाना होय पाहता । आनंद चित्ता न समाये ॥६२॥

तेथोनि नैऋत्यपंथे चालिले । नर्मदेलागीं वोलांडिलें । क्षेव रामटेक पाहिलें । मन आनंदलें सरोवरी ॥६३॥

श्रीगंगातीर्थ आंबाळे । भोंवते पर्वताचे पाळे । बिल्ववृक्ष सधन लागल । गगनीं गेलें चुंबीत ॥६४॥

गुप्‍त प्रगट ऋषींचे आश्रम । तेथे अद्यापि असती उत्तम । ते ज्याचे त्यासीच सुगम । येरा दुर्गम असती ॥६५॥

बिल्व तुळसी आणि फुलें । यावीण वृक्षची नाढळे । पर्वती नरहरीचीं स्यळें । तीथ चांगलें वराहाचें ॥६६॥

प्रातःकाळीं सर्व ऋषी । स्नान करिती आंबाळ्यासी । सायान्ही वराहतीर्थासी । रामदर्शनासी जाती सर्व ॥६७॥

राम सीता लक्ष्मण । विशाळ मारुती दैदीप्यमान । रमणीक स्थळ अतिपावन । मार्गी पटांगण सुंदर पैं ॥६८॥

ते स्थळीं पावताचि त्रिमूर्ती । परमानंदे स्नानें करिती । ऋषिभार देखोनी धांवती । चरण वंदिती सप्रेम ॥६९॥

धन्य म्हणती आजी सुदिन । झालें अवधूताचें दर्शन । दीन जनां करावया पावन । पावले येऊन या ठाया ॥१७०॥

हा त्रिगुणांत्मक अवतार । प्रगट करावया जगदुद्धार । गंगा वोळली आळशावर । आम्हां माहेर भेटलें ॥७१॥

जन्मोजन्मींच तपाचरण । तें फळ आजी आलें संपूर्ण । झालें स्वामिपदाचें दर्शन । पुनरागमन चुकलें ॥७२॥

आधिव्याधी गेला ताप । जळाल दर्शनें सर्व पाप । तुटलें बंधन सुटला व्याप । दत्त सकृप भेटतां ॥७३॥

एसिया आनंदाचे मेळी । अविनाशा स्तविते मंडळी । दिगंबरकृपें न्याहाळी । हृदयकमळीं तोषोनी ॥७४॥

ऐसा बहुधा तये स्थानीं । येतां दत्ता पाहिला ऋषींनीं । तंव चमत्कार अधिकोत्तर देखोनी । एके दिनीं काय करी ॥७५॥

सवें घेवोनि ऋषिभार । रामभेटीं चालिले सत्वर । स्थळ पाहतां आनंद थोर । श्रीरघुवीर पाहिला ॥७६॥

साष्टांग करोनी नमन । रामासि दिधलें आलिंगन । जानकी आणि लक्ष्मण । चौथा हनुमान वंदिला ॥७७॥

रुद्रमहारुद्रा झाली भेटी । प्रेमांबुधा राहो वृष्टी । आनंद न समायेची पोटीं । गुह्य गोष्टी बोलती ॥७८॥

अविनाश म्हणे रामेश्वरीं । भेटी दिधली दक्षिणसागरीं । येथें झाली असे दुसरी । केधवां तरी आलां येथें ॥७९॥

बोलतां झाला रुद्र अवतार । जे जे स्थळीं स्वामी रघुवीर । ते ते स्थळीं उभा समोर । जोडोनि कर सेवेसीं ॥१८०॥

हें आपण सर्वही जाणतां । दोहीं ठायीं तुमचीच सत्ता । तुम्हांवांचोनि ठाव आतां । मज तो रिता दिसेना ॥८१॥

स्वामी आणि सेवक । दिसे द्वैत परी एक । प्रीति वाढावया अलोकिक । तुम्ही कौतुक दावितां ॥८२॥

स्वयं ब्रह्म तूं संत्तांधारी । भूतें नाचविसी धरोनि । अनंतब्रह्मांडीं नानापरी । कौतुक हरी तुझें कीं ॥८३॥

चोवीस नेम दाविला अवतार । तरी तूंचि होसि गा सर्वेश्वर । सर्वेश्वराचा पाहतां विचार । सर्वांतर तूं होसी ॥८४॥

दृश्य अदृश्य पदार्थ जाण । सर्वात्मक तुजवीण कोण । ओतप्रोत भरलासि पूर्ण । न कळे महिमान कवणातें ॥८५॥

वेदा न कळेची अंत । वर्णितां शिणलीं शास्त्रें बहुत । श्रुती नेति नेति बोलत । म्हणोनि अनंत नाम साजे ॥८६॥

जया म्हणती श्रीअनंत । तोचि स्वामी हा रघुनाथ । रघुनाथ तोचि तूं दत्त । त्रिगुण मंडित अविनाश ॥८७॥

ऐकोनि मारुतीचें भाषण । अविनाशी झाला आनंदपूर्ण । म्हणे केउता उरलासि भिन्न । गार जीवन ओळखे ॥८८॥

कनक आणि अलंकार । लवण आणि सागर । सूत कार्पासपर । भिन्न विचार असेना ॥८९॥

तेवींच देवभक्तपण । समरसता एकची जाण । परी आनंद नुपजे द्वैतावांचोन । प्रेम गहन ये ठायीं ॥१९०॥

एकत्व ऐक्यासि आणावें अवलोकनीं एकत्व जाणावें । प्रेम वृद्धयर्थ सेवावें । विनयभावें करोनी ॥९१॥

ऐसें अविनाश बोलतां । प्रेम नावरे हनुमंता । चरणीं ठेविला दृढ माथा । दत्त आलंगिता पैं होय ॥९२॥

ऋषी सर्व विलोकिती । आनंद करोनि डोलती । दिगंबराचे चरणीं लागतीं । तेवींच नमिती हनुमंता ॥९३॥

तोषवुनी सकळांतें । आज्ञा मागितली देवदत्तें । पुनरा वंदोनि रामातें । चालिले पंथ त्रिवर्ग ॥९४॥

तया स्थानापासून । वायव्यदिसे केलें गमन । नर्मदातट ओलांडोन । महांकालस्थान पाहिलें ॥९५॥

क्षेत्र अवंतिका देखिली । क्षिंप्रांतीर्थी स्नानें सारिलीं । महांकालेश्वरा तये वेळीं । अर्चा केली आदरें ॥९६॥

क्षेत्रें दैवतें सर्व पाहून । आनंदयुक्त झालें मन । क्षिप्रापैलतिरीं वास करुन । योगासन साधिलें ॥९७॥

चौर्‍याशीं आसनांच्या गति । प्रणवभेदाच्या योगयुक्ति । मुद्रामार्ग अनुभूति । स्वयें अभ्यासिती एकाग्र ॥९८॥

असो क्रमोनि कांहीं दिवस । तारिते झाले अनन्यास । योगभक्तीं लाविले मार्गास । गुप्त अविनाश निघाले ॥९९॥

श्रीॐकारमहाबळेश्वरीं । येतां भेटली कावेरी । संगमीं स्नान करोनि सत्वरीं । जाती झडकरी दर्शना ॥२००॥

ॐकाररुपें तो पर्वत । ममलेश्वर अधिष्ठान लिंग सत्य । नर्मदा कावेरी तीर्थ विख्यात । नवल अद्‌भुत ते ठायीं ॥१॥

नर्मदेमाजी कंकर । ते अवघेचि जाणा शंकर । आणिक तेथें चमत्कार । तोही सादर परिसावा ॥२॥

हस्तीं आणी पाषाण । तेथें सचिन्ह होती बाण । ते सहस्त्र धारेमाजी जाण । घ्यावे निवडून अपेक्षित ॥३॥

तेवींच कावेरीतीर्थीं । निर्माण होती गणपती । त आरक्तवर्ण असती । सकळ अवलोकिती अद्यापि ॥४॥

अद्‌भुत विश्वेश्वराचें लाघव । ठायीं ठायीं महिमा अपूर्व । पंचायतनीं जे देव । विभक्त ठाव नेमिले त्यां ॥५॥

विष्णुमूर्ति गंडिकेश्वरीं । शिवमूर्ति सहस्त्रधारीं । गणपतिस्थान कावेरी । धातुमिश्रित शक्तिरुप ॥६॥

सूर्यकांत आणि सोमकांत । यांचे तों विभक्तचि पर्वत । गोमतीतीर्थी चक्रांकित शंख निर्मीत सागरीं ॥७॥

एवं सर्वंगत आपण । रुपें धरिली भिन्न भिन्न । जीव करावया पावन । पंचायतन प्रगट हें ॥८॥

असो अविनाशें तये वेळें । ओंकारममलेश्वर पाहिलें । अर्चोनिया निघते झाले । आनंदमेळें चालती ॥९॥

क्षेत्र वेरुळासी पावती । ग्रीष्मेश्वरासी पूजिती । तीर्थ वंदोनि पुढें चालती । प्रतिष्ठानाप्रती देखिलें ॥२१०॥

गोदातटीचें समस्त । अवलोकिती क्षेत्रदैवत । भीमाशंकर सोमनाथ । वैजनाथ परळीसी ॥११॥

आवंढिया नागनाथ महादेव अनेक पुण्यक्षेत्रें महा ठाव । तीर्थक्षेत्रें दैवतें अपूर्व । पाहिलीं सर्व अविनाशें ॥१२॥

सप्तपुर्‍या अतिपावन । द्वादश लिंगांचें दर्शन । सरितासागरीं केलें स्नान । पर्वणी पाहोन क्षेत्रवास ॥१३॥

शिवविष्णुस्थानें सुंदर । शक्तिदैवते अपार । सिद्ध साधु ऋषीश्वर । गिरिगव्हार नानापरी ॥१४॥

सानथोर सकळ दैवता । वांपी कूप कुंडे सागर सरिता । प्रगट गुप्‍त देवतीर्था । सिद्ध मुनी समस्तां पाहिलें ॥१५॥

हिंडता कल्पयुगे लोटलीं अपार । यात्रा करोनि परतले समग्र । स्वआश्रमालागीं जाती सत्वर । उल्हास थोर अंतरी ॥१६॥

अविनाश नित्य यात्रा करी । केल्या संकल्पा न चुके अणुभरी । हा सर्वव्यापक सर्वांतरी । पूर्ण करी संकल्पा ॥१७॥

स्मरगामी देवदत्त । भावार्थ देखोनी प्रगटत । भरला असे ओतप्रोत । लीला समर्थ जयाची ॥१८॥

तो कोठे गेला न आला । अवघा परिपूर्ण असे भरला । आब्रह्मस्तंब व्यापोनि उरला । तोचि पाहिला पाहिजे ॥१९॥

तया वेदशास्त्रें धुंडिती । साचोले श्रुती वाखाणिती । सिद्धांत उपनिषदे करिती । थोरीव गाती पुराणें ॥२२०॥

महावाक्यादि सिद्धांत । बोलिलें वर्म परी गुप्‍त । शोधिती विचक्षण शास्त्री पंडित । परि तो गुह्यार्थ न कळे त्यां ॥२१॥

तें जें का गुह्य गुज । असे संत साधुसिद्धांचे निज । ते कृपा करितील जरी सहज । तरीच काज कांहीं साधे ॥२२॥

अहा हे संत साधु दयाघन । करोनि राहावें यांचे सेवन । ते सकृपे अंगीकारितां कारण । देतील साधून निजगुज ॥२३॥

संत सद्‌गुरु मायबाप । शरणागताचे वारिती संताप । दूर करोनि त्रिविधताप होती सकृप अनन्याते ॥२४॥

तोषविती कृपादानीं । अज्ञान निवटिती ज्ञानांजनीं । विवेक शांति बाणवोनी । आनंद लेणी लेवविती ॥२५॥

स्वात्मबोधे बोधविंती । ज्ञानदृष्टि प्रज्वालिती । अविनाश वस्तू भेटविती । अद्‌भुत कीर्ती संतांची ॥२६॥

संत शांतीचे सागर । संत ज्ञानाचें आगर । शरणागताचे माहेर । दाते उदार सदयत्वें ॥२७॥

ऐसिया संतांचे अंगणी । अनंतसूत लोटांगणी । इच्छा चरणरजकणीं । राहिलों धरोनी आस पोटीं ॥२८॥

हाचि ध्यास रात्रंदिवस । संत पुरवि माझी आस । म्हणोनिया धरिली कास । न करा निरास दीनाची ॥२९॥

दिवसें दिवस अधिक । लळे पुरवितील अलोलिक । दत्तकथा ही सुखदायक । कृपेनें ठक बोलवितां ॥२३०॥

पुढील प्रंसंगीं निरोपण । स्वआश्रमी पावतील तिघेजण । ते कथा रसाळ पूर्ण । वर्षतील घन आनंदाचे ॥३१॥

तो अवधूतची बोलविता । त्यावीण मज कैंची सत्ता । मूर्ख उभें केलें निमित्ता । करणें सांगता ज्याचीं त्या ॥३२॥

इति श्रीदत्तप्रबोधग्रंथ । यासी नारदपुराणीचें संमत । सदा परिसोत संतमहंत । त्रयोदशोध्यायार्थ गोड हा ॥२३३॥

॥ इति त्रयोदशोध्यायः समाप्त ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2008-04-05T22:01:30.2930000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

तुझ्या बारशाच्या घुगर्‍या खाल्‍ल्‍या आहेत

  • दुसर्‍यापेक्षां आपण मोठे आहो, अधिक हुशार आहो, त्‍यास पुरून उरण्यासारखे आहो असा अभिप्राय करण्याकरितां ही म्‍हण वापरतात. घुगर्‍या पहा. 
RANDOM WORD

Did you know?

रुक्मिणीस्वयंवर पोथीची पारायणे केली असता मुलींची लग्ने लवकर जमतात, हे खरे आहे काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.