TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

प्रदीर्घ अष्टक

श्रीमज्जगज्जननी, त्रिभुवनसुंदरी श्रीरेणुकामाऊलीचे अत्यंत लाडके पुत्र श्रीमत्परमहंस श्रीसद्‍गुरू पुरूषोत्तमानंद सरस्वति उर्फ श्रीविष्णुकवि महाराज यांच्या कवितांचा हा अनमोल ठेवा.


प्रदीर्घ अष्टक
( वृत्त : साकी )
श्रीमुळपिठ वासिनी भवानी, येकविरे जगदंबे ।
रेणु राजाचे नंदिनि श्री, रेणुके विश्वकुटुंबे ।
रुचिकात्मज कांते । भृगुरामाचे माते ॥१॥
आदि नमोस्तुते सकळारंभे, जगदंबे हेरंबे ।
नमोस्तुते सतचितघनबिंबे, ह्रदयकमल - निलयांबे ।
करुणामृम गंगे । अनंत मानस रंगे ॥२॥
रत्नजडित - सिंहासन - मंडित अखंड ध्यान विराजे ।
चिंतिति देवी - देव - ऋषीगण, दानव मानवि राजे ।
सदगुण वेल्हाळा । नमितों सहस्त्रवेळां ॥३॥
प्रसन्न श्रीमुखचंद्र वरद कर, नळ करुणामृत झरिचा ।
हिरवीं कंचुकि पीत पितांबर, झोंक पदर भर जरिचा ।
बहुत सुगंधाची । उटि केशर गंधाची ॥४॥
बाळ्या बुगड्या काप कुंडलें, चमकति मोती भांगीं ।
तळमळती कविगुरु नक्षत्रें, म्हणती आम्हि अभागीं ।
भ्रमणामधें पडलों । कोंदणिं नाहीं जडलों ॥५॥
शिरिं केकत मुदराखडि वाकी, नाकीं नथ - सरज्याची ।
दिपतीं नक्षत्रें न पावती, चंद्र सूर्य सर ज्याची ।
पुष्पांच्या माळा । थाट त्रिभुवनीं अगळा ॥६॥
श्रीगुरु दत्तात्रेय - माउली, अनसूयेचे तनये ।
येई लवकर तुजविण या जिव - चैतन्या चेत न ये ।
दिगांबर नेसुन ये । पीतांबर नेसुन ये ॥७॥
पुरवि हेतु या अससि जरी तूं, माय दयाळु गड्याचा ।
दिगांबराहुनि मज बहु वाटे, अनंद या लुगड्याचा ।
शुभ कंकणपाणीं ॥ कुंकुम कज्जल नयनीं ॥८॥
तूं आदिमाये प्रणवरुपिणी, विधि माधव मदनारी ।
तूं नर नारायण नारायणि, तूंचि ब्रह्म नर नारी ।
बोलावें जें जें । तें तें गडे तुज साजे ॥९॥
हे दिनजननी । दीन बांधवा, दीनाच्या बापा हूं ।
घाल उडी दिन वत्सलतेचें, ब्रीद तुझें बा पाहूं ।
आहे मी दीन । झुरतों रात्रंदीन ॥१०॥
जयशंखासुरमर्दिनि येई, मीनेश्वरि आपक्षे ।
वेदास्तव उडि घालुनि उडवी, भवसिंधूजळ पक्षें ।
रक्षीं निर्वाणीं । निजवत्साची बाणी ॥११॥
येइ सुरासुर - नरवर - मोहिनि, अचल धरे कमठाई ।
सुरतरु चिंतामणि सुरभी धन, काय तुझ्या कम ठाईं ।
तूं अमृतपाणी । शुभवरदे कल्याणी ॥१२॥
ये भगवंते ! महाबळवंते ! तुजपासून वराहे ।
भुक्ति मुक्तिचे भक्तीनें बुध, म्हणती वरचि वरा हे ।
पृथ्वीच्या वजना । तोलिशि तरि कां ? मज ना ॥१३॥
ये नरसिंहे ! सुहास्य वदने ! तूं तरि नको गुरुगुरुची ।
आलिंगुनि मज अभयदान दे, तूं माउलि गुरुगुरुची ।
गुरगुरतो बोका । आत्मद्रोही बांका ॥१४॥
ये ग वामने हळूहळूची, पाय तुझे गे चिमणे
कोमल म्हणुनी त्या तळिं तो बळि, निज मस्तक दे चिमणें ।
तेथें रमलीस । उभि राहुनि श्रमलीस ॥१५॥
परशुधर श्री भार्गव रामें, एक्याची हांकेला ।
सहस्त्रार्जुन खलनिधिनें येउनि, स्वगृहिं अनर्थ केला ।
गमे दुःखचि कविस । क्षतें पडलीं येकविस ॥१६॥
कुठें गुंतली तरी कनकमृग, मारायासि अकेली ।
येई लौकर दशाननानें, हरण जानकी केली ।
जय श्री रघुवीरे । जयजय श्री एकवीरे ॥१७॥
येग येग श्रीघननीळे । देवकिचे तान्हाई ।
घोंगडि काठी वेणु शिदोरी, नसल्या चिंता नाहीं ।
नाटोपति गाई । कृष्णाबाइ अगाई ॥१८॥
अखिलहि अवताराची केली, श्री विकलित बहु ध्यान ।
प्रत्यक्ष पंढरपुरीं साजिरें, शोभें कलिंत बहु ध्यान ।
त्वदभजनीं रंगे । ये आइ पांडुरंगे ॥१९॥
अतांचि येऊनि या नरतनुची, तूं प्रक्षाळि कलंकी ।
गुंतुनि पडशिल होशिल जेव्हां, पुढें अवतार कलंकी ।
आज लेंकरवाळीं, मग होशिल करवाळी ॥२०॥
जय श्रीमहिषासूरमर्दिनी, श्रीवर्धिनि श्रीमंते ।
जय ब्रह्मेश्वरी माहेश्वरि जय, नारायणि भगवंते ॥
स्वस्ति श्रीस्वस्ते । उदयोस्तु ह्रदयस्थे ॥२१॥
हिमालयाची क्षिरसिंधूची, यज्ञाग्नीचि कुमारी ।
तूंचि द्रौपदी सीता तारा, अनुसूया सुकुमारी ।
गुणवती अरुंधती । पतिव्रता दमयंती ॥२२॥
आइ रेणुके कृष्णाबाई, गंगे गोदे यमुने ।
मजसाठीं त्वां सत्वर यावें, क्षणभरि कोठें गमुं ने ।
शोभति सकळ नद्या । पायिं जोडवीं वरुद्या ॥२३॥
येग येग दीन दयाळे ! जगदंबे लवलाही ।
पतितपावने पतित मी आहे, पावन करि मजलाही ।
ये माझे आई । अळस नको करुं कांहीं ॥२४॥
संकटिं म्हणे ये कृष्णा । कृष्णाबाई माझे आई ।
आइ जगदंबे तुला आइविण, । उपमा देउं मी काई ।
पाहुनि अपणाला । अठवि जननिपणाला ॥२५॥
भार्गवाचि सरि जरि नये आम्ही, । आइचें लाविलें नातें ।
कमर्दीस तें कसें मिळेल जे, । मोकलिलें हो नातें ।
कापीतांहि गळा । परंतु तो प्रिय अगळा ॥२६॥
आवडती पुढें नावडतीची, कुठुन दाद लागावी ।
समचि तिलाही असला गेला, उठुनि दादला गांवीं ।
न घडे संग तिला । सदगुण ये व्यंग तिला ॥२७॥
नसतिस तूं ‘ दिन - जननी ’ तरि हा, जगतीं पाठ कशाला ।
पडला असतां ? नसत्या शास्त्रादि श्रुति - पाठक शाला ।
धरितां शिरिं महिला । सोसवती न अहीला ॥२८॥
भार्गवाचि जशि तशीच अमुची, नव्हती तूं कां गाई ।
वेद पुराणें कीर्तन भजनें, अभंग तूका गाई ॥
न वदे कधिं ना ची । खरि तूं जननि दिनाची ॥२९॥
रात्रंदिन शतदां दिन - जननीं, म्हणतों मी दिनवाचें ।
एक वेळ तूं ‘ ओ ’ म्हणसिल तरि, सहज बहू दिन वांचे
मरतां मरतांही । पावेन अमरताही ॥३०॥
श्री भागीरथी भगीरथास्तव, भवलोकीं जी वाहे ।
वाटे कौतुक कीं तत्सम जगीं, अवलोकीं जीवा हे ।
ये अमुच्या कामा । व्यालिस भार्गवरामा ॥३१॥
कीं वाइट मी म्हणुनि येतो, तुज माझाचि त्रास ।
काय करुं जरि नीट चितारी, रंगवि ना चित्रास ।
मर्जि तुझी माते । ह्मणसी विद्रुप मातें ॥३२॥
मोठ शहाणा अथवा तान्हा, बालक यद्यपि त्याला ।
टाकुनि रक्षायास्तव येइल, माता मद्य पित्याला ।
मूर्खाची मोठी । वाहे काळजी पोटीं ॥३३॥
तुझ्या रेणुके मंगल भुवनीं, लेश नसे अशिवाचा ।
गरज दिनाचीं नाहीं म्हणुनी, बोलुं नये अशि वाचा ।
उचित हें माउलिला । करि कृपेच्या साउलिला ॥३४॥
लागलों साक्या दिंड्या आर्या, अरत्या परत्या गाया ।
घालिन गोंधळ पाहशिल जरि तूं, या उप्पर त्या गाया ।
भवानी जोगवा दे । वादे वा प्रतिवादे ॥३५॥
मूळपीठ स्थळ फार सुलभ परि, दुर्लभ मज वाटे कां ?
चढतो परंतु घसरुन पडतों, किंचित्‍ द्यावा टेंका ।
प्रणितोदकिं वहातो । वाट तुझी मी पहातों ॥३६॥
थकलों जगदंबे अडरानीं, कुठवर टकरा खाव्या ।
ज्याच्या त्यांनी अपुल्या गाई, या नाटक राखाव्या ।
केल्या हावालीं । नाहि अतां अम्हि वाली ॥३७॥
काय करुं मी तुजविण अंबे, बहु मानस कळकळतें ।
दिन जननीला दीन जनांचे, बहुमान सकळ कळते ।
यास्तव मजलाही । दे दर्शन लवलाही ॥३८॥
आइ जगदंबे अंबे अपुल्या, तूं नको लपवुं पदास ।
दे दर्शन मज अहो तुझ्या मी, दासाचा उप - दास ।
नलगे अणिक मला । दाखवि निजपदकमला ॥३९॥
तुज जगदंबे काय म्हणावें । संचित अपुलें स्मरावें ।
सुत - विरहित - दशरथा - परीम्यां, अइ । अइ, म्हणुनि मरावें ।
आलें या ओघा । या पृथ्वीवर दोघां ॥४०॥
हे षड्रिपु वृक व्याघ्र उग्र मज, लागलेति गांजाया ।
कोठें पंचाननें ! बाळकें, गुंतलीस पाजाया ।
करतिल हे गट कीं । सत्वर ये या घटकीं ॥४१॥
हे शत्रू तुज हांक मारितां, कर्षित आधिक पाशीं ।
स्वाति जळानें जन्मति मोती, परि पडे व्याधि कपाशीं ।
अमृत कां ? हो ! तें । राहुसि विषवत्‍ होतें ॥४२॥
तुझ्या समक्षचि शत्रु कापिती, दुःसह साही मान ।
राहिल जननीगृहीं अशानें, परि सहसाही मान ।
पुनरपि नयेचि घडी । होइल बिघडा बिघडी ॥४३॥
अफु देउनिया निजवी अवघीं, लेंकुरें लेंकुरवाळें ।
मजसाठीं ये हळुं नको वाजवुं, कंकण नूपुर वाळें ।
अडविल बहुजागीं । होइल पृथ्वी जागी ॥४४॥
जडमुढ कटिं खांदीं वागविशी, जो म्हणेलचि नमो त्याला ।
अन्योन्यहि भूषण परि कळ त्या नाकाचि न मोत्याला ।
अवड नसे सवती । म्हणुनि कष्ट सोसवती ॥४५॥
घातले लक्षावधि जगदंबे, जरि ब्राह्मण जेवाया ।
जाइल सत्वचि एक उपासी, गेला म्हणजे वांया ।
आणुनि लक्षांत । बैसविली लक्षांत ॥४६॥
जननिपणाच्या विषइ उणेपण, घेउन दे उनमत्ता ।
कथिलें कलिसी या विश्रांति घेउन दे उनमत्ता ।
गति भोंवर्‍या ऐशीं । करि फिरवी चौर्‍याएशीं ॥४७॥
ओळख माझी होति तुला तशि, तुझि या अधमा नव्हती ।
अनंत जन्मीचे मज्जननी, परि कैसे वध मानवती ।
लाभलि नरकाया । लोटुं नको नरका या ॥४८॥
दुर्लभ नर जन्मासी आलो, त्यांतुनि मी ब्राह्मण कीं ।
मारुं नको कुल भ्रष्टचि म्हणुनी तारुंन कुब्राह्मणकीं ।
भव दुष्कर्मातें । माझ्या दुष्कर्मा तें ॥४९॥
न लगे जप तप यज्ञ दान धन, जननीच्या अवतारा ।
म्हणुनी अंबाबाइ तुम्हासी, म्हणतों ‘ तारा ’ , ‘ तारा ’ ।
आग्रह म्हणुनि पुरें । गर्जति सत पद नुपुरें ॥५०॥
नमनादित्याऽभिषके शिवाला, अर्चनप्रिय घननीळा ।
भोजन विप्रा प्रिय तसेंची, ‘ आइ ’ म्हणणें जननीला ।
किर्तीचे लखोटे । कोणचि म्हणेल खोटें ॥५१॥
सांप्रतकाळीं अशीच फिरली, मर्जि काय देवाची ।
सोडुनि वेदाध्ययन ब्राह्मण, अर्जि कायदे वाची ।
सोवळें आटोपीं । पायीं बुट शिरिं टोपी ॥५२॥
कली वाढला धर्म बुडाला, नितिवर पडला छापा ।
पावलि गायत्री गति वंध्या, संध्या म्हणती छापा ।
हातीं दारुचिं पात्रें । लोपलीं अग्निहोत्रें ॥५३॥
संतसमागम अतां कशाचा ? अवघा कीरस्तान ।
झालि असार्थक गति या लोकीं, परलोकीं रस्ता न ।
भरि पडली स्वहितां । पशुवत विकिती दुहिता ॥५४॥
कोतवाली ऋणकरी शिपाई, जमादार आमीन ।
मीन असते तरी जागृत राहतें झोंपी जाती अमीन ।
चोरांच्या गस्ती । फिरती रस्तोरस्तीं ॥५५॥
हुजूर तहशिलदार तपशिली, कोतवालि अमिनाही ।
अरोपि यानें कबूल व्हावें, बोलावें अम्हि नाहीं ।
चोरांचे शाहू, कर म्हणती पैशा हूं ॥५६॥
हा जिव जावो अथवा राहो, परीन हरपो पैसा ।
पैशासाठीं बाळ कापिती, शिव हरहर हा पैसा ।
देवहि पैशाला ॥ पावति बघुन दुशाला ॥५७॥
आइ त्वां दिधला जन्म कशाला, राज्यामध्यें या कलिच्या ।
दुर्धर सागर तरावयाला, गति खुंटति अक - लीच्या ।
त्वा हें जाणावें ॥ आम्ही काय म्हणावें ॥५८॥
त्या युगिं भवनिधि तारक ज्या गुण, कीर्तीच्या नावा या ।
या कलियुगि त्या तुमच्या पातक, भरतीच्या नांवा या ।
डळमळती भारी ॥ तळमळती व्यापारी ॥५९॥
तरल्या जळ सागरीं न होतां, फाका फाक शिळांची ।
भव सागरिं तो गुणामृताचा, झाला पाक शिळाची ।
पसरितों आ तांका ॥ तूं लपसी आतां कां ॥६०॥
मुक्त मुक्ती घालणें आयत्या, पिष्टांच्या रांगोळ्या ।
दाविसि अंगुष्ठा दडपूनी, पापिष्टांचारांऽगोळ्या ।
ग्रंथाक्षरें काळीं । दिसती सांप्रतकाळी ॥६१॥
ज्यांसि नसे धनि वाली त्याला, कोणीही धोंपटतो ।
कैंचा न्यायान्यायचि पडला, राजमार्ग धोपट तो ।
मी अनुभवलो कीं ॥ तूं दिन जननि विलोकीं ॥६२॥
मद्रिपूसहि सांगसी मला दृढ, बांधुनिया शिक्षाया ।
मज म्हणसी रिपु जिंकशील तरि, मी येइन रक्षाया ।
हा तुजला न्याय । दिसतो कीं अन्याय ॥६३॥
न सुटे मजला दृढ काळानें, कंठिं घातली फाशी ।
सोडविशील मज म्हणुनी आलों, जगदंबे तुजपाशीं ।
प्रार्थितों निर्वाणीं । पाव अतां निर्वाणी ॥६४॥
काय म्हणावें तुला रेणुके, आइ तूं सदय शहाणी ।
उपेक्षुनीया मज न करावी, अपुली सद्यश - हानी ।
हेंचि निरिक्षावें ॥ मातुश्री रक्षावें ॥६५॥
मोहमायेच्या पंकीं फसलों, बसलों हांकित माशा ।
कळून आला मज आदिमाये, तुझाचि हा कीं तमाशा ।
किती तरि दासा या ॥ लाविसि मुख वासाया ॥६६॥
खचित तुझ्या जगदंबे आज्ञे - वांचुनि पान न हाले ।
विधि हरिहर तव अंकीं करुनी, अमृत पान नहाले ।
तूं मूळ शिराणी ॥ ब्रह्मांडाची राणी ॥६७॥
कोण करिल अदिमाये तुझिया, अवज्ञा नेमाची ।
तुझिया निज वत्साकडे पहाया, मगदुर काय यमाची ।
विघ्नें दुर पळती ॥ असंख्य पापें जळती ॥६८॥
तूं दिनजननी नसशिल मज या, कळतें कठिण प्रसंगीं ।
आला नाहीं दीनपणा कीं, अझुनी माझ्या अंगीं ।
संशय अकळेना ॥ हें मुळवर्म कळेना ॥६९॥
खचितचि व्हावें दीन अधीं मग, तुज ‘ दिनजननि ’ म्हणावें ।
जोंवरि अहंकारचि तोंवरी, अभिमानांत गणावें ।
दया तुज येईना ॥ अहंकार जाईना ॥७०॥
अहंकार अम्हि परिहरिल्या मग, त्वां दुर्गे भेटावें ।
पद्मिणिनें रजनी तम गिळिल्या, मग रविनें प्रगटावें ।
उलटा अविचार ॥ नाहीं नीट प्रचार ॥७१॥
तरि जगदंबे मज शत्रूंनीं, घातलें कसें बंदींत ।
तव गुण गाउनि असतां नित्यचि, चरण तुझे वंदीत ।
न त्यांची प्राज्ञा । शतदां तुझीच आज्ञा ॥७२॥
न्यायान्याय न दूत पाहती, मुख्य हुकुम रायाचा ।
बंदि - गृहांतुनि सोडायाचा, अथवा मारायाचा ।
दोषांची गाथा ॥ अवघी प्रभुच्या माथां ॥७३॥
गांजिति दुर्जन तव अनुमतें, असें मज पुष्कळ कळतें ।
ना चले सत्तेपुढें शहाणपण, बहु बोलणें बाष्कळ तें ।
आइ तूं आइ ऐसी । वाग, नव्हे रित ऐसी ॥७४॥
निच यवनीच्या संगें पडलें, निज लेंकरुं वाळींत ।
ऐसें समजुन स्वयें भागिरथीं, धांउनि कुरवाळीत ।
दुरितें सकळ हरी ॥ प्रसिद्ध गंगालहरी ॥७५॥
यमुना भागीरथी सरस्वति, तारिति संगमीं मरतां ।
तूं जगदंबे नमनें देशी, भक्तासी आमरता ।
देती या पक्षीं ॥ वेद पुराणीं साक्षी ॥७६॥
अंबे तुज दिनजननी म्हणावें, नाहीं उचित नरा हें ।
जननी नामोच्चारा आधीं दीनत्व खचित न राहे ।
रवि - उदयापूर्वीं ॥ सांदितसें निशि, उर्वी ॥७७॥
मिळेल अभाग्या सौभाग्यें, तुझि धुळ पदकमलाची ।
भाग्यवान तरि सभाग्य म्हणतिल, तुजहुनि अधिक मलाची ।
सोनें परि साचें ॥ तें भूषण परिसाचें ॥७८॥
सांपडलीया जग जिवनाची, गंगाबाइ मिना ही ।
जाणारा अन्योदकिं आतां । मी नाहीं मीं नाहीं ।
अटकेना मि गळीं ॥ अलि अमिषाची उगळी ॥७९॥
मी तुझें लेंकरुं माझि माउली, तूं जगदंबा साची ।
सोडुनि कल्पतरुंची छाया, मज नलगे बासाची ।
कळलें मज पुरतें ॥ हें सोनें खापर तें ॥८०॥
भक्ति रसापुढें सुरम रुचि । दुजी न गमे रेणुकेला ।
काय देउं उतराइ इनें नग, मेरुचि रेणू केला ।
प्रेमें लाडविलें ॥ प्रेमानें वाढविलें ॥८१॥
सकळहि धर्माचे श्रय घडतें, मातृचरण नमनानें ।
तरी आइचें उणें सुतानें, कल्पावें न मनानें ।
सुमती पर्णावें ॥ आइचे गुण वर्णावे ॥८२॥
खरि जगदंबे आइ तुं साची, विसाव्याची विसावी ।
कधिं मजला देशील विसावा, घसरलि तिसरि विसावी ।
लागली क्षरु चवथी ॥ चंद्रकळा जणुं चवथी ॥८३॥
तूं जगदंबे बंधुबाप आइ, गुरु शतपट भगवान ।
पाव मलातरि जपतप साधन, करिता पट भगवा न ।
मग या उपकारा ॥ नाहीं पारावारा ॥८४॥
जोंवरि देशि न भेटि तोवरी, घालिन मी बा दंगा ।
काय करुं परि वितंडवादी, मघेंचि करिती दंगा ।
म्हणुनी तडफडतों । तुझिया पायां पडतों ॥८५॥
जोंवरि नाहीं भक्ति तोंवरी, भुक्तीची खटपट ती ।
एकादशिहुनि बहु द्वादशिची, घंटापळि खटपटती ।
त्रासचि साराचा । लोभचि संसाराचा ॥८६॥
पुरुष शक्ति आणि बह्य म्हणावें, संकेतें तो ती तें ।
सृष्टि चालवित स्वयें बोलवित, जणु तोता तोतीतें ।
अभाव एकाचा ॥ भास गमे अनेकाचा ॥८७॥
रुची दिसेना नयनांसी परि, दिसें गुळाचा भेला ।
चाखुनिया रुचि पहातसे परि, न दिसे गूळ जिभेला ।
शैवचि शिव म्हणती । शाक्त शक्ति गुण गणती ॥८८॥
तुझ्या गुणाचें गणित मला जरि, नाहीं लागायाचें ।
तरी जसें येइल तसेचि गाणें, हें आइला गायाचें ।
अक्षयीं आनंदें ॥ पाहिन तुज आनंदे ॥८९॥
म्हणशिल निंदास्तुतिपर ऐशा, चाटूं कां कवितेला ।
योजक युक्त पदार्थी योजुनि, सेविति काकवि तेलां ।
भिन्नपणा ताटीं ॥ परि संगम घडे पोटीं ॥९०॥
हा जगदंबे तुझ्या पसंतिस, वाटे नये कवि चार ।
काय करावें मला कळेना, कांहीं एक विचार ।
कसें अठवूं पाय ॥ हरला सर्व उपाय ॥९१॥
मी एकाकी वेदधर्म हिन, कर्म न न्यास ध्यान ।
षडरिपु म्हणती चक्रिं धनंजय, अभिमन्या सध्या न ।
दुःख हें कानांही ॥ ऐकुं येत कां नाहीं ॥९२॥
काय कारावें अतां मरावें, म्यां शतशा वांचून ।
या भवचक्रीं जवळ नये जन, हित शतशा वांचून ।
करुणा येवोदे । कृष्णाबाई ओ दे ॥९३॥
हस्त मस्तकीं दस्त करुनी, दुर्गे तूं मग दुर हो ।
वक्र पहाया महाकाळाचि, काय असे मगदुर हो ।
पाप्याच्या कामीं ॥ कां नसे वेळ रिकामी ॥९४॥
मी जगदंबे जरो अहो तरि, पाप - धनाची - कोठी ।
वाढवीन परि तुझी माउली, पूर्ण क्षमेची कोठी ।
दे रस गाण्याला । लावी उस घाण्याला ॥९५॥
तूं जगदंबे हें रडगाणें, माझें लावि कडेला ।
भिड सोडुनि तरि कडेलोट करि, अथवा घेइ कडेला ।
उगीच रडवीसी । तारिसि ना बुडवीसी ॥९६॥
म्हणसिल कधिंतरि कृपा हि होइल, पायधरुन बसल्यानं ।
औषध वैद्याचें गुण देइल, अयुष्य बळ असल्यानं ।
हें बोलणें फोल । नसे कृपेची ओल ॥९७॥
किंवा म्हणसिल मोक्षचि देइन, करुं नको चिंता कांहीं ।
धाडुन देइल दूध काय ती, जी वंची ताकाही ।
समजुत मूर्खांची । भेट न देसि फुकाची ॥९८॥
परंतु भुवनत्रयीं कोण गे, म्हणेल मजला खोटा ।
त्रिभुवनराणीच्या नांवाचा, जवळ समज लाखोटा ।
दौंडी पिटवीन ॥ गूण तुझे अठवीन ॥९९॥
नको अबोला धरुं जगदंबे, करि करुणा ये, ‘ ओ ’ दे ।
या संगमिं भाग्योदय रविचा, रथ अरुणा येवो दे ।
किति रे दुर्दैवा । करविसि देवा देवा ॥१००॥
ऐकूं येइल विनंति तुमच्या, कधिं हो कानाला हो ।
सिंधु परी मज घ्या पोटीं मीं, नदि हो कां नाला हो ।
नांवाची अवडी । करुं नये निवडा निवडी ॥१०१॥
पहात बसलों प्रभु नांवाची, आणि पापाचि लढाई ।
जें निजबळें मज ओढुन नेइल, गाइन त्याचि बढाई ।
नसेचि भलत्याला । लज्ज्या ज्याची त्याला ॥१०२॥
हरहर म्हणतों परंतु मरतों, मिच पापी जगतांत ।
प्रभुच्या नामामृत - पानें षटशास्त्र वेद जगतात ।
सांगूं गार्‍हाणें । कुणासि लाजिरवाणें ॥१०३॥
अजवरी वियोगाचा केला, आइ दंडचि न रडे हो ।
आतां गिळितां त्या काळाचे, शतखंडचि नरडें हो ।
अनंत नवसांची । भेटी बहु दिवसांची ॥१०४॥
इथेंचि माझी प्रयाग काशी, भक्तिविना अळसानें ।
म्हणतों जरि तरि मन्मत - मंदिर, कल्पलते कळसानें ।
म्हणतिल तुज शहाणे । निज नांवाकडे पहाणें ॥१०५॥
वरचेवर निट जननि मुलासी, कैशापरि सांवरती ।
लोह अमंगळ जसें दिसेना, सहसा परिसावरती ।
आइला ये वळका । म्हणतां बेटा ‘ मळका ’ ॥१०६॥
बहु श्रमलों मी, बहु भ्रमलों मी, स्वहितांसी मुकलों मी ।
दिन झालों मी, शरण अलों मी, जगदंबे चुकलों मी ।
पंकीं फसलों मी । पाय धरुन बसलों मी ॥१०७॥
आरडतों मी ओरडतों मी, तुजविण तडफडतों मी ।
वर चढतों मी तळिं पडतों मी, व्यर्थचि बडबडतों मी ।
पाया पडतों मी । भवसागरिं बुडतों मी ॥१०८॥
कळेल तैसें गुण गातों मी, बहुदुःखचि सहातों मी ।
निर्भिड मी निर्भय होतों मी, प्राण तुला वहातों मी ।
पाठिसिं दडतों मी । षडरिपुसी लढतों मी ॥१०९॥
मनिं झुरतों मी तुज स्मरतों मी, जगदंबे मरतों मी ।
धरणें द्वारामधें बसतों मी, पदर तुझा धरतों मी ।
उगाचि रहातों मी । चरित्र तुझें पहातों मी ॥११०॥
दाता तूंची त्राता तूंची पतीत पावन तूंची ।
पूर्ण ब्रह्म सनातन तूंची, जगिं जगजीवन तूंची ।
भूताकृति तूंची । प्रकृति विकृति तूंची ॥१११॥
बालक तूंची पालक तूंची, चालक मालक तूंची ।
तारक तूंची मारक तूंची । भवाब्धिपारक तूंची ।
गृहवर्धन तूंची । पापपुण्य धन तूंची ॥११२॥
देवहि तूंची देविहि तूंची, शिव गणपति, गण तूंची
विश्वीं विश्वेश्वरही तूंची । विश्वपटांगण तूंची ।
कमळापति तूंची । कमलोदभवही तूंची ॥११३॥
लक्ष्मी तूंची पार्वति तूंची, श्रीसावित्री तूंची ।
सरिता तीर्थे यज्ञदान व्रत, जप गायत्री तूंची ।
शुभाशुभ तूंची । सुलभ दुर्लभ तूंची ॥११४॥
भुक्तीं मुक्ती भक्ती तूंची, भक्ताभक्तहि तूंची ।
शक्ती व्यक्ती उक्तीत्युक्ती, व्यक्ताव्यक्तहि तूंची ।
क्षर अक्षर तूंची । सृष्टिचराचर तूंची ॥११५॥
मूर्ख मुलांची अळ काढाया, तूंचि माउली बांकी ।
ठेउं नकोची किरकिर आतां, माझी कांहीं बाकी ।
तुज माझी आण । दयाक्षमा मनिं आण ॥११६॥
क्षमाचि करणें ही जननीच्या, संपादणि वेषाची ।
लागुं न दे तूं रेणुके अंगीं, मळि रागद्वेषाची ।
त्वां निट वागावें । असें म्यां कसें सांगावें ॥११७॥
अन्नपूर्णेच्या पुत्रानें पर - घरिं भिक मागावी कां ।
अपुल्या अइची तरि वंचक कृति, जगांत सांगावी कां ।
अडचण दोहिंकडे । इकडे अड दरि तिकडे ॥११८॥
करि संरक्षण अतां उपेक्षा, न करी पुरवि अशाची ।
असेच जडमुढ तारुनि लीला, केल्यापूर्वि अशाची ।
निज नांवासाठीं । गोष्ट नव्हे ती खोटी ॥११९॥
संरक्षिलि ती श्रीहरिनें निज, नांवाच्या अभिमानें ।
जी पांचाळी उपेक्षिली खळ, सभेंत पार्थभिमानें ।
आटक धर्माची । परि रित आधर्माची ॥१२०॥
श्रीकृष्णानें कृष्णेची तनू, झांकिलि चटकपटानें ।
कृष्णचि केली त्यांचीं त्यांच्या, वदनें चट कपटानें ।
भक्तांचा महिमा । वाढविसी विश्रामा ॥१२१॥
तूं पार्थांकित अससि तसाची, देशि मान वेदांसी ।
दास्यत्वासि न लाजशि तुजती, अधिक मानवे दासी ।
भक्तीची गोडी । यास्तव घाशिसि घोडीं ॥१२२॥
भक्तासाठीं मजवर करुणा, तूं करते कां नाहीं ? ।
कैसाहि असो मी दुर्बुद्धी, मंद अंध काणाही ।
भक्तांच्या वचनां । घोकुनि करितों सुचना ॥१२३॥
भक्तप्रिय तूं तुकारामकृत, देशि अभंगा मान ।
त्वां मजकडे पाहून करावा, मजवर हंगामा न ।
आहों जासुद मी । साधु असो की अधमी ॥१२४॥
अवयव पाहुं नये पुत्राचा, जासुद गुरु अतिथीचा ।
वडिलापरि वंदावा तिथीचा, अथवा द्विज अतिथीचा ।
असे असति धारे । शास्त्रांच्या आधारें ॥१२५॥
तुकारामकृत अभंग बारा, पढलों वर्षें बाराहो ।
आतां माझ्या ह्रदयीं राहो, कीं न विठोबा राहो ।
तळमळ तरि कां ? मी । करुं तरि चित्तिं रिकामी ॥१२६॥
निज भक्तांच्या वचनासाठीं, निश्चित ठाई ठाईं ।
नानास्वरुपानें अवतरलिस, तूं जगदंबे विठाई ।
स्तुति ऐकसि कां न । मजकडे देशि न कान ॥१२७॥
माझे लक्षुनि दोष मोडिसी, भक्तांच्या वचनासी ।
परी शर्करायुक्त क्षिरीची, स्वाद रुच्या वचनासी ।
शब्दचि शब्दाला । लागेल डाग ब्रिदाला ॥१२८॥
सहस्त्र नामांसहित अभंगचि, करितो द्वादश पाठ ।
मजकडे अजुनी कां न पाहसी, बसलिस करुनी पाठ ।
प्रसन्न मी होईना । म्हणशिल तरि भक्तहिना ॥१२९॥
अभंग वाणी पढलों मी तुझि, आइ भक्ती वाढाया ।
येतिस अमृत रस ठेवुनि विष, कां मजप्रति वाढाया ।
भक्ती मागाया । लागलों मी गुणगाया ॥१३०॥
अतिथि द्वारीं अलों मला दे, प्रेम जोगवा दान ।
सतावितां दात्यानें वाढतो, व्यर्थ वाद वादानं ।
रात्रंदिन त्रास । नये झोंप नेत्रास ॥१३१॥
कृपणचि झाली लागलि नवि कर, अखडावा संवय तिला ।
कर अखडिल तर, कासव होइल, म्हणतिल वा सवय तिला ।
लोकांच्या तोंडा । काय देउं आई धोंडा ॥१३२॥
तुज श्रमवाया व्यर्थ जन्मलों, गर्भिंच गळलों कां न ? ।
वाटल वंगळ आइ तुज म्हणतां, मज वंगळ लोकानं ।
वाइट दोघांस । घाल मुखीं दो घांस ॥१३३॥
कोरडि भाकर चारी मारी, जरि अइ अन्नपुर्णाचि ।
सरसचि परि ती निरस पराची, तुपपोळी पुरणाची ।
पिंडची मासाचा । अखंड प्रेमा साचा ॥१३४॥
जसा पदर निज आइचा नादर, मुलांसि हतभर पुरतो ।
पराइचा चौफळि पदर तसा, न दिसेची भरपुर तो ।
दोस्ताचें लुगडें । परिगर्तींपण उघडें ॥१३५॥
गवत झोंपडी बरी मुलासी, आइची सत राखणाची ।
नसें उपयोगीं मावशिची ही, हवेलि सतरा खणांची ।
ग्रामक हाजर । आइविण तो बाजार ॥१३६॥
सुखदुःखाच्या समयिं समानचि, आइचि मुलावर माया ।
विपत्ति काळीं येति न कामीं, लग्नाच्या वरमाया ।
कोणि न कोणाचे । साथि उदर भरणाचे ॥१३७॥
जें जें पाहिन मी स्थुळ सूक्ष्म, रुप अणुरेणू कांहीं ।
तें तें आहे म्हणेन माझी, माउलि रेणूका ही ।
लागो हें ध्यान । तुझेंचि अनुसंधान ॥१३८॥
दे दे प्रेमामृत पी पी म्हण, प्रेमाच्या वाटीनं ।
घे घे प्रेमाची खडिसाखर, प्रेमानें वाटीनं ।
प्रेमाची प्रेमाला । घेउनि या प्रेमाला ॥१३९॥
विस्मृति विषयाची पडो जैशी, मेल्यावर देहाची ।
चित्तिं तुझी जडो मूर्ति रेणुके, मजला वर दे हाची ।
नित्य सदाचरणीं । ठेविन मस्तक चरणीं ॥१४०॥
भक्ति वांचुनी परी युक्तिच्या, सकल कळा विकळाची ।
भक्तीसाठीं जगदंबे म्यां, जीव तुला विकलाची ।
सतत गुलामाला । लावी निज कामाला ॥१४१॥
मी जगदंबे तुजला गाणें, कळेल तसें गाईन ।
परि वत्साच्या दर हंब्रीप्रति, हंब्रावें गाईनं ।
न दिसे मग न्यून्या । हें सुखकर अन्योन्या ॥१४२॥
रत्नखचित नग तुला मि घडविन, उचित सर्व साकीन ।
सांग मला तुज असे जगदंबे, खचित भरोसा कीं न ? ।
अजवर बहु लटकें । बोललों घटके घटकें ॥१४३॥
हा पद जडिताचा घे काळ्या, सूत्राच्या सम हार ।
आई रेणुके पहा यासाठीं, झाला देव महार ।
तूं तरि सगुणाची । दृष्टि न घे कोणाची ॥१४४॥
अनाथ नाथ - गळीं पडल्या तरि, अनाथ जननि करानें ।
विष्णुदास म्हणें देउं नये बळि, सनाथ जन निकरानें ।
येवढी अनंती । वारंवार विनंती ॥१४५॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T12:53:51.8600000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

Mohr's salt

  • मोहर क्षार 
RANDOM WORD

Did you know?

जन्मानंतर पाचवी पूजनाचे महत्व काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site