TransLiteral Foundation

चाटुप्रवाहवीचयः - सुभाषित १३८१ - १४००

सुभाषित म्हणजे आदर्श वचन. सुभाषित गद्य किंवा पद्यात असतात.
Subhashita means good speech.


सुभाषित १३८१ - १४००
३. विद्या

वाचं निष्प्रथयन्ति मेयमखिलं पुष्णन्ति मुष्णन्ति च
प्रज्ञालाञ्छनमद्वयं प्रसुवते सारस्वतः ब्राह्मणः ।
सौभाग्यं दुहते श्रियं विदधति श्वः श्रेयसे तन्वते
भिन्दन्ति भ्रममुक्तयस्तव सतामष्टौ महासिद्धयः ॥१३८१॥

भट्टवामदेवस्य ।

जाताः स्मः प्रतिवेशिनः पदविदां जानन्ति नः श्रोत्रियाः
षट्कर्माध्वनि गच्छतां च विदुषां सार्थे प्रपन्ना वयम् ।
दृष्टाः स्मः कविविद्यया मुकुलितैर्नत्रत्रिभागैश्चिरं
किं विद्मः कियदन्यथास्तु निकषग्रावा भवादृग्जनः ॥१३८२॥

विद्यापतेः ।

अग्राह्यं श्रवणस्य भूषणमलङ्कारो न भावोचितः
कण्ठस्याञ्जनमुज्ज्वलं नयनयोः सूक्ष्मत्वमावेक्षितुम् ।
वक्त्रस्य क्षणिकोऽधिवासनविधिः कान्ते प्रिये नाभव
सौभाग्यप्रतिकर्मनिर्मितमहाविद्यैव येनात्मनः ॥१३८३॥

शुक्षोकस्य ।

कश्चिद्वाचो रचयितुमलं वोढुमेवापरस्ताः
सा कल्याणी मतिरुभयथा विस्मये नस्तनोति ।
नन्वेकस्मिन्नतिशयवतां सन्निवेशो गुणानाम्
एकः सूते कनकमनलस्तत्परीक्षाक्षमोऽन्यः ॥१३८४॥

कालिदासस्य । (सु.र. १७२३)

देवः सर्वविवेचनैकनिपुणो देवः कवित्वे गुरुर्
देवस्तर्कनिशातनिर्मलमतिः श्रीराजचूडामणिः ।
इत्याकर्ण्य विजृम्भमाणपुलकस्फीता विरिशेर्मुखाः
सङ्गेष्वद्य सरस्वती … कृच्छ्रेण संमास्यति ॥१३८५॥

वसुकल्पस्य ।
४. गुणः

आबाल्याधिगमान्मयैव गमितः कोटिं परामुन्नतेर्
अस्मत्सङ्कथनेन पार्थिवसुतः सम्प्रत्यसौ लज्जते ।
इत्थं खिन्न इवात्ययेन यशसा दत्तोऽवलम्बोऽम्बुधेर्
यातस्तीरतपोवनानि भवतो वृद्धो गुणानां गणः ॥१३८६॥

श्रीहनूमतः । (सु.र. १४३३, सूक्तिमुक्तावलि ९७.१४)

सूर्यो धामवतां न किं न किमयं प्रह्लादकश्चन्द्रमा
गम्भीरो न किमम्बुधिः क्षितिभृतां रामः स जेता न किम् ।
किं त्वेकैकगुणस्तुतौ न हि वयं शक्तास्तदेतद्गण
श्रोत्èणां सुमहोत्सवाय नृपते त्वामेकमेव स्तुमः ॥१३८७॥

च्छित्तिपस्य ।

एते शारदकौमुदीकुलभुवः क्षीरोदधेः सोदराः
शेषाहेः सुहृदो विनिद्रकुमुदश्रेणीमहःस्राविणः ।
शीतांशोः सहपांशुखेलनसखाः स्वःसिन्धुसंबन्धिनः
प्रालेयाचलबन्धवस्तव गुणाः कैर्नेह कर्णार्पिताः ॥१३८८॥

हरेः ।

देवस्य त्रिपुरारिहासमहसि प्रस्तूयमाने गुणे
प्रीत्या च श्रुतिकौतुकेन च बलादाकृष्यमाणः स्वयम् ।
एकं संनतपक्ष्म पन्नगपतिर्धत्ते सहस्रं दृशाम्
अन्यन्मन्थरतारकाविलुठनादत्यन्तविस्फारितम॥१३८९॥

कस्यापि ।

मेरुर्दण्डो यदि च पटलं मेदिनीमण्डलं स्याच्
छेषः सूत्रं समधरणमप्येष विन्ध्यो महीध्रः ।
तन्माता च त्रिपुरविजयी केशवो वा यदा स्याद्
उन्मीयेत क्षितिपतनय त्वद्गुणानां समूहः ॥१३९०॥

प्रवरसेनस्य ।


५. धर्मः

भ्रान्तं येन चतुर्भिरेव चरणैः सत्याभिधाने युगे
त्रेतायां त्रिभिरङ्घ्रिभिः कथमपि द्वाभ्यां ततो द्वापरे ।
न स्यास्त्वं यदि देव पङ्गुलगुङ्दः काले कलावुत्कले
सोऽयं पङ्गुरवस्थितैकचरणो धर्मः कथं भ्राम्यति ॥१३९१॥

कस्यचित। (सु.र. १४५५, चित्तूकस्य)

उच्छन्नेव कलौ वृषस्य चरणश्रेणी नवीनां पुनस्
तां निर्माय कृतस्त्वया पुनरपि न्यस्तः पदस्यन्दनः ।
भिन्दानैस्तरणिं त्वदस्त्रनियतैरेतत्किलोदीरितं
श्रुत्वानूरुरसौ विहाय मिहिरं त्वां देव सेविष्यते ॥१३९२॥

आचार्यगोपीकस्य ।

पदैश्चतुर्भिः सुकृते स्थिरीकृते
कृतेऽमुना केन तपः प्रपेदिरे ।
भुवं यदेकाङ्घ्रिकनिष्ठया स्पृशन्
दधावधर्मोऽपि कृशस्तपस्विताम् ॥१३९३॥

श्रीहर्षस्य । (ण्च्१.७)

यूपैरुत्कटकण्टकैरिव मखप्रोद्भूतधूमोद्गमैर्
अप्यन्धंकरणौषधैरिव पदे नेत्रे च जातव्यथैः ।
यस्मिन्धर्मपरे प्रशासति तपःसंभेदिनीं मेदिनीम्
आस्तामाक्रमितुं विलोकितुमपि व्यक्तं न शक्तः कलिः ॥१३९४॥

जयदेवस्य ।

अश्रान्तविश्राणितयज्ञयूप
स्तम्भावलीर्द्रागवलम्बमानः ।
यस्य स्वभावाद्भुवि संचचार
कालक्रमादेकपदोऽपि धर्मः ॥१३९५॥

उमापतिधरस्य ।


६. रूपं

श्रीमद्रूपविटङ्कदेव सकलक्ष्मापालचुडामणे
युक्तं संचरणं यदत्र भवतश्चन्द्रेण रात्रावपि ।
मा भूत्त्वद्वदनावलोकनवशाद्व्रीडाविलक्षः शशी
मा भूच्चेयमरुन्धती भगवती दुःशीलताभाजनम् ॥१३९६॥

त्रिभुवनसरस्वत्याः ।

आवक्त्रेन्दु तदङ्गमेव सृजतः स्रष्टुः समग्रस्त्विषां
कोषः शोषमगादगाधजगतीशिल्पेऽपि नाल्पायितः ।
निःशेषद्युतिमण्डलव्ययवशादीषल्लभैस्तत्तनू
शेषः केशमयः किमन्धतमसस्तोमैरभून्निर्मितः ॥१३९७॥

श्रीहर्षस्य ।

एतत्ते मुखमक्षतेन्दुलडहच्छायं भवल्लोचनं
नीलेन्दीवरनिर्विशेषमधरस्ते बन्धुजीवारुणः ।
भ्रूवल्लिस्तव कामकार्मुकलता लीलासहाध्यायिनी
न ध्यायन्तु कथं नु देव कथय त्वामेकमेणीदृशः ॥१३९८॥

हरेः ।

किं वातेन विलङ्घिता न न महाभूतार्दिता किं न न
श्रान्ता किं न न संन्निपातलहरीप्रच्छर्दिता किं न न ।
तत्किं मुह्यति रोदिति श्वसिति च स्मेरं च धत्ते मुखं
दृष्टः किं कथमप्यकारणरिपुः श्रीभोजदेवोऽनया ॥१३९९॥

छित्तपस्य । (सु.र. ७४९)

रूपासवं तव नृपेन्द्र यदेणनेत्रा
मात्रां व्यतीत्य नयनाञ्जलिभिः पिबन्ति ।
स्वेदच्छलादथ वमन्ति कदम्बकल्पैः
रङ्गैरनङ्गशरजर्जरितैर्भ्रमन्ति ॥१४००॥

शङ्करदेवस्य ।

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T12:46:59.3430000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

काय गळतें, तर तोंड गळतें

  • मुखरस पाघळणें. एक मनुष्‍य एका गांवी गेला असतां त्‍यास तेथे दोनप्रहरी जेवावें कोठे याची पंचाईत पडली. कोठे सोय होईना. अखेरीस त्‍यानं थोडे तांदुळ विकत घेतले, पण ते शिजवावे कोठे व कसे याची पंचाईत पडली. शेवटी फिरता फिरता एका वृद्ध बाईने ते शिजवून द्यावयाचे कबूल केले. त्‍या बाईचे घर एक लहान झोपडेवजा होते व त्‍याचे दार फार ठेंगणें व अरूंद होते. भात शिजत असतां त्‍या घरात एक भला उंच धिप्पाड असा मनुष्‍य त्‍याने येतांना पाहिला. तेव्हां त्‍या मनुष्‍याचे शरीर पाहून त्‍यास जरा विस्‍मय वाटला व त्‍यास थोडे हंसू आले. तेव्हा त्‍या बाईने त्‍यास हसण्याचे कारण विचारले. तेव्हां त्‍याने सांगितले, की हा मनुष्‍य जो घरात गेला तो जर मेला तर त्‍यास या दारांतून बाहेर कसे काढता येईल याबद्दल मला अचंबा वाटला. तो मनुष्‍य त्‍या बाईचा मुलगा होता. तेव्हा ते शब्‍द ऐकून त्‍या बाईस फार राग आला व ‘मेल्‍या माझ्या मुलाबद्दल असे अभद्र बोलतोस होय !’ असे सांगून तिनें चुलीवर शिजत असलेले भांडे तसेच आणून त्‍याच्या अंगवस्‍त्रात ओतले. तेव्हां तो तसेच ते अंगवस्‍त्र भातासुद्धां हातांत धरून रस्‍त्‍याने चालता असतां त्‍यांतून थेंब थेंब पाणी गळत चालले. ते पाहून एका मनुष्‍यानें विचारले की, अहो ! उपरण्यांतून काय गळते? तेव्हां त्‍याने सांगितले की, तोंड गळतें ! याप्रमाणें मनुष्‍याचे तोंड भलत्‍या वेळी भलतेच बोलून घाण करते. 
RANDOM WORD

Did you know?

देवक म्हणजे काय ? त्याचे महत्व काय ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.