Dictionaries | References

श्रुति

A Sanskrit English Dictionary | sa  en |   | 
श्रुति  f. 1.f. hearing, listening (श्रुतिम् अभिनीय, ‘feigning to hear’; श्रुतिं वचो ऽनुगां-√ कृ, ‘to listen to a speech’), [ŚBr.] &c. &c.
the ear, organ or power of hearing, [Kāv.]; [VarBṛS.]; [Kathās.]
the diagonal of a tetragon or hypothenuse of a triangle, [Gol.]
that which is heard or perceived with the ear, sound, noise &c., [RV.]; [AV.]; [Prāt.]; [Kathās.]; [BhP.]
an aggregate of sounds (whether forming a word or any part of a word), [TPrāt.]
श्रुतौ-√ स्था   rumour, report, news, intelligence, hearsay (, ‘to be known by hearsay’), [MBh.]; [Kāv.] &c.
a saying, saw, word, [MBh.]; [R.]; [BhP.]
स्मृति   that which has been heard or communicated from the beginning, sacred knowledge orally transmitted by the Brāhmans from generation to generation, the वेद (i.e. sacred eternal sounds or words as eternally heard by certain holy sages called ऋषिs, and so differing from or what is only remembered and handed down in writing by human authors See, [Mn. ii, 10]; it is properly only applied to the मन्त्र and ब्राह्मण portion of the वेदs, although afterwards extended to the उपनिषद्s and other Vedic works including the दर्शनs; इति श्रुतेः, ‘because it is so taught in the वेद, according to a श्रुति or Vedic text’; pl. ‘sacred texts, the वेदs’, also ‘rites prescribed by the वेदs’), [AitBr.]; [ŚrS.]; [Mn.]; [MBh.] &c., [IW. 144]
(in music) a particular division of the octave, a quarter tone or interval (twenty-two of these are enumerated, four constituting a major tone, three a minor, and two a semitone; they are said to be personified as nymphs), [Yājñ.]; [Śiś.]; [Pañcar.]
a name, title, [Kāvyâd. ii, 331]
श्रुत   learning, scholarship, [Śak.]; [VarBṛS.] (prob.w.r. for )
बुद्धि   = , [L.]
N. of a daughter of अत्रि and wife of कर्दम, [VP.]
श्रुति  f. 2.f. (cf.स्रुति) course, path (?), [RV. ii, 2, 7; x, 111, 3]
the constellation, श्रवणा, [L.]

श्रुतिः [śrutiḥ]  f. f. [श्रु-क्तिन्]
Hearing; चन्द्रस्य ग्रहणमिति श्रुतेः [Mu.1.7;] [R.1.27.]
The ear; श्रुतिसुखभ्रमरस्वनगीतयः [R.9.35;] [Śi.1.1;] [Ve.3.23.]
Report, rumour, news, oral intelligence.
A sound in general; सा तु वेदश्रुतिं श्रुत्वा दृष्ट्वा वै तमसो निधिम् [Rām.7.2.17;] स वेत्ति गन्धांश्च रसान् श्रुतीश्च [Mb.12.187.19.]
The Veda (known by revelation, opp. स्मृति; see under वेद); श्रुतिस्तु वेदो विज्ञेयो धर्मशास्रं तु वै स्मृतिः [Ms.2.1,14.]
A Vedic or sacred text; इति श्रुतेः or इति श्रुतिः 'so says a sacred text'.
Vedic or sacred knowledge, holy learning; यत्रैषा सात्वती श्रुतिः [Bhāg.1.4.7;11.3.46.]
(In music) A division of the octavo, a quarter tone or interval; रणद्भिरा- घट्टनया नभस्वतः पृथग्विभिन्नश्रुतिमण्डलैः स्वरैः [Śi.1.1;11.1;] (see Malli. ad loc.).
The constellation Śravaṇa.
The diagonal of a tetragon, the hypotenuse of a triangle; cf. कर्ण.
Direct or expressed signification (opp. लक्षणा); श्रुतिलक्षणाविशये च श्रुतिर्न्याय्या न लक्षणा ŚB. on [MS.6.2.2.]
Speech (वाक्); विविक्तवर्णाभरणा सुखश्रुतिः [Ki.14.3.]
Name, fame (कीर्ति); हैरण्यौ भवतो बाहू श्रुतिर्भवति पार्थिवी [Mb.3.35.9.]
A word, saw, saying; [Rām.2.72.25.]
An explanation of ब्रह्म from the उपनिषद्s; विविधाश्चौपनिषदीरात्मसंसिद्धये श्रुतीः [Ms.6.29] (com. श्रुतीरुपनिषत्पठितब्रह्मप्रतिपादकवाक्यानि).
Advantage, gain (फलश्रुति); उपोष्य संशितो भूत्वा हित्वा वेदकृताः श्रुतीः [Mb.12.] 265.7.
Name, title; बिभ्रत्यनन्यविषयां लोकपाल इति श्रुतिम् [Kāv.2.331.]
Learning.
Scholarship. -Comp.
-अनुप्रासः   a kind of alliteration; see [K. P.9.]
-अर्थः   the sense of a sentence derived on the strength of the श्रुतिप्रमाण as distinguished from लङ्ग, वाक्य and other प्रमाणs; यत्र श्रुत्यर्थो न सम्भवति तत्र वाक्यार्थो गृह्यते ŚB. on [MS.6.2.14.]-उक्त,
-उदित a.  a. enjoined by the Vedas; आचारः परमो धर्मः श्रुत्युक्तः स्मार्त एव च [Ms.1.18.]
कटः a snake.
penance, expiation.
-कटु a.  a. harsh to hear. (-टुः) a harsh or unmelodious sound, regarded as a fault of composition.
-कथित a.  a. enjoined or prescribed by the Vedas.
-चोदनम्, -नः   a scriptural injunction, Vedic precept.
-जातिविशारद a.  a. familiar with different kinds of quarter tones; वीणावादनतत्त्वज्ञः श्रुतिजातिविशारदः । तालज्ञश्चाप्रयासेन मोक्षमार्गं नियच्छति ॥ [Y.3.115.]
-जीविका   a law-book or code of laws.
-दूषक a.  a. offending the ear.-द्वैधम् disagreement or contradiction of Vedas or Vedic precepts; श्रुतिद्वैधं तु यत्र स्यात्तत्र धर्माबुभौ स्मृतौ [Ms.2.14.]-धर a.
hearing.
having a retentive memory; L. D. B.
-निदर्शनम्   evidence of the Vedas; कामकार- कृतेऽप्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात् [Ms.11.45.]
पथः the range of the ear; तामाश्रित्य श्रुतिपथगतामास्थया लब्धमूलः [M.4.1.]
(pl.) tradition.
-प्रसादन a.  a. grateful to the ear.-प्रामाण्यम् authority or sanction of the Vedas.-प्रामाण्यतः ind. on the authority of the Veda; श्रुति- प्रामाण्यतो विद्वान् स्वधर्मे निविशेत वै [Ms.2.8.]
मण्डलम् the outer ear.
the whole circle of the quarter-tones; [Śi.1.1.]
-महत् a.  a. rich in scriptural lore; सरस्वती श्रुतिमहतां महीयताम् [Ś.7.35] (v. l. श्रुतमहताम्).
मूलम् the root of the ear; लपितुं किमपि श्रुतिमूले [Gīt.1.]
a Vedic text.
-मूलक a.  a. founded on the Veda.
-वचनम्   a Vedic precept.
-वर्जित   a.
deaf.
not knowing the Vedas.
not recognizing the authority of the scriptures, disregarding the Vedas.
contrary to the Vedas.
-विवरम्   the auditory passage.
-विशेष- णार्थम्   ind. for specialization in the Vedas; [Svapna.1.]
विषयः the object of the sense of hearing i. e. sound; श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्य विश्वम् [Ś.1.1.]
the reach or range of the ear; एतत् प्रायेण श्रुतिविषयमापतितमेव [K.]
the subject matter of the Veda.
any sacred ordinance.
-वेधः   boring the ear.
शिखरम्, शिरस् Upaniṣad or Vedānta; नमः सर्वेष्टाय श्रुतिशिखरदृष्टाय च नमः Viṣṇu-mahimna 3.
a leading text of the Veda.-सुख,
-मनोहर a.  a. agreeable to the ear, melodious; श्रुतिसुखमुपवीणितं सहायैः [Ki.1.38.]
-स्फोटा   Gynandropsis Pentaphylla (Mar. तिळवण).
-स्मृति  f. f. (dual) revelation and legal institutes, Veda and law; श्रुतिस्मृति- पुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थम् Pūjā-mantra.
-हारिन् a.  a. captivating the ear.

Shabda-Sagara | sa  en |   | 
श्रुति  f.  (-तिः)
1. The Vedas, severally or collectively, scripture, holy writ.
2. An ear.
3. Hearing.
4. Intelligence, news, rumour, re- port.
5. (In music,) A division of the octave, a quarter tone or interval, of which twenty-two are enumerated; four constituting a major tone, three a minor, and two a semitone: the Śhrutis are personified as nymphs.
6. A sound in general.
7. The constellation Śravaṇā.
E. श्रु to hear, क्तिन् aff.

A dictionary, Marathi and English | mr  en |   | 
śruti f S Hearing: also the sense or the organ of hearing. 2 The Vedas severally or collectively. 3 Rumor. 4 In music. A quarter-tone or an interval. Twenty-two are enumerated, personified as nymphs. 5 The hypotenuse of the right-angled triangle. 6 Familiarly; figuratively of Sig. II. Authority, warrant, genuine grounds or good foundation; as त्यानें सांगितली सही आणि तुम्ही मानली सही परंतु ह्या गोष्टीस कांहीं श्रुति आहे?

 स्त्री. १ ऐकणें ; श्रवण ; ऐकण्याची क्रिया . २ श्रवणेंद्रिय ; कान . शकुने पुरुषोक्तीनें भ्याल्या श्रुति कांपतील न सुयाते । - मोसभा ४ . ६० . ३ वेद . जे श्रुतित्रयातें जाणोनि । शतवरी यज्ञ करूनि । - ज्ञा ९ . १३० . मळे कलियुगी श्रुती । - केका ९६ . ४ वार्ता ; बातमी ; आवई . ५ ( संगीत ) स्वर ; अखंड ; स्पष्ट व मधुर या गुणांनी युक्त गायनोपयोगी नाद . या श्रुती २२ आहेत त्याः - तीव्र ; कुमुद्रती , मंदा , छंदोवती , दयावती , रंजनी , रक्तिका , रौद्री , क्रोधा , वज्रिका , प्रसारणी , प्रीति , मार्जनी , क्षिती , रक्ता , संदीपनी , आलापनी , मंदती , रोहिणी , रम्या , उग्रा , क्षोभिणी . ६ काटकोन त्रिकोणाचा कर्ण . ७ ( अर्थ दोननरून ल . ) आधार ; शासन ; नियम . परंतु या गोष्टीस कांही श्रुति आहे ? ८ वीणा . गर्जती गंभीर । टाळ श्रुति मृदंग । - तुगा २६५८ . [ सं . श्रु = ऐकणें ] कटु - वि . कर्णकटु ; कानाला न सोसणारें ; कर्कश ; बेसूर .
०पथ  पु. श्रवणमार्ग ; कर्णरंध्र ; कान .
०मत वि.  १ वेदमान्य . २ कर्णमधुर . श्रुतिमत यनिष्ठ जेघि सुरचरग । - मोआदि १ . २ .

श्रुति n.  कश्यपकुलोत्पन्न एक गोत्रकार ।
श्रुति (आत्रेयी) n.  स्वायंभुव मन्वंतर के अत्रि ऋषि की कन्या । पुलहपुत्र कर्दम प्रजापति से इसका विवाह हुआ था (पुलह १. देखिये) ।
श्रुति II. n.  एक प्राचीन राजा [म. आ. १.२३८]

Puranic Encyclopaedia  | en  en |   | 
ŚRUTI   An ancient King in India. [Mahābhārata, Ādi Parva, Chapter 1, Verse 238].

Aryabhushan School Dictionary | mr  en |   | 
 f  Hearing. The organ of hearing. The Vedas severally. Rumour.

Related Words

: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Keyword Pages

  • श्रुतिगीता
    गीता म्हणजे प्राचीन ऋषी मुनींनी रचलेली विश्व कल्याणकारी मार्गदर्शक तत्त्वे. Gita has the essence of Hinduism, Hindu philosophy and a guide to peacefu..
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Related Pages

  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP