Dictionaries | References

ग्रह

See also:  ग्रचकृत्य , ग्रहकलह , ग्रहकृत्य , ग्रहच्छिद्र , ग्रहछिद्र , ग्रहद्वार
A Sanskrit English Dictionary | sa  en |   | 
ग्रह  mfn. mfn. ([Pāṇ. 3-3, 58]; g.वृषा-दि) ifc. (iii, 2, 9, Vārtt. 1) seizing, laying hold of, holding, [BhP. iii, 15, 35] (cf.अङ्कुश-, धनुर्-, &c.)
obtaining, v, viii
perceiving, recognising, iv, 7, 31
ग्रह  m. m. ‘seizer (eclipser)’, राहु or the dragon's head, [MBh.] &c.
शुभ   a planet (as seizing or influencing the destinies of men in a supernatural manner; sometimes 5 are enumerated, viz. Mars, Mercury, Jupiter, Venus, and Saturn, [MBh. vi, 4566 f.]; [R. i, 19, 2]; [Ragh. iii, 13 &c.]; also 7 i.e. the preceding with राहु and केतु, [MBh. vii, 5636]; also 9 i.e. the sun [cf.[ŚBr. iv, 6, 5, 1 and 5]; [MBh. xiii, 913; xiv, 1175]] and moon with the 7 preceding, [Yājñ. i, 295]; [MBh. iv, 48]; [VarBṛS.]; also the polar star is called a ग्रह, [Garg.] ([Jyot. 5] Sch.); the planets are either auspicious -, सद्-, or inauspicious क्रूर-, पाप-, [VarBṛS.]; with जैनs they constitute one of the 5 classes of the ज्योतिष्कs)
the place of a planet in the fixed zodiac, [W.]
the number ‘nine’
N. of particular evil demons or spirits who seize or exercise a bad influence on the body and mind of man (causing insanity &c.; it falls within the province of medical science to expel these demons; those who esp. seize children and cause convulsions &c. are divided into 9 classes according to the number of planets, [Suśr.]), [MBh.] &c.
any state which proceeds from magical influences and takes possession of the whole man, [BhP. vii, ix]; [BrahmaP.]; [Hit. ii, 1, 20]
ग्रह  f. m. a crocodile, [MBh. xvi, 142] (ifc.f(). ), [R. iv f.]; [BhP. viii]
ग्रह  m. m. any ladle or vessel employed for taking up a portion of fluid (esp. of सोम) out of a larger vessel, [Mn. v, 116]; [Yājñ. i, 182]
N. of the 8 organs of perception (viz. the 5 organs of sense with मनस्, the hands and the voice), [ŚBr. xiv]; [NṛsUp. i, 4, 3, 22]
गृह   (= ) a house, [R. vii, 40, 30] (cf.-, खर-, -द्रुम and -पति)
°हालुञ्चन   ‘anything seized’, spoil, booty, [MBh. iii, 11461] (cf.)
as much as can be taken with a ladle or spoon out of a larger vessel, ladleful, spoonful (esp. of सोम), [RV. x, 114, 5]; [VS.]; [TS.]; [AitBr.]; [ŚBr.] &c.
सु   the middle of a bow or that part which is grasped when the bow is used, [MBh. iv, 1351] (-, 1326)
the beginning of any piece of music
grasp, seizing, laying hold of (often ifc.), [Kauś. 10]; [MBh.] &c.
keeping back, obstructing, [Suśr.]
°हं-√ गम्   imprisoning, imprisonment (, ‘to become a prisoner’ [Kām.]), [R. ii, 58, 2]
अङ्ग   seizure (by demons causing diseases e.g.-, spasm of the limbs), [Suśr.]
seizure of the sun and moon, eclipse, [AV. xix, 9, 7 and 10]; [VarBṛS.]
stealing, robbing, [Mn. ix, 277]; [MBh. vi, 4458]
effort, [Hit.]
insisting upon, tenacity, perseverance in (loc. or in comp.), [BhP. vii, 14, 11]; [Naiṣ. ix, 12]; [Kathās.]; [Rājat. viii, 226]
taking, receiving, reception, [Mn. viii, 180]; [Śṛṅgār.]
taking up (any fluid)
choosing, [MBh. xii, 83, 12]; [Sāh. vi, 136]
-निग्रह   ‘favour’ See
mentioning, employing (a word), [Mn. viii, 271]; [Pāṇ. 7-1, 21], [Kār. 2]; [Amar.]; [Rājat.]
apprehension, perception, understanding, [Bhāṣāp.]; [BhP.]; [Sarvad.] Sch. on [Jaim.] and, [KapS.]

ग्रहः [grahḥ]   [ग्रह्-अच्]
Seizing, grasping, laying hold of, seizure, रुरुधुः कचग्रहैः [R.19.31.]
A grip, grasp, hold; विक्रम्य कौशिकं खड्गं मोक्षयित्वा ग्रहं रिपोः [Mb.3.157.11;] कर्कटक- ग्रहात् [Pt.1.26.]
Taking, receiving, accepting; receipt.
Stealing, robbing; अङ्गुलीग्रन्थिभेदस्य छेदयेत्प्रथमे ग्रहे [Ms.9.277;] so गोग्रहः.
Booty, spoil.
Eclipse; see ग्रहण.
A planet, (sometimes more particularly 'Rāhu'; वध्यमाने ग्रहेणाथ आदित्ये मन्युराविशत् [Mb.1.24.7.]) (the planets are nine: सूर्यश्चन्द्रो मङ्गलश्च बुधश्चापि बृहस्पतिः । शुक्रः शनैश्चरो राहुः केतुश्चेति ग्रहा नव ॥); नक्षत्रताराग्रहसंकुलापि (रात्रिः) [R.6.22;3.13;12.28;] गुरुणा स्तनभारेण मुखचन्द्रेण भास्वता । शनैश्चराभ्यां पादाभ्यां रेजे ग्रहमयीव सा ॥ [Bh.1.17.]
Mentioning; utterance, repeating (as of a name) नामजातिग्रहं त्वेषामभिद्रोहेण कुर्वतः [Ms.8.271;] [Amaru.85.]
A shark, crocodile.
An imp in general.
A particular class of evil demons supposed to seize upon children and produce convulsions &c. cf. Mb. Crit. ed. 3.219.26; कृष्णग्रहगृहीतात्मा न वेद जगदीदृशम् [Bhāg.7.4.38.]
Apprehension, perception; ज्योतिश्चक्षुर्गुणग्रहः. ...... श्रोत्रं गुणग्रहः [Bhāg.2.1.21-22.]
An organ or instrument of apprehension; [Bṛi. Up.3.2.1.]
Tenacity, perseverance, persistence; नृणां स्वत्वग्रहो यतः [Bhāg.7.14.11.]
Purpose, design.
Favour, patronage.
The place of a planet in the fixed zodiac.
The number 'nine'.
Any state of mind which proceeds from magical influences.
A house.
A spoonful, ladleful; ग्रहान्त्सोमस्य मिमते द्वादश [Rv.1.114.5.]
A ladle or vessel; चमसानां ग्रहाणां च शुद्धिः प्रक्षालनेन तु [Ms.5.116.]
The middle of a bow.
A movable point in the heavens.
Keeping back, obstructing.
Taking away, depriving; प्राण˚ [Pt.1.295.]
Preparation for war; ग्रहोऽवग्रहनिर्बन्धग्रहणेषु रणोद्यमे । सूर्यादौ पूतनादौ च सैंहिकेयेऽपि तत् त्रिषु । [Nm.]
A guest (अतिथि); यथा सिद्धस्य चान्नस्य ग्रहायाग्रं प्रदीयते [Mb.13.1.6.]
Imprisoning, imprisonment; [Mb.13.136.11.] -Comp.
-अग्रेसरः   the moon; [Dk.8.1.]
-अधीन a.  a. subject to planetary influence.
-अवमर्दनः   an epithet of Rāhu. (-नम्) friction of the planets.
-अधीशः   the sun.
-आधारः, -आश्रयः   polar star (as the fixed centre of the planets).
आमयः epilepsy.
demoniacal possession.-आलुञ्चनम् pouncing on one's prey, tearing it to pieces; श्येनो ग्रहालुञ्चने [Mk.3.2.]
-आवर्तः   horoscope.-ईशः the sun.
-एकत्वन्यायः   the rule according to which the gender and number of उद्देशपद is not necessarily combined along with the action laid down in the विधेयपद. This is discussed by जैमिनि and शबर at [MS. III.1.13-15] (opp. of अरुणान्याय or पश्वेकत्वन्याय).-कल्लोलः an epithet of Rāhu.
-कुण्डलिका   the mutual relation of planets and prophecy derived from it.-गणितम् the astronomical part of a ज्योतिःशास्त्र.
-गतिः   the motion of the planets.
-चिन्तकः   an astrologer.
-दशा   the aspect of a planet, the time during which it continues to exercise its influence.-देवता the deity that presides over a planet.
नायकः the sun.
an epithet of Saturn.
-निग्रहौ   (du.) reward and punishment.
नेमिः the moon.
the section of the moon's course between the asterisms मूल and मृगशीर्ष.
पतिः the sun.
the moon; तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव [Mb.12.118.15.]
पीडनम्, पीडा oppression caused by a planet.
an eclipse; शशिदिवाकरयोर्ग्रहपीडनम् [Bh.2.91;] [H.1.51;] [Pt.2.19.]-पुषः the sun.
-भक्तिः  f. f. division of countries &c. with respect to the presiding planets.
भोजनः oblation offered to the planets.
a horse.
-मण्डलम्, -ली   the circle of the planets.
-यज्ञः, -यागः   worship or sacrifice offered to the planets.
-युतिः, -योगः   conjunction of planets.
-युद्ध   opposition of planets.
राजः the sun.
the moon.
Jupiter.
-लाघवम्  N. N. of an astronomical work of the 16th century.
-वर्षः   the planetary year.
-शान्तिः  f. f. propitiation of planets by sacrifices &c.
-शृङ्गाटकम्   triangular position of the planets with reference to one another.
-स्वरः   the Ist note of a musical piece.

Shabda-Sagara | sa  en |   | 
ग्रह   r. 1st, and 10th cls. (ग्रहति-ग्रहयति)
r. 9th cl. (उभ) ग्रहू (गृह्णाति गृह्णीते) 1. To take, to seize, to receive or accept.
With अनु, prefixed, To [Page250-b+ 60] favour, to show kindness to
With अव, To oppose.
With उत्, To deposit, to trust.
With उप, To provide.
2. To favour.
With नि,
1. To take, to arrest.
2. To punish.
3. To restrain.
With परि, To lay hold of, to seize.
With प्रति,
1. To assent to, to receive as a precept or truth.
2. To embrace, to enfold, to comprehend or contain.
3. To subdue.
4. To accept.
With वि, To quarrel, to fight.
With सम्, To collect, to assemble. क्न्या-उभ-सक-सेट् . आदाने वा चुरा-उभ पक्षे भ्वा-प .
ग्रह  m.  (-हः)
1. Taking, whether by seizure or acceptance.
2. An eclipse or seizure of the sun or moon, by RAHU, &c.
3. A planet. 4. The place of a planet in the fixed zodiac.
5. A moveable point in the heavens.
6. A name of RAHU, or the ascending node.
7. An imp, one of a particular class, beginning with PUTANA, sup- posed especially to seize upon young children producing convul- sions.
8. Effort in battle.
9. Tenacity, perseverance.
10. Purpose, design.
11. Favor, patronage.
E. ग्रह् to take, &c. affix अच्.

ना.  अंगीकार , ग्रहण , स्वीकार ;
ना.  कल्पना , भावना , मत , समजूत ;
ना.  खनपटीला बसलेला , तापदायक माणूस , पाठीस लागलेला .

A dictionary, Marathi and English | mr  en |   | 
; an understanding: apprehension of a sense or an acceptation; believing, receiving, holding.
graha . Add:--8 A large marine and rapacious fish, probably, shark.

 पु. १ घेणें ; स्वीकार ; अंगीकार ; धरणें . २ चंद्र किंवा सूर्य यांचें ग्रहण ( राहूकेतुकडून ). ३ सूर्याभोंवतीं फिरणारा गोल ( पृथ्वी , बुध , शुक्र , गुरु , मंगळ इ० चा ); ज्योति : शास्त्राप्रमाणें हे ( सूर्यासह ) नऊ आहेत ; ( सामा . ) केंद्रस्थ , ऊष्ण व देदीप्यमान पदार्थाभोंवतीं फिरणारा , कमी उष्णतेचा परप्रकाश गोल - सूर्य २२ ; ( ग्रहाभोंवतीं फिरणारा तो उपग्रह ) ग्रह हा तार्‍याप्रमाणें दिसतो , पृथ्वीच्या दैनंदिन गतीमुळें हा उगवतो व मावळतो आणि स्वत : च्या गतीनें तार्‍यांमधून पूर्वेकडून पश्चिमेकडे जातो . परप्रकाश असल्यानें याचें तेज स्थिर असतें . - सृष्टि . ४ एक प्रकारचें पिशाच्च , गिरा . जैसा ग्रहातें पंचाक्षरी । अनुमानी कां । - ज्ञा २ . ८५ . ( यापासून ल . ) व्याधि , उपाधि , पीडा इ० ; तापदायक माणूस ; खनपटीस बसणारा , पाठीस लागणारा इ० बद्दल म्हणतात . ५ कल्पना ; भावना ; मत . ६ चिकाटी . ७ उमज ; अधिगम ( एखाद्याच्या अर्थाचा ); बुध्दि ; अर्थग्रहण ; अर्थबोध ; धारणा ; समजूत . ८ मगर ; एक मोठा मासा ; ग्राह . गज सरोवरीं ग्रहग्रस्त । स्त्रियांपुत्रीं सांडिला जीत । - एभा १२ . ८५ . [ सं . ] सामाशब्द -
 पु. ( ताल . ) ताल देण्याचा प्रारंभ . याचे प्रकार चारसम , अतीत , अनागत व विषम . [ सं . ]
ग्रह मध्यें पहा .
०कुंडली  स्त्री. पंचांगांतील ग्रहांच्या दशा दाखविणारी आकृति .
०मोक्षविचक्षण वि.  ( संगीत ) ग्रह व न्यास यांचे नियम जाणणारा . मोक्षविचक्षणत्व - न . ( संगीत ) ग्रह व न्यास यांचे नियम जाणणें .
०गणित  न. ग्रहांच्या गतीविषयींचें गणित .
०गति  स्त्री. ( फलज्योतिष किंवा ज्योति : शास्त्र ) १ ग्रहांची गति . २ दृष्टि ग्रहांचा विशिष्ट परिणाम . ९ मुख्यत्वें माणसाचेम नशीब पाहतांना ) गृहस्थ पडले ग्रहगतीत .
०चार  पु. सूर्य किंवा इतर ग्रह यांची गति , भ्रमण .
०जप  पु. ग्रह प्रसन्न होण्यासाठीं त्या त्या ग्रहाच्या विशिष्ट मंत्राचा करावयाचा जप .
०दशा  स्त्री. मनुष्यादिकांस प्राप्त होणारी शुभाशुभ फलसूचक सूर्यादि ग्रहांची दया , दृष्टि , अवस्था , काल .
०दान  न. ग्रहमख करण्यासाठीं नवग्रह देवता मांडण्याचा पाट , चौरंग .
०पीडा   बाधा - स्त्री . १ प्रतिकूल ग्रह किंवा ग्रहयोग यापासून उत्पन्न होणारें दु : ख , दारिद्रय , आजारीपण इ० . २ भूतपिशाच्च बाधा .
०बल  न. विवक्षित राशीस ग्रहांची अनुकूलता ( विवाह , उपनयन , मंगल कृत्य करण्याविषयीं ).
०मख   यज्ञ - पु . ग्रहांना अनुकूल करून घेण्यासाठीं , ग्रहांच्या प्रीत्यर्थ करावयाचा यज्ञ ; ग्रहशांति ; नवग्रहांना उद्देशून करावयाचा होम ; हा होम विवाह , मुंज व इतर शांतीच्या प्रसंगीं करतात .
०मंडळ  न. ग्रहगोल ; सर्व ग्रहांचें चक्र .
०मैत्री  स्त्री. वधूवरांच्या पत्रिकांचा मेळ . पत्रिका जुळणें , पटणे , राशीचे स्वामी सात असल्यानें , ज्या राशींत नवरी जन्मली आणि ज्या राशींत नवरा जन्मला , त्या दोन्हीं राशींचा स्वामी एक असणें किंवा एकमेकांस अनुकूल असणें .
०योग  पु. शुभाशुभदायक ग्रहांचा योग , स्थिति .
०वैर  न. १ ग्रहांचें शत्रुत्व . २ पत्रिका न जमणें . याच्या उलट ग्रहमैत्री .
०शांति  स्त्री. ग्रहमख .
०साधन  न. १ ( कोष्टक गणित किंवा दुर्बिण इ० यंत्रें यांच्या साह्यानें ) ग्रहदशेचा निश्चय ; ग्रहांचें स्थळ व गति यांचें शोधन ; ग्रहांचें वेध घेणें . २ ग्रहाची आराधना .
०सारणी  स्त्री. अमुक ग्रह अमुक ठिकाणीं आहे याचा निश्चय करण्याचीं गणितें किंवा कोष्टकें ; ग्रहसाधनाचें गणित . ग्रहानुकूल्य - न . ग्रहांची प्रसन्नता , ग्रहबल . ग्रहावेज्ञ - ग्रहपीडा . ग्रहेश - पु . सूर्य .

ग्रह फिरल्‍यारि मात्तें इं फिर
(गो.) ग्रह फिरले की, माणसाचे डोकेहि फिरते. विपत्‍काली माणसाची बुद्धिहि अविवेकी बनते.

Aryabhushan School Dictionary | mr  en |   | 
 m  Taking. A planet. An opinion, fancy, prejudice. A mischievous fellow.

Keyword Pages

  |  
  • ज्योतिष शास्त्र
    भारतके महान, बुद्धिमान ऋषीमुनीयोंने, सृष्टीमे जो भी चमत्कार होते है, वह जाननेकी जिज्ञासा तृप्त करनेके लिये, समस्त मानवजातीको नानाविध शास्त्रोंके जन्म..
  • मानसागरी - प्रथम अध्याय
    ज्योतिष का मुख्य उद्देश्य दैनिक जीवन की समस्याओं का समाधान करना, आगामी घटनाओं की चेतावनी देना तथा उन घटनाओं का समय निश्चित करने मे व्यक्ति को सहायता ..
  • मानसागरी - अध्याय १ - मङ्गलाचरण
    ज्योतिष का मुख्य उद्देश्य दैनिक जीवन की समस्याओं का समाधान करना, आगामी घटनाओं की चेतावनी देना तथा उन घटनाओं का समय निश्चित करने मे व्यक्ति को सहायता ..
  • मानसागरी - अध्याय १ - शाकानयन
    ज्योतिष का मुख्य उद्देश्य दैनिक जीवन की समस्याओं का समाधान करना, आगामी घटनाओं की चेतावनी देना तथा उन घटनाओं का समय निश्चित करने मे व्यक्ति को सहायता ..
  • मानसागरी - अध्याय १ - युगानयन
    ज्योतिष का मुख्य उद्देश्य दैनिक जीवन की समस्याओं का समाधान करना, आगामी घटनाओं की चेतावनी देना तथा उन घटनाओं का समय निश्चित करने मे व्यक्ति को सहायता ..
  • मानसागरी - अध्याय १ - संवत्सरनाम
    ज्योतिष का मुख्य उद्देश्य दैनिक जीवन की समस्याओं का समाधान करना, आगामी घटनाओं की चेतावनी देना तथा उन घटनाओं का समय निश्चित करने मे व्यक्ति को सहायता ..
  • मानसागरी - अध्याय १ - संवत्सरफल
    ज्योतिष का मुख्य उद्देश्य दैनिक जीवन की समस्याओं का समाधान करना, आगामी घटनाओं की चेतावनी देना तथा उन घटनाओं का समय निश्चित करने मे व्यक्ति को सहायता ..
  • मानसागरी - अध्याय १ - युगफल
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - अयनानयनविधि
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - गोलानयनविधि
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - ऋतोरानयनविधि
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - द्वादशमासफल
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - पक्षफल
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - तिथिफल
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - नंदादितिथिज्ञान
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - जन्मवारफल
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - रात्रिदिनजातफल
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - जन्मनक्षत्रफल
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - योगजातफल
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  • मानसागरी - अध्याय १ - करणानयन
    सृष्टीचमत्काराची कारणे समजून घेण्याची जिज्ञासा तृप्त करण्यासाठी प्राचीन भारतातील बुद्धिमान ऋषीमुनी, महर्षींनी नानाविध शास्त्रे जगाला उपलब्ध करून दिली..
  |  

Related Pages

  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP