TransLiteral Foundation

गंगारत्‍नमाला - भाग ८

कवी नरहरी यांनी पौराणिक काव्य लिहून मराठी भाषेला एक आगळीच झळाळी दिली.

भाग ८
शा०वि०
आकाशापरि तोय त्यांत ढगसे फेनौघ ते चालती ॥
उष्णे अग्नि तशा स-शब्द लहरी विद्युल्लता हालती ॥
नावा त्यात विमान-पंक्ति तळिंची मोती जशा तारका ॥
रामा विष्णु-पदासि याचि धरि तू चित्ती सदा तारका ॥१४०॥
पृथ्वी
नरामर शतावधी पुलिनि बैसुनि ते किती ॥
सुधा-रस-समान त्या अति अ-तृप्त तोया पिती ॥
सु-कांत पुलिनांत ते पसरले दुहो बाजुला ॥
गमे जननि पाजवी पय धरोनि तेथे मुला ॥१४१॥
मृदू सुख-द वालुका लखलखीत शोभे बरी ॥
हिरे चुरुनि वोपिले म्हणुनि स्वच्छ तेजा धरी ॥
सुखे भरित मत्स्य ते वरिवरि उड्या मारिती ॥
सुरा कळविती न ती वरि जळी अम्हा जी रती ॥१४२॥
पृथ्वी
मदांध गज आतुनी करिति जी कराग्रे वरी ॥
करेणु-सह चालता दिसती पंक-जाचे परी ॥
खळाळुनि जलौघ तो करित भोवरे चालला ॥
तयांत फिरती तरी करिति अप्सरांच्या कला ॥१४३॥
हिमाद्रि-भव चालता पवन पत्र-पुष्पे जळी ॥
समर्पण त्रि-वेणीच्या करि म्हणोनि झाला बळी ॥
तटानिकट भू-रुह श्रम-हर स्वये वांकले ॥
जनांसि सुख द्यावया सु-जन संगतीच्या फळे ॥१४४॥
साकी
उभय बाजुने चित्र तरूंची दाट लागली छाया ॥
पांथ-स्थाला सुख-कर मोठी श्रम-हर मार्गी जाया ॥१४५॥
जंबु कंवठ सुरदारु नारळी केळि पोफळि अंबे ॥
फणस पेरु आणि लिंब-तरूंच्या भरले तीर कदंबे ॥१४६॥
सरल कुटज वट-वृक्ष सातवण प्लक्ष दाडिमी चांफा ॥
शाल ताल किति तमाल उंबर घालविती जन-तापा ॥१४७॥
मंदारामल बकुल बिल्व कुट अशोक चंदन जाती ॥
वृक्षि बैसले पक्षि सर्वदा भागिरथी गुण गाती ॥१४८॥
कामदा
दूर जाउनी फारली पुढे ॥
स्वर्ग-वासिनी उत्तरेकडे ॥
उत्तरा मुखी स्नान-दुर्लभा ॥
दर्शने चि दे माय सु-प्रभा ॥१४९॥
शा०वि०
जीच्या पश्चिम-काठि सुं-दर असे वैकुंठ जे भूवरी ॥
की कैलास जयास नाव विलसे वाराणसी यापरी ॥
रामा योग नको तपो-बळ नको यज्ञादि सिद्धी नको ॥
जेथे मुक्ति मृतासि होय सखया वेदांत-विद्या नको ॥१५०॥
उ०जा०
गंगा उदग्वाहिनि ज्या पुरासी ॥
अनंत जन्मार्जित पुण्य-राशी ॥
संपादिलासे पदरात जेणे ॥
ते पाविजे सत्य तरीच तेणे ॥१५१॥
गीति
सर्ग-स्थिति-लय-करा याचे घेता चि नाव भव नाशी ॥
ये काशीत महेश्वर तो चि दिवोदास-भक्त-भवनाशी ॥१५२॥
गीति
तो विश्वेश्वर राहे येउनि भक्तार्थ काशिकेमाजी ॥
त्याच्या वासे पुरवी मनुजाच्या सर्व काशि कामा जी ॥१५३॥
व०ति०
जो काळ-भैरव अशा धरि सत्य नावा ॥
पापासि काळ आणि भैरव दुष्ट-भावा ॥
जे लागती सु-जन येउनि नाथ-पाया ॥
तो त्यावरी करि कृपा-भर पूर्ण छाया ॥१५४॥
भु० प्र०
जिथे अन्न-पूर्णा जगन्माय रामा ॥
जगन्नाथ-राणी करी पूर्ण कामा ॥
वसे काशिका-गेहि जी सर्व-दात्री ॥
धरी द्यावया अन्न हस्तांत पात्री ॥१५५॥
स्वागता
धुंडिराज गण-नायक काशी ॥
मध्यभागी पुर-विघ्न विनाशी ॥
विश्वनाथ जवळी सुख-धामा ॥
दर्शने पुरवि जो जन-कामा ॥१५६॥
शा०वि०
गंगा भारति सूर्य-मनु किरणा बा धूत-पापा तसे ॥
पांची एकवटोनि तीर्थ निपजे तें पंच-गंगा असे ॥
तन्नामे वरि घाट त्यावरि उमा-कांत-प्रिय श्री-पती ॥
बिंद माधव नाव ज्यास पडले मोक्ष-प्र-दा यत्स्मृती ॥१५७॥
लोकेश-स्थिति सर्व-देव-वसती तैशी च भागिरथी ॥
पाहोनी नयनांबु-बिंदुसि त्यजी सानंद लक्ष्मी-पती ॥
झाला यास्तव बिंदु-माधव हरी वि-ख्यात वाराणसी ॥
वासी, धन्य जयासि नित्य नमिती वैकुंठ ते त्या तशी ॥१५८॥
व०ति०
त्याच्या च सन्निध असे मणिकर्णिका हे ॥
ज्या नाव तीर्थ वरि घाट हि रम्य आहे ॥
तीर्थे सदैव वसती अवघी जिथे ते ॥
जो देह त्यांत त्यजि त्या हर-रूप देते ॥१५९॥
भु०प्र०
शिवाचे गणी मुख्य जो दंड-पाणी ॥
हती दंड घेवोनि पापासि खाणी ॥
पुरी-मध्य-भागी उभा दंड-धारी ॥
दिसे, हाक मारोनि पाप्यांसि तारी ॥१६०॥
हे भाषण ऐकून राम म्हणाला-
भु० प्र०
म्हणे राम सांगा कशी काशिकेला ॥
तुम्ही श्री-मुनी-राज सर्वज्ञ गेला ॥
असे ऐकण्याचा अती हेतु माझा ॥
मला काशि-माहात्म्य-पीयूष पाजा ॥१६१॥
त्यावर विश्वामित्र सांगू लागला-
शा०वि०
सांगे कौशिक पूर्व-वृत्त सखया राजा हरिश्चंद्र या ॥
नामे जो तव पूर्व-ज क्षिति-तळी चित्ती जयाचे दया ॥
स्वप्नी अर्पुनि सर्व राज्य मजला जो सत्त्व-शील स्वये ॥
पुत्र-स्त्री-युत दक्षिनेसि सु-कृती देण्यासि काशीस ये ॥१६२॥
त्याचे सत्त्व हरावया बहु तर्‍हे त्या त्रास केला परी ॥
सत्यापासुनि राय नाहि टळला शांती च चित्ती धरी ॥
जेणे स्त्री-सुत-वि-क्रयासि करुनी डोंबा-घरी वाहिले ॥
पाणी, यापरि सत्त्व अन्य नृ-पतीमाजी न मी पाहिले ॥१६३॥
काशी-वास करोनि मुक्त जहला राजा ऋणापासुनी ॥
माते वास नृपासवे चि घडला आहे जिथे स्वर्धुनी ॥
केले मी तप त्याच मुक्ति-नगरीमध्ये सु-वंशोद्भवा ॥
तू ही जाउनि काशिला नदि-जळी नाहोनि पूजी भवा ॥१६४॥
उ०जा०
एके दिनी मी दिन-कृत्य रामा ॥
विलोकिले जे परि-पूर्ण-कामा ॥
आईक ते तूजसि सांगतो हे ॥
यथा-मती विस्तर फार नोहे ॥१६५॥
उठोनि जेथे सु-कृती प्रभाती ॥
स्नानासि त्या भागिरथीस जाती ॥
स्त्रिया हि घेवोनि कितेक बाळा ॥
गाताति मार्गी हरि-सद्गुणाला ॥१६६॥
कन्या मुळी ती हिम-पर्वताची ॥
तीरासि थंडी म्हणवोनि साची ॥
थंडीमुळे कापति ओठ भारी ॥
शिवाक्षरे ती निघताति सारी ॥१६७॥
कृष्णाजिना दंड-कमंडलूला ॥
काठावरी ठेवुनि भस्म-माळा ॥
मंदाकिनी-वंदन-पूर्व न्हाती ॥
लावोनि देहासि सदैव माती ॥१६८॥
शा०वि०
दुर्गा-घाटि कितेक पंचनदिच्या घाटाप्रती पावती ॥
कोणी श्री-मणिकर्णिकेप्रति किती त्या ब्रह्म-घाटाप्रती ॥
घाटी घाटि वि-चित्र दाटि मिळती वाटा न जाया जना ॥
गंगा-दर्शन सर्व पाप हरुनी आनंद दे तन्मना ॥१६९॥
उ०जा०
देवांत विश्वेश पुरीत काशी ॥
नदीत गंगा भव-मृत्यु नाशी ॥
असोनि ऐसे त्रय एक ठाया ॥
का व्यर्थ हे तापविती स्व-काया ॥१७०॥
कामदा
दक्षिणेकडे काशिचा अशी ॥
उत्तरेकडे वारुणा तशी ॥
देव-सिंधुला मीळती नद्या ॥
पाय पातका सांगती नद्या ॥१७१॥
साकी
पांच कोस त्या अनंत असती तीर्थे गंगेमाजी ॥
ज्यांचे दर्शन घेता हरती दुर्धर पातक-राजी ॥१७२॥
पुढे फिरोनी पूर्व दिशेला स्वर्ग-तरंगिणि चाले ॥
कु-देश असता गंगा-गमने सुदेश अवघे झाले ॥१७३॥
सरयु-गंडकी-नद्यांसि पोटी घेउनि जाता गंगा ॥
मध्ये जन्हु-नृ-प यज्ञ करिता वेगे करि मख-भंगा ॥१७४॥
झाला होता गर्व नदीला नाही वेग धराया ॥
समर्थ कोणी, परी जन्हुने घालविला तो वाया ॥१७५॥
योग-बळे नृप नदीस प्याला तदैव गंगा भ्याली ॥
मुक्त कराया आपणास ती जन्हू-तनया झाली ॥१७६॥
मुखे सोडिली राये तेव्हा जान्हवि-नावा पावे ॥
सगर-जांसि मग पूत कराया प्रेमे गंगा धावे ॥१७७॥
ज्याकरिता बहु-श्रमे भगीरथ घेउनि गंगा आला ॥
पडले असती कपिलाश्रमि ते पूर्व-जल-धि-तीराला ॥१७८॥
कपिल-मुनीच्या नयनाग्नीने भस्म जाहले जेथे ॥
साठ हजार सगर कराया मुक्त पावली तेथे ॥१७९॥
शा०वि०
आली धावत माय जेवि धरि ती तान्ह्या मुला पोटिशी ॥
गंगा भस्म हि जाहल्या सगर-जा पोटात घेई तशी ॥
गेले साठ हजार भस्म असता स्पर्शै जिच्या मुक्तिला ॥
रामा यास्तव नित्य नित्य सखया चित्तांत चिंती तिला ॥१८०॥
भु०प्र०
पुढे धावली स्वामि-भेटीस बा ती ॥
मिठी कंठि घालावय काय जाती ॥
करोनी जगा पूत माहात्म्य ती ते ॥
सहस्त्रानने वर्णि प्रेमे पतीते ॥१८१॥
मालिनी
जल-निधि-नृ-पतीची जान्हवी पट्ट-राणी ॥
पसरुन जणु भेटी घे अ-संख्यात पाणी ॥
जननि-जनक घेता भेटिला हर्ष झाल ॥
सुर-मुनि-गण-सारे टाकिती पुष्प-माला ॥१८२॥
शा०वि०
होता भेट तरंग-पंक्ति मिळती त्या एकमेकीमधे ॥
गंगा-सागर यापरी विधि तया पाहोनि हर्षे वदे ॥
यातायात कशास तीर्थ-गमनी हे मूळ पर्वी मिळे ॥
स्नाना जाति अनंत-कोटि वसती स्वर्गी तयांची कुळे ॥१८३॥
उ०जा०
गंगा-चरित्रांकित-रत्‍न-माला ॥
करोनि मी अर्पिले सज्जनाला ॥
असे तया हीच विनंति माझी ॥
कंठी धरायासि असोत राजी ॥१८४॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2013-04-10T05:36:46.8700000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

JYOTIṢA(M)(ज्योतिष)

  • (Astronomy and astrology). Jyotiṣa is the science about the stars and heavenly bodies. The heavenly bodies are the sun, the moon, the other planets and the stars etc. From the very ancient days men believed that these planets and stars in the sky played an important part in controlling the growth and activities of all the living and non-living things in the world. Astrology has been a recognized science in Egypt, China and India from very ancient days. History tells us that 3000 years before Christ there were astronomers in Babylon. But even before that time astronomy had fully expanded and grown in Bhārata. The Vedas are supposed to have six Aṅgas (ancillaries) They are Śikṣā (Phonetics), Kalpa (ritual), Vyākaraṇa (Grammar), Jyotiṣa (astronomy) Chandas (metrics), and Nirukta (etymology). From this it can be said that the Indians had acknowledged Astronomy as an ancillary of the Vedas. The expounders of the Vedas say that Astronomy is the eye of the Vedas. Astronomy has two sides, the doctrinal side (Pramāṇabhāga) and the result-side (Phalabhāga). The Calendar is reckoned in accordance with the Pramāṇa-bhāga. Prediction and casting horoscopes of living beings is the Phala-bhāga. The astronomers have divided the sky that surrounds the earth into twelve parts called rāś is (zodiacs). All the stars of the first zodiac appear in the shape of a goat (Meṣa) so that zodiac was called Meṣa. Thus the zodiac in which the stars took the shape of an ox was called Ṛṣabha (ox). In the zodiac Mithuna the stars took the shape of a young couple. Karkaṭaka means crab. In that zodiac the stars appear in the shape of a crab. In the same way Siṁha means lion and Kanyā means a damsel. Tulā means balance and Vṛścika means scorpion; Dhanus means bow and Makara means Makara matsya (horned shark). Kumbha is a water pot and Mīna means fish. The name of the zodiac is according to the sign of the zodiac. That is, in what shape the stars in that particular zodiac appear to the people of the earth. The figure of the twelve zodiacs with the earth as centre is given below:-- Starting top left (clockwise) - Mīna -> Meṣa -> Ṛṣabha -> Mithuna -> Kumbha -> Karkaṭaka -> Makara -> Siṁha -> Dhanus -> Vṛścika -> Tulā -> Kanyā. In Kerala and some other places the zodiacs are marked to the right in order beginning with Meṣa, whereas it is marked to the left in the same order in some of the other parts of India. The earth completes one rotation in 60 Nāḍikās (24 minutes) i.e. 24 hours. In each rotation these twelve zodiacs face the earth. For a man standing at a particular point on the earth it will take 60% 12 i.e. 5 nāḍikās (two hours) on an average, for a zodiac to pass him. But it may vary in different places according to the difference of the shape of the earth. A month is the time the sun remains in a zodiac. The planet Jupiter takes a year and Saturn two years and a half on an average to pass a zodiac. The calendar shows which are the planets standing in each zodiac and how far they have travelled at a particular time in that particular zodiac. When a particular zodiac is in a particular region of the earth, a man born in that region is said to be born in that zodiac. When a particular place faces the zodiac of Meṣa the child which takes birth in that place is said to be born in the zodiac of Meṣa. The zodiac of birth is given the name Lagna by astronomers. Those who are well-versed in the resultside of astronomy are of opinion that the life, fortune etc. of living beings depend upon the position of the planets in relation to their lagnas. 
RANDOM WORD

Did you know?

मूल जन्मानंतर पांचव्या दिवशी सटवाई पूजन करतात, ते काय आहे?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Status

  • Meanings in Dictionary: 717,108
  • Total Pages: 47,439
  • Dictionaries: 46
  • Hindi Pages: 4,555
  • Words in Dictionary: 326,018
  • Marathi Pages: 28,417
  • Tags: 2,707
  • English Pages: 234
  • Sanskrit Pages: 14,232
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.