Dictionaries | References

समुद्र

A Sanskrit English Dictionary | sa  en |   | 
सम्-उद्र  f. am. (n. only, [RV. vi, 72, 3]; ifc.f(). cf.उद्र॑, अन्-उद्र॑; for स-मुद्र See p. 1168, col. 2) ‘gathering together of waters’, the sea, ocean (in वेद also ‘the aerial waters’, ‘atmospheric ocean or sky’ [cf.[Naigh. i, 3]]; in [VP. ii, 4], seven circular concentric [elsewhere 3 or 4] oceans are named, viz.लवण, ‘salt-water’; इक्षु, ‘syrup’; सुरा, ‘wine’; घृत, ‘clarified butter’; दधि, ‘curds’; दुग्ध, ‘milk’; जल, ‘fresh water’; in later language the Ocean is often personified as king of the rivers), [RV.] &c. &c.
N. of the number, four (four principal oceans being reckoned by some, one for every quarter of the sky), [Gaṇit.]
a large सोम vessel, [RV. vi, 69, 6; ix, 29, 3 &c.]
N. of an immensely high number (1 with 14 cyphers), [TS.]; [ŚāṅkhŚr.]; [MBh.]
a partic. configuration of the stars and planets (when the 7 pl° are situated in the 2nd, 4th, 6th, 8th, 10th and 12th houses), [VarBṛS.]
रुक्म   = , [VS.] Sch.
N. of शिव, [MBh.]
of a दैत्य, [Hariv.]
सूरि   of various authors (also with ), [Cat.]
of the son of a merchant born on the sea, [Buddh.]
of other men, [HPariś.]
of a wk. quoted by पद्मनाभ, [Cat.]
of a place, ib.
सम्-उद्र  mn. mn.N. of two सामन्s, [ĀrṣBr.]
of various metres, [TS.]; [Nidānas. &c.]
स-मुद्र  mfn. bmf()n. (for सम्-उद्र See p. 1166, col. 3) having a stamp or seal, stamped, sealed, marked, [Mn.]; [Yājñ.]; [Mudr.]
See also: - मुद्र

समुद्र [samudra] a.  a. Sealed, bearing a seal, stamped; समुद्रो लेखः; समुद्रे नाप्नुयात् किंचिद्यदि तस्मान्न संहरेत् [Ms.8.188.]
द्रः The sea, ocean.
An epithet of Śiva.
The number 'four'.
 N. N. of an immensely high number; शतं खर्वसहस्राणां समुद्रमभिधीयते । शतं समुद्रसाहस्रं महौघमिति विश्रुतम् ॥ [Rām.6.28.] 37.
A particular configuration of stars and planets.
द्रा The plant zedoary.
The Śamī tree.
Comp. अन्तः, न्तम् the sea-shore.
nutmeg.
अन्ता the cotton-plant.
the earth.
-अम्बरा   
अरुः, आरुः a crocodile.
a large fabulous fish.
Rāma's bridge; cf. रामसेतु.
-कफः, -फेनः   the cuttle fish-bone.-काञ्ची the earth.
-कान्ता, -पत्नी   a river.
-कुक्षिः   the shore of the sea.
-ग a.  a. sea-faring.
(गः) a sea-trader.
a seaman, a sea-farer; so समुद्रगामिन्-यायिन् &c. (-गा) a river.
गृहम् a summer-house built in the midst of water; [Pratimā 2.]
a bath-room.
-चुलुकः   an epithet of Agastya.
नवनीतम् the moon.
ambrosia, nectar.
-नेमिः, -मी   the earth.-पर्यन्त a. seabound.
-महिषी   the Ganges; नय मां भयवन् साधो समुद्रमहिषीं प्रियाम् [Mb.3.187.19.]
यानम्1 a sea-voyage.
a vessel, ship, boat; समुद्रयानकुशला देशकालार्थदर्शिनः । स्थापयन्ति तु यां वृद्धिम् ... [Ms.8.157.]
-यात्रा   a sea-voyage.
-यायिन् a.  a. see समुद्रग.
-योषित्  f. f. a river; विभूषिताः कुञ्जसमुद्रयोषितः [Ki.8.9;] also समुद्रवल्लभा.
-वह्निः   submarine fire.
वेला the oceantide.
an ocean-wave.
the sea-coast line.
-सुभगा   the Ganges.

Shabda-Sagara | sa  en |   | 
समुद्र  mfn.  (-द्रः-द्रा-द्रं) Sealed, stamped.
 m.  (-द्रः) A sea, an ocean.
E. सम् before उन्दि to be wet, and रक् aff.; or for सह with, and मुद्रा a seal; also thence signifying a limit, (i. e. bounded by conti- nents,) or a jewel, (the receptacle of gems,) or सम् with, उद्र an otter; or with, मुद pleasure, or सम् together, उद water, and रा to give or have, aff. क, &c.

A dictionary, Marathi and English | mr  en |   | 
Sealed or stamped.11
. साता &c. ठेवणें To hold as exceedingly precious: also to place beyond the reach of harm; or to take extremely great care of. समुद्रांत जाऊन or पडून कोरडा or सुका, also समुद्रांत कोरडा or सुका Used of an unlucky wight whom no affluence of advantages and facilities can benefit. 2 Used also of one who, wallowing in iniquity, lays claim to innocence and purity. समुद्रांत सुई पाहणें or शोधणें To look for a needle in a bundle of hay.

वि.  मोहरबंद ; शिक्का असलेलें ; मुद्रा असलेलें . [ सं . स + मुद्रा ]
 पु. १ सागर ; दर्या ; अर्णव ; उदकराशि ; उदधि ; जलधि . २ ( ल . ) अमर्याद सांठा ; विस्तीर्ण , अफाट , अगणित असा समूह , पदार्थ वगैरे ( उदा० देव , मानवी जीवित , भाषा , शास्त्र , शक्ति , सद्‍गुण ) या कल्पनेवरून भवसमुद्र , गुणसमुद्र असे अनेक सामासिक शब्द बनतात म्ह० समुद्रास दुखणें शिंपींत औषध . ( वाप्र . ) समुद्राखालचा - समुद्रकांठचा ; किनार्‍यावरील . समुद्राचें अर्ध्य समुद्रास - ज्या वेळीं मिळालेल्या देणगीपैकींच कांहीं परत देतात तेव्हां योजतात . समुद्राचें मीठ डोंगराचे आवळे मिळणें - परस्पर विरुध्द किंवा परस्परांपासून फार दूरच्या वस्तू एकत्र आल्या असतां म्हणतात . सातासमुद्रां पलीकडे - अतिशय दूर ; दुर्गमस्थळीं . साता समुद्रांपलीकडे ठेवणें - अतिशय जतन करणें ; दुष्प्राप्य स्थळीं ठेवणें ; बहुमोल मानणें . समुद्रांत जाऊन , समुद्रांत पडून , समुद्रांत कोरडा , समुद्रांत सुकास - १ अमूल्य संधि मिळूनहि ज्यास फायदा झाला नाहीं असा दुर्दैवी . २ दुष्कर्मात गढून पुन्हां उजळ माथ्यानें हिंडणारा किंवा नीतीची बढाई मारणारा . समुद्रांत सुई पाहणें , समुद्रांत सुई शोधणें - अशक्य किंवा अप्राप्य गोष्टीसाठीं निष्फळ प्रयत्न करणें . सामाशब्द -
०कफ  पु. समुद्रफेंस ; एका माशाचें हाड . समुद्रमाणकी ; सिंधुकफ ; सुफेन .
०कमळ  न. एक प्राणि . हा डेझी सारखा असतो . - प्राणिमो १४५ .
०कर्कटी  स्त्री. एक प्राणि . - प्राणिमो १३९ .
०कांठ   कांठा किनारा तीर - पु . समुद्राच्या कांठचा , किनार्‍याचा प्रदेश .
०गृह  न. समुद्रकांठीं , किंवा खाडींत वगैरे बांधलेला बंगला ; जलमंदिर ; ग्रीष्मगृह .
०चतुष्टय  न. चार समुद्र ; पूर्व , दक्षिण , पश्चिम व उत्तर समुद्र .
०नारिंग  न. एक प्राणि . - प्राणिमो १३९ .
०पुष्प  न. फुलासारखा एक प्राणि ; समुद्रकमळ . - भूवर्णन , काबा मराठे ८३ .
०फळ   फल - न . एक औषधी फळ . याचें झाड समुद्रकिनारीं असून पानें बदामाच्या पानांसारखी असतात .
०फेण   फेन फेस माणकी - पुस्त्री . एक माशाचें हाड , पाठ ; एक औषधी पदार्थ . - प्राणिमो ९५ .
०मेखला  स्त्री. पृथ्वी ; वसुंधरा ; भू ( सभोंवती समुद्राचें कडें आहे म्हणून ).
०वलयांकित वि.  समुद्रानें वेढलेली ( पृथ्वी ). समुद्रवलयांकित पृथ्वीचें दान । करितां समान नये नामा । - तुगा २४९४ .
०शोक   शोफ शोष सोक सोख - पु . एक औषधी वेल . [ सं . समुद्रशोष ]
०स्नान  न. समुद्राच्या पाण्यानें केलेंली आंघोळ . समुद्राची दांडी - स्त्री . समुद्रकिनार्‍यावर जेथें लाटा फुटतात ती जागा ; समुद्रकिनार्‍या जवळ जो वाळूचा बांध तयार होतो तो . समुद्रिय - वि . समुद्रासंबंधीं ; समुद्रविषयक ; समुद्रोद्भव .

Aryabhushan School Dictionary | mr  en |   | 
 m  A sea or an ocean.
  Sealed.

Keyword Pages

  • समुद्र आणि नद्या
    इसापने रचलेल्या गोष्टी केवळ उपदेशपर नसून अत्यंत रंजक आहेत. Many stories included in Aesop's Fables, are distinguished by its own special characterist..
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Related Pages

  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP