Dictionaries | References

कार्य

A Sanskrit English Dictionary | sa  en |   | 
कार्य  mfn. mfn. (fut.p.p.1.कृ), to be made or done or practised or performed, practicable, feasible, [AV. iii, 24, 5]; [TS.]; [Mn.] &c.
to be imposed (as a punishment), [Mn. viii, 276 & 285]
to be offered (as a libation), [Mn.] &c.
proper to be done, fit, right
to be caused to do, [Naiṣ.]
क्र्त्   (fr. √ -) to be bought (?), [MaitrS.]
कार्य  n. n. work or business to be done, duty, affair, [Mn.]; [MBh.] &c.
a religious action or performance, [Mn.] &c.
occupation, matter, thing, enterprise, emergency, occurrence, crisis
conduct, deportment
तृणेन कार्यम्   occasion, need (with inst. e.g., there is need of a straw; न भूम्या कार्यम् अस्माकम्, we have no business with the earth, [R. i, 13, 50])
lawsuit, dispute
स्थान्य्-आश्रयं कार्यम्   an operation in grammar (e.g., an operation resting on the primitive form as opposed to the आदेश, or substitute), [Kāś.] on [Pāṇ.]
an effect, result, [MBh.]; [Sāṃkhyak.]; [Vedântas.]
किं कार्यम्   motive, object, aim, purpose (e.g., for what purpose? wherefore?), [Mn.]; [R.] &c.
cause, origin, [L.]
the denouement of a drama, [Sāh.]

कार्य [kārya] pot. p.  pot. p. [कृ-कर्मणि ण्यत्] What ought to be done, made, performed, effected &c. कार्या सैकतलीनहंसमिथुना स्रोतोवहा मालिनी [Ś.6.17;] साक्षिणः कार्याः [Ms.8.61;] so दण्डः, विचारः &c.
र्यम् (a) Work, action, act, affair, business; कार्यं त्वया नः प्रतिपन्नकल्पम् [Ku.3.14;] [Ms.5.15.] (b) A matter, thing.
Duty; अभिचैद्यं प्रतिष्ठासुरासी- त्कार्यद्वयाकुलः [Śi.2.1.]
Occupation, enterprize, emergent business.
A religious rite or performance.
A motive, object, purpose; कार्यमत्र भविष्यति [Pt.2.7] (v. l.); 116; [Śi.2.36;] [H.4.61.]
Want, need, occasion, business (with instr.); किं कार्यं भवतो हृतेन दयिता- स्नेहस्वहस्तेन मे [V.2.2;] तृणेन कार्यं भवतीश्वराणाम् [Pt.1.71,] 4.27; [Amaru.73.]
Conduct, deportment.
A law-suit, legal business, dispute &c.; बहिर्निष्क्रम्य ज्ञायतां कः कः कार्यार्थीति [Mk.9;] [Ms.8.43.]
An effect, the necessary result of a cause (opp. कारण).
(In Gram.) Operation; विभक्तिकार्यम् declension.
The denouement of a drama; कार्योपक्षेपमादौ तनुमपि रचयन् [Mu.4.3.]
Healthiness (in medicine).
Origin.
A body; कार्याश्रयिणश्च कललाद्याः (कार्यं शरीरम्) Sāṅ. [K.43.] [cf. Germ. kāra; Pers. kār; Prāk. kajja; Mar. kāja]-Comp.
-अक्षम a.  a. unable to do one's duty, incompetent.
-अकार्यम्   to be done and not to be done, right and wrong (action); कार्याकार्यमजानतः गुरोः (परित्यागो विधीयते) [Pt.1.36.]
-अकार्यविचारः   discussion as to the propriety or otherwise of anything, deliberation on the arguments for and against any proceeding.
अधिपः the superintendent of a work or affair.
the planet that decides any question in astrology.
-अपेक्षिन्   pursuing a particular object; कुर्वन्त्यकालेऽभिव्यक्तिं न कार्या- पेक्षिणो बुधाः [Ks.56.133.]
हन्तृ obstructing or marring another's work; [H.1.77.]
opposed to another's interests.
अर्थः the object of any undertaking, a purpose; बलस्य स्वामिनश्चैव स्थितिः कार्यार्थ- सिद्धये [Ms.7.167.]
an application for employment.
any object or purpose.
-अर्थिन्   a.
making a request.
seeking to gain one's object or purpose; मनस्वी कार्यार्थी गणयति न दुःखं न च सुखम् [Bh.2.81.]
seeking an employment.
pleading a cause in court, going to law; [Mk.9.]
-आश्रयिन् a.  a. Resorting to the body; कार्याश्रयिणश्च कललाद्याः Sāṅ. [K.43.]
-आसनम्   seat of transacting business.
-ईक्षणम्   superintendence of public affairs; स्थापयेदासने तस्मिन् खिन्नः कार्येक्षणे नृणाम् [Ms.7.141.]
-उद्धारः   discharge of a duty.
-उद्योगः   active engagement in any business.
-कर a.  a. efficacious.्तृ m.
an agent, a workman.
a friend, benefactor; नृपतिजनपदानां दुर्लभः कार्यकर्ता [Pt.1.131.]
-कारणे   (dual)
cause and effect; object and motive; ˚वर्जितः [Pt.1.413.]
some special cause of an act; न भक्त्या कस्यचित्कोऽपि प्रियं प्रकुरुते नरः । मुक्त्वा भयं प्रलोभं वा कार्यकारणमेव वा ॥ [Pt.1.412] ˚भावः the relation of cause and effect. ˚संबन्धः The relation of cause and effect. In मीमांसा this is established by the rule of अन्वयव्यतिरेक (i. e. तद्भावे भावः तदभावे अभावः) The earliest exposition of this expression is found in the शाबरभाष्य on [MS.4.3.2;] cf. कार्यकारणसम्बन्धो नाम स भवति, यस्मिन् सति यद् भवति यस्मिंश्चासति यन्न भवति, तत्रैव कार्य- कारणसंबन्धः । This should be contrasted with the नैयायिक view of अन्वय-व्यतिरेक which they use for establishing व्याप्ति.
-कालः   time for action, season, fit time or opportunity; [Rām.1.] (-n.) कार्यकालं संज्ञापरिभाषम् परिभाषेन्दुशेखर pari. 2 and 3.
-गौरवम्   importance of the act, deed, or occasion; respect for the performance; [U.7.] कार्य- गौरवादात्ययिकवशेन वा [Kau.A.1.19.]
prudent, cautious, considerate. (-कः) manager of a business, executive officer; धर्मज्ञाः शुचयोऽलुब्धा भवेयुः कार्य- चिन्तकाः [Y.2.191.]
-च्युत a.  a. out of work, out of employ, dismissed from an office.
जातम्, दर्शनम् inspection of a work; [Ms.8.9,23.]
inquiry into public affairs.-निर्णयः settlement of an affair; उभयः प्रतिभूर्ग्राह्यः समर्थः कार्यनिर्णये [Y.2.1.]
-पदवी   line of conduct, course of action; पुरावृत्तोद्गारैरपि च कथिता कार्यपदवी [Māl.2.13.]
पुटः a man who does any useless thing.
a mad, eccentric or crazy man.
an idler.
-प्रद्वेषः   dislike to work, idleness, laziness.
-प्रेष्यः   an agent, a messenger.-भाजनम्,
-पात्रम्   any one engaged in active life.-वस्तु n. an aim or object.
-विपत्तिः  f. f. a failure, reverse, misfortune.
-व्यसनम्   failure of an affair.
शेषः the remainder of a business; [Ms.7.153.]
completion of an affair.
part of a business.-सिद्धिः f. success, fulfilment of an object.
-स्थानम्   a place of business, office.

ना.  उद्योग , काज , काम , क्रिया , कृती ;
ना.  उत्सव , समारंभ .

A dictionary, Marathi and English | mr  en |   | 
A work or business; an affair or a matter; an act or a deed. 2 An effect. 3 A festal occasion. 4 In grammar. Variation of nouns, inflection. 5 A lawsuit. कार्य उरकणें To perform sexual congress. कार्या- वर दृष्टि देणें To keep an eye to one's business or object. कार्यास लावणें To apply to its proper purpose.
to be done, agendum.

 न. १ काम ; उद्योग ; कृति ; किया . ' तया नांव धनंजया । कार्य पैं गा । ' - ज्ञा १३ . ९६९ . २ परिणाम ; क्रिया योग . ' जे कार्य ना कारण । ' - ज्ञा . १५ . ७८ . ' चुन्यावर आसिडाचें कार्य झाल्यास कार्बानिक आसिड वायु बाहेर पडतो .' - पदाव ११ . ' तो कार्यावर दृष्टि देतो .' ३ समारंभ ; उत्सव . उ० लग्नकार्य . ४ ( व्या .) विभक्तीची रुपें ; विकार . ५ फिर्याद ; खटला ; मुकद्दमा . ६ ( वेदांत ) अकरा इंद्रियें व पांच विषय ( आनंदगिरीचें मत ). ७ ( वेदांत ) शरीर ( पंच ज्ञानेद्रियें , त्याचे पांच विषय , मन , बुद्धि व अहंकार ). ( शांकरभाशःय भगवद्रीता १३ . २० ) - वि . करण्यास योग्य . ( वाप्र .)
०उठणे   काम पार पडणें . ' असे झालें असतां ... किती कार्ये उठणारी आहेत पहा . !' - नि ४४० . उरकणें - १ काम पार पाडणें . २ ( ल .) रतिसंभोग करणें . कार्यावर दृष्टी देणें - आपल्या ध्येयाचा द्यास घेणें ; आपला उद्देश सिद्ध करण्याकडे लक्ष देणें ; काम साधणें . - लावणें - योग्य कामीं उपयोग करणेम . ' त्यानें आपला पैका कार्यास लावला .' सामाशब्दः -
०कर्ता वि.  १ लोकांची कामें करण्यांत तत्पर . २ स्वतःच्या हिमतीव काम तडीस नेणारा .
०कारणन्याय  पु. हेतु व परिणाम यांच्या संबंधाचा नियम . ( सं .)
०कारणभाव  पु. फल व तदुत्पादक क्रिया यांचा संबंध . ' ज्या दोन गोष्टीचें अनुचर्य दुसर्‍य़ा कोणत्याहि गोष्टीवर अवलंबून नसतें त्या दोहोंत कार्यकारणभाव असतो .' - न्याप ३४ . ' घटाचा आणि मृत्तिकेचा कार्यकारणभाव आहे .'
०कारी   वि . कार्य करणारा ; व्यापार करणारा ; तटस्थ नव्हे तो .
०कुशल वि.  धंदा मध्यें चतुर , कल्पक .
०क्रम   पत्रिका - स्त्रीपु सभेंत व्हावयाचें काम व त्याचा अनुक्रम दाखविणारा कागद . - सभा ७१ . ( इं .) अजेंडा .
०त   . - क्रिवि . कांही कारणासाठीं , उद्देशामुळें .
०तत्पर वि.  कार्यांत निमग्न .
०दर्शक  स्त्री. ( यंत्रशास्त्र ) प्रेरणा ज्या दिशेंत कार्य करतें ती दिशा . - यंस्थि ४ . दर्शक बिंदु - पु . ( यंत्र शास्त्र ) प्रेरणेचें कार्यं ज्या बिंदुस्थळीं होतें तो बिंदु - यांस्थि ४ .
दिशा  स्त्री. ( यंत्रशास्त्र ) प्रेरणा ज्या दिशेंत कार्य करतें ती दिशा . - यंस्थि ४ . दर्शक बिंदु - पु . ( यंत्र शास्त्र ) प्रेरणेचें कार्यं ज्या बिंदुस्थळीं होतें तो बिंदु - यांस्थि ४ .
०प्रयोजन  न. विवाह , मंजु वगैरे समारंभ किंवा सण यांना व्यापक संज्ञा .
०भाग  पु. १ काम किंवा सण यांना व्यापक संज्ञा .
०भाग  पु. १ काम किंवा पत्करलेलें अंगावर घेतलेलें कार्य ; करावयाचें काम ; साधावयाचा उद्देश . ( क्रि०करणेम ; उरकणें ; उचलणें ; लोटणें ;) २ कामाचा अंश , भाग .
०भार  पु. १ अंगावर घेतलेलें कामाचें ओझें ; जबाबदारी ; जोखीम . २ काम ; व्यवस्था ; कारभार . ( सं .)
०लोभी वि.  कार्यसाधु ; काम साधुन घेणारा . ' न घालिन भिडेस मी जरिही कर्यलोभी तिला । ' - केका १० .
०वादि   वादु साधु - वि . कोणीकडुन तरी आपले कार्य साधन्यासाठीं गोड बोलणारा .
०वाह   हि - पु . व्यवस्था . पक ; जबाबदारीनें कार्य करणारा ; संस्थेचा चिटणीस वगैरे .
०व्यग्र   व्याकुळ व्यावृत्त - वि . हातां घेतलेल्या कामानें बेजार झालेला ; अडचणीत आलेला ; वेढलेला .
०शरीर  न. कारणशरीराच्या अनुषंगानें योजावयाचा शब्द ; स्थुल शरीर .
०संपादन   साधन - न . कामाचा उरक ; काम तडीस नेणें ; काम साधणें . सफल करणे .
०साधक वि.  कार्य साधणारा ( घटक ; माणुस , साधनें ).
०सिद्धि   स्त्री शेवटास नेलेलें काम ; फलसिद्धि ; कामाची पुर्णता .
०क्षम वि.  कामकरण्यांत हुषार ; निपुण ; प्रवीण ; कामाला प्रसंगी उपयोगी उपडणारा ; काम करण्यास समर्थ , योग्य . ( सं . कार्य + क्षम = समर्थ )

कार्य उठणें
काम पार पडणें. ‘असे झाले असतां...किती कार्ये उठणारीं आहेत पहा!’-नि४४०.

Aryabhushan School Dictionary | mr  en |   | 
  An affair. A work. A festal occasion. An effect. A law suit.
  To be done.

Related Words

कार्य   कार्य कर्तले कमी, कलह सोत्तल्‍ले जड   प्रयत्नेविणें कार्य होत नाहीं, जेवळ्यविणें पोट भरत नाहीं   लोककार्याचा मोबदला म्हणजे कार्य केल्याचा दाखला   परोक्षे कार्य हंतारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनं   जेथें मुत्‍सद्दीपणा हरतो, तेथें सेनापतीचें कार्य सुरू होतें   कार्य उरकणें   कार्य साधणें   अनुकूल साधनीं कार्य साधावें वाहत्या गंगेंत हात धुवावे   उदित कार्य   आपले कार्य, आपल्याला प्रिय   मुकाटयानें बसलें म्हणजे सर्व कार्य साधतें   कार्यानें कार्य करका, उत्तानें न्हयिं   मनसा चिंतितं कार्य वाचा नैव प्रकाशयेत् ।   जितके बोल बोलती, इतकें कार्य न करती   कार्य गुप्त ठेविती, त्‍यांत संशय उद्भवती   स्वातंत्र्याचें निंद्य कार्य बरें, परि नको पारतंत्र्याचें वारें   समयो चुकलाः कार्य हुकलाः   कार्य करून पाहावें आणि घर बांधून पाहावें   अविकारी कार्य   यत्नावीण कार्य प्राप्ति, होत नाहीं प्राणांतीं   मनसा चिंतितं कार्य दैवमन्यत्र (त्तु) चिंतयेत्   कार्य तडीस न नेणें हे मोठें लाजिरवाणें   
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Search results

No pages matched!

Related Pages

  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP