Dictionaries | References

सात

See also:  सांत , सांती , साती , साथ
A Sanskrit English Dictionary | sa  en |   | 
सात  mfn. 1.mfn. gained, obtained, [RV.]; [Br.]
granted, given, bestowed, [RV.]
सात  n. n. a gift, wealth, riches, ib.
सात  mfn. 2.mfn. (for 3. See p. 1200, col. 1) ended, destroyed, [W.]
सात  n. 3.n. (for 1. and 2. See p. 1196, col. 3) pleasure, delight, [L.]

सात [sāta] p.p. p.  p. p.
Given.
Destroyed.
-तम्   Pleasure, delight.

Shabda-Sagara | sa  en |   | 
सात  mfn.  (-तः-ता-तं)
1. Given.
2. Destroyed.
 n.  (-तं) Pleasure, delight.
E. षण् to give, or षो to destroy, aff. क्त, form irr.; see सित; or more properly सात् to give pleasure, aff. अच् .

A dictionary, Marathi and English | mr  en |   | 
sāta or sānta f A particular fish.
Seven. Used, as are the words for seven in other languages, to express Completeness or largeness of number. See in order सात ताड उंच, सात लबाड, सात सायास, साता पडद्यांत बसणें, सातव्या मजल्यावर or सातव्या ताळीं बसणें, साताळशी &c.
Company or companionship: also a companion.
.

 स्त्री. साथीचा रोग ; सांथ .
 स्त्री. १ बाजार ; हाट . - ज्ञा १३ . ३२० . गोरस घेऊनी सांते निघाल्या गौळणी । - तुगा १२८ ; दहिसात . २ जत्रा ; मेळा . ३ ( गो . ) आठवडयाचा बाजार . साती - स्त्री . ( ना . ) लहान बाजार .
 स्त्री. १ क्रम ; आवृत्ति ; सांतरे ( विशेषतः साथीच्या रोगाचें ). २ एकाच प्रकाराची , पद्धतीची , पदार्थाची पुनरावृत्ती . उदा० भाकरीची - भाताची सात ( भोजनास ); मुलांचीमुलीची सात ( बायकोस ). ३ सतत प्रवाह ; परंपरा . [ सं . सतत ]
 स्त्री. १ सोबत ; संगत ; समागम ; साहचर्य . एर्‍हवी मधुकराचा साती केवि जीणवे । - शिशु २६६ ; तुगा ३०७५ . २ सोबती ; जोडीदार . ३ तिरकमठयाला बांबूची बारीक बांधतात ती कांब . - बदलापूर १२६ . [ साथ ] साती - पु . सोबती ; साथीदार .
 स्त्री. एक विवक्षित मासा .
वि.  १ ७ संख्या ; सप्त . २ ( ल . ) संख्येनें मोठा , परिपूर्ण ; फार . उदा० सातताड उंच ; सात लबाड , सात पडद्यांत बसणे , इ० . [ सं . सप्त ; प्रा . सत्त ; हिं . सात ] म्ह० १ सात सुडे ( सा ) तरी भागुबाईचे कुले उघडे . २ सात सुगरणी अन् ‍ भोपळा अळवणी . ३ सात पाच रंभा , पाण्याचा नाही टिंबा .
 स्त्री. ग्रामदेवतेपुढे नारळ फोडणें ( दुसर्‍यास किंवा आबणीपूर्वी भगतानें ). - बदलापूर ३२० . [ ? सं . साती = दान ]
०आश्चर्यें   नअव . ( बालभाषा ) १ आकाशाला खांब नाही . २ तळहाताला केस नाही . ३ समुद्राला झाकण नाही . ४ घोडयाला स्तन नाही . ५ देवाला आईबाप नाही . ६ जिभेला हाड नाही . ७ केसाला रक्त नाही .
०ताडउंच   अतिशय उंच .
०धातु  पु. सोनें , चांदी , पितळ , तांबे , शिसें , कथील व पोलाद .
०पदरी  पु. ( तंजा . ) स्त्रियांचा गळ्यंतील एक दागिना .
मणी  पु. ( तंजा . ) स्त्रियांचा गळ्यंतील एक दागिना .
०पांच वि.  १ पंच्याहत्तर . ऐशियाही सातपांच प्रधाना । विभूती सांगितलिया तुज अर्जुना । - ज्ञा१० . ३०२ . २सात ( धातु ) व पांच ( महाभूतें ). सातापांचाचें गोठले । प्रारब्धें आकारले । - तुगा २००४ . पांच करणें - जीत पुष्कळ विसंगतपणा आहे अशी गोष्ट सांगणें ; ताळमेळ नाही असे बोलणें .
०पानी वि.  उगवल्यापासून सात पानें आली म्हणजे ज्याला फळ येते असा ( वेल , दूध भोपळा , कांकडी इ० चा ).
०पुडी  स्त्री. ( खाटिकी शब्द ) आतडयाचें वेष्टन .
०पुडीगलांड  न. सात वेळां पू होऊन फुटणारें गळूं ( यास सात पापुद्रे आहेत असा समज ).
०पुती  स्त्री. १ घडघोसाळीचा वेल . २ सात मुलगे असणारी बाई ; साता मुलांची आई . म्ह० एकपुती रडे आणि सातपुती रडे .
०पुतें  न. घडघोसाळें ( फळ ).
०पुर्‍या   स्त्रीअव . प्रसिद्ध अशी सात पवित्र नगरें . अयोध्या मथुरा माया । काशी कांची अवंतिका । द्वारावती आदि आल्या । सर्वही मोक्षदायिका । - विष्णूची भूपाळी .
०फिरक  न. एक शोभेच्या दारूचें झाड . याला सात फेरी ( फिरती चक्रे ) लावतात . तीं पेटल्यावर फिरूं लागतात .
०भाई  स्त्री. शेतांतील किडे वेचून खाणारा एक प्राणी . मौक्तिक स्थानें - पुअव . १ शिंप , २ डुकराचें मस्तक , ३ सर्पांचें मस्तक , ४ शंख , ५ मत्स्य , ६ बेडुक , ७ हत्ती .
०लज्जा   स्त्रीअव . पुढील सात प्रकारच्या लाजाः - जनलज्जा , मनोलज्जा ; वयोलज्जा ; धर्मलज्जा ; कर्मलज्जा ; जातिलज्जा ; कुललज्जा .
०लाजा   बांधणें - अतिशय निर्लज्ज असणें .
पदरी   बांधणें - अतिशय निर्लज्ज असणें .
०वडा  पु. ( आठवडा , पंधरवडा याप्रमाणें बनविलेला शब्द - सुमारें ८०।९० वर्षापूर्वी ). १ सात दिवसांचा काल . २ सात दिवसांचा एकंदर हिशेब .
०वण   वीण - स्त्रीपुन . एक झाड . याच्या एका डेंखास सात पानें असतात . सप्तपर्णी . सरल कुटज वट - वृक्ष सातवण प्लक्ष दाडिमी चांफा । नरहरी - गंगारत्नमाला . [ सं . सप्तपर्ण - सत्तवण्ण - सातवाण - सातवण ]
०वळा   वळी सातोळा - वि . १ सातव्या महिन्यांत जन्मलेले ( मूल ) २ सातव्या महिन्यांत प्रसूत झालेली ( स्त्री . )
०वाकडी  स्त्री. सात दिवस एकसारखी पावसाची झड . अमृताची सातवांकुडी । लागो कां अनुघडी । - ज्ञा १६ . ६४० . - एभा २३ . ८५० .
०वार   रविवारादि आठवडयाचे सात दिवस .
०वेउळी  स्त्री. सात नांग्यांची इंगळी . कां आयुष्य जातिये वेळे । शेळिये सातवेउळि मिळे । - ज्ञा १६ . २५९ .
०सडका  स्त्री. अव . उष्णतेने हत्तीच्या गंडस्थळातून वाहणारा मदाचा स्त्राव . ( क्रि० सुटणें ).
०सडका   १ स्वच्छंदी , स्वैरे बनणे . २ माजणें ; उन्मत्त होणें .
सुटणे   १ स्वच्छंदी , स्वैरे बनणे . २ माजणें ; उन्मत्त होणें .
०सवाई   सवाईनें - क्रिवि . १ सातपटीपेक्षा आधिक्यानें ( गुणादिकांत ); सातपट . २ ( ल . ) अतिशयोक्तीनें ; अतिशय मोठयां प्रमाणांत ; फारच अधिक ; वरचढ . तुमच्या घोडयापेक्षा आमचा घोडा सातसवाईनें चांगला आहे .
०सायास   साय - या - पुस्त्रीअव . अतिशय , पराकाष्ठेचे परिश्रम . सातसायःसांनी असा बहुधा प्रयोग येतो .
०साया   अतिशय काळजीने , सोपस्कारानें वागविणें ; फार परिश्रम घेणें . [ सात + सायास ] सातरी - स्त्री . १ सात दिवसांचा काल . २ सप्तक ; साताचा समुदाय . सातरे पहा . सातरें - न . १ सात अहोरात्रपर्यत पाऊस वारा इ० ची झोड . पावसाचे - वार्‍याचें सातरें . २ सहा दिवस मध्यें जाऊन सातव्या दिवशी हिंवाची येणारी पाळी . ३ ( ल . ) कधीमधी मिळणारी इष्टानिष्ट गोष्ट सतत कांही दिवस मिळत गेल्यास म्हणतात . पंधरा दिवस क्षीरभोजनाचें सातरें लागलें होतें . ४ सात दिवसाचा काल ; सप्ताह . - ज्ञा १७ . ९८ . ही मात्रा एक सातरे घे . सातवी - स्त्री . मूल जन्मल्याच्या सातव्या दिवशी करावयाचा कुलाचार ( नामदेव समाजांत रूढ ). साताकाळजांच्या पलीकडे ठेवणे - फार फार जपणें . सातागुणांचा खंडोबा - पु . १ अनेक दुर्गुण आणि खोडी यांनी युक्त असा इसम . २ अनेक व्याधी , रोग ज्याच्या मागे लागले आहेत असा इसमः अठरा गुणांचा खंडोबा पहा . साताजन्माचा वैरी - पु . फार जुना , मोठा वैरी ; हाडवैरी . डोक्यांत दगड घातला तर साता जन्माचा वैरीसुद्धा रडायला लागेल . - भा २७ . साता नवसांचा - वि . फारा दिवसांनी , नवसासायासांनी झालेला ( बाळ ); ( ल . ) फार लाडका . सातां नवसांचे हें एकुलतें एक लाडके बाळ । उडण्या बागडण्यांतचि बालपणी घालवीतसे काळ । - मोगरे . साता समुद्रांच्या पलीकडे - फार फार दूर अशा अर्थी . साता समुद्राच्या पलीकडे ठेवणें - फार बंदोबस्तानें कोणास मागमूस लागू न देतां ठेवणें . सातासायासांनी - क्रिवि . फार परिश्रमांनी . सातारें - वि . सात महिन्यांचे ( जन्मलेले मूल ) म्ह० सातारें आणि म्हातारें आठ आणि घाट ( त ). ( याचा विशेषणासारखाहि उपयोग करतात ). साताळ - पु . ( व . ) सात दांत असलेला बैल . साताळशी - वि . अतिशय आळशी . [ सात = सातपट + आळशी ] सातिव , सातेरूं - न . ( कों ) जमीनीत ( वारुळांत ) लागणारे व सात पोवळी असणारें मोह . साती - अ . सातानें गुणुन ; सातपट ( पाढयांत उपयोग ). एक साती सात . सातेरें , सात्रें - सातरें पहा . सातोळा - वि . सातवळा पहा . सात्रक - न . सातरें ; सात दिवसांचा काल .
करणें   अतिशय काळजीने , सोपस्कारानें वागविणें ; फार परिश्रम घेणें . [ सात + सायास ] सातरी - स्त्री . १ सात दिवसांचा काल . २ सप्तक ; साताचा समुदाय . सातरे पहा . सातरें - न . १ सात अहोरात्रपर्यत पाऊस वारा इ० ची झोड . पावसाचे - वार्‍याचें सातरें . २ सहा दिवस मध्यें जाऊन सातव्या दिवशी हिंवाची येणारी पाळी . ३ ( ल . ) कधीमधी मिळणारी इष्टानिष्ट गोष्ट सतत कांही दिवस मिळत गेल्यास म्हणतात . पंधरा दिवस क्षीरभोजनाचें सातरें लागलें होतें . ४ सात दिवसाचा काल ; सप्ताह . - ज्ञा १७ . ९८ . ही मात्रा एक सातरे घे . सातवी - स्त्री . मूल जन्मल्याच्या सातव्या दिवशी करावयाचा कुलाचार ( नामदेव समाजांत रूढ ). साताकाळजांच्या पलीकडे ठेवणे - फार फार जपणें . सातागुणांचा खंडोबा - पु . १ अनेक दुर्गुण आणि खोडी यांनी युक्त असा इसम . २ अनेक व्याधी , रोग ज्याच्या मागे लागले आहेत असा इसमः अठरा गुणांचा खंडोबा पहा . साताजन्माचा वैरी - पु . फार जुना , मोठा वैरी ; हाडवैरी . डोक्यांत दगड घातला तर साता जन्माचा वैरीसुद्धा रडायला लागेल . - भा २७ . साता नवसांचा - वि . फारा दिवसांनी , नवसासायासांनी झालेला ( बाळ ); ( ल . ) फार लाडका . सातां नवसांचे हें एकुलतें एक लाडके बाळ । उडण्या बागडण्यांतचि बालपणी घालवीतसे काळ । - मोगरे . साता समुद्रांच्या पलीकडे - फार फार दूर अशा अर्थी . साता समुद्राच्या पलीकडे ठेवणें - फार बंदोबस्तानें कोणास मागमूस लागू न देतां ठेवणें . सातासायासांनी - क्रिवि . फार परिश्रमांनी . सातारें - वि . सात महिन्यांचे ( जन्मलेले मूल ) म्ह० सातारें आणि म्हातारें आठ आणि घाट ( त ). ( याचा विशेषणासारखाहि उपयोग करतात ). साताळ - पु . ( व . ) सात दांत असलेला बैल . साताळशी - वि . अतिशय आळशी . [ सात = सातपट + आळशी ] सातिव , सातेरूं - न . ( कों ) जमीनीत ( वारुळांत ) लागणारे व सात पोवळी असणारें मोह . साती - अ . सातानें गुणुन ; सातपट ( पाढयांत उपयोग ). एक साती सात . सातेरें , सात्रें - सातरें पहा . सातोळा - वि . सातवळा पहा . सात्रक - न . सातरें ; सात दिवसांचा काल .

Puranic Encyclopaedia  | en  en |   | 
SĀTA   A great yakṣa friend of Vaiśravaṇa. (See under Dīpakarṇi for the story about how Sāta became a cursed Yakṣa).

सप्त पहा.

Aryabhushan School Dictionary | mr  en |   | 
  Seven.
 f  Company; a course or run.

Related Words

सात सडका   लुगडें-सात लुगडीं, शेटें उघडीं   नऊ नडियादि सात पेटलादी आणि एक उमरेठी(बरोबरी)   सात सवाईनें   सात लुगडीं सदा उघडी   रांडा बायले सात घोव   सात वार   सात आश्र्चर्यें   सात भौक्तिक स्थानें   सात धातु   सात लज्जा, लाज   घरांत सात हात वेळू फिरतो   आपल्या कानीं सात बाळ्या   एक सालचें तन, सात सालचें गमावें धन   मागल्या सात जन्मांचे वैर साधणें   कानीं सात बाळ्या असणें   सात जन्मीं तप केलें   चोखटाईचा हिरा न्‌ सात मण बुरा   सात उपधातु   सात सडका सुटणें   सात रुपयाचें पातळ नेसायचें, अर्ध्या हळकुंडानें पिवळें व्हावयाचें   सात ताड उंच   सात साया, सायास करणें   सात पांच करणें   एक तीळ सात भावांनी वांटून घ्यावा   सात गांठी देऊन ठेवणें   सात गांठपलीकडे ठेवणें   एक तीळ सात ठिकाणीं   सात सायास   ज्‍याची लागे चाड, तो उडे सात माड (ताडमाड)   सात शिदोरी खाई तरी माय म्हणे माझी गोपी रोडेली   सात लबाड   सात सुगरणी आणि भोपळा अळवणी   सात लाजा पदरीं बांधणें   सात हात तवसें नऊ हात बी.   सात लुगडीं, शेटें उघडीं   सात पाच रंभा, पाण्याचा नाहीं टिंबा   एका घराची सात घरें, कार्‍या नार्‍याचें झालें बरें   सात पावलें बरोबर चाललें कीं सख्य निर्माण होतें   आमच्या कानी सात बाळ्या   बोलत्याची एक लाज, केल्याची सात लाज   भीमाच्या दाढे, सात पांच वडे   सात साडे तरी भागुबाईचे कुले उघडे   पांच खा, सात खा आणि वैद्या माझा हात पहा   सात किल्ले आणि बावन्न दरवाजे   चार हात लाकूड, सात हात ढलपा   सात लाजा   लागो बाई लागो, सात घरीं लागो   सात दिवसाचा उपवाशी, त्याला कशाची एकादशी   उखळांत घातला तर सात घाव चुकवील   
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Keyword Pages

  • सप्तवारोंकी आरती
    आरती हिन्दू उपासना की एक विधि है । इसमें जलती हुई लौ या इसके समान कुछ खास वस्तुओं से आराध्य के सामाने एक विशेष विधि से घुमाई जाती है । लौ तेल के..
  • सप्तवार व्रत
    व्रतसे ज्ञानशक्ति, विचारशक्ति, बुद्धि, श्रद्धा, मेधा, भक्ति, तथा पवित्रताकी वृद्धि होती है और अंतरात्मा शुद्ध होती है ।
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Related Pages

  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP