TransLiteral Foundation

ग्रहलाघवः - चन्द्रग्रहणाधिकारः

ज्योतिषशास्त्राविना हिंदू धर्मियांचे कार्य एक क्षणसुद्धा चालू शकत नाही .


अथ चन्द्रग्रहणाधिकारो व्यख्याते ।

गतगम्यदिनाहतद्युभुक्तेः खरसाप्तांशवियुग्युतो ग्रहः स्यात् ॥

तत्कालभवस्तथा घटीघ्न्याः खरसैर्लब्धकलोनसंयुतः स्यात् ॥१॥

गतगभ्यदिनाहतद्युभुक्तेः , खरसाप्तांशवियुक् , युतः , ग्रहः , (कार्यः , सः ) तत्कालभवः , ग्रहः , स्यात् । तथा , घटीघ्न्याः , खरसैः , लब्धकलोनसंयुत , (ग्रहः , कार्य्यः , सः तत्कालभवः , ग्रहः ,) स्यात् ॥१॥

एवं पर्वान्ते विराह्वर्कबाह्वोरिन्द्राल्पांशाः सम्भवश्र्चेद्ग्रहस्य ॥

तेंशा निघ्नाः शङ्करैः शैलभक्ता व्यग्वर्काशः स्यात्पृषत्कोऽङ्गुलादिः ॥२॥

एवम् , पर्वान्ते , विराह्वर्कबाव्होः , चेत् , इन्द्राल्पांशाः , (तदा ) ग्रहस्य , सम्भवः । ते , अशाः , शङ्करैः , निघ्नाः , शैलभक्ताः , (कार्य्याः , तदा ) अंगुलादिः , पृषत्कः , व्यग्वर्काशः , स्यात् ॥२॥

गतिर्द्विघ्नीशाप्ताऽङ्गुलमुखतनुः स्यात्खररुचो विधोर्भुक्तिर्वेदाद्रिभिरपत्दृता बिम्बमुदितम् ॥

नृपोश्र्वोना चान्द्री गतिरपत्दृता लोचनकरैरदाढ्या भूभा स्याद्दिनगतिनगांशेन रहिता ॥३॥

खररुचः , गतिः , द्विघ्नी , ईशाप्ता , अंगुलमुखतनुः , स्यात् । विधौः , भुक्तिः , वेदाद्रिभिः , अपहृता , बिभ्बम् , उदितम् । चान्द्री , गतिः , नृपाश्र्वोना , लोचनकरैः , अपहृता , रदाढ्या , दिनगतिनगांशेन रहिता , भूभा , स्यात् ॥३॥

छायदयत्यर्कमिन्दुर्विधुं भूमिभा छादकच्छाद्यमानैक्यखण्डं कुरु ॥

तच्छरोनं भवेच्छन्नमेतद्यदा ग्राह्यहीनावशिष्टं तु खच्छन्नकम् ॥४॥

इन्दुः , अर्कभ , छादयति , भूमिभा , विधुम् (छादयति ) (हे गणक !) छादकच्छाद्यमानैक्यखण्डम् , कुरु । तत् , शरोनम् , छन्नम् , भवेत् । यदा , तु , एतत् , ग्राह्यहीनावशिष्टम् , (तदा ) खच्छन्नम् , (भवेत् ) ॥४॥

मानैक्यखण्डमिषुणा सहितं दशघ्नं छन्नाहतं पदमतः स्वरसांशहीनम् ॥

ग्लौबिम्बत्दृत्सिथतिरियं घटिकादिका स्यान्मर्द्दं तथा तनुदलान्तरखग्रहाभ्याम् ॥५॥

इषुणा , सहितम् , मानैक्यखण्डम् , दशघ्नम् , छन्नहतम् , (कार्य्यम् ), अतः , पदम् , स्वरसांशहीनम् , ग्लौबिम्बहृत् , (कार्य्यम् ,) इयम् , धटिकादिका , स्थितिः स्यात् । तथा , तनुदलान्तरखग्रहाभ्याम् , भर्दम् , (स्यात् ) ॥५॥

युग्माहतैर्घ्यगुभुजांशसमैः पलैः सा द्विष्ठा स्थितिर्विरहिता सहितार्कषड्भात् ॥

ऊने व्यगावितरथाभ्यधिके स्थिती स्तः स्पर्शान्तिमे क्रमगते च तथैव मर्दे ॥६॥

सा , द्विष्ठा , स्थितिः , व्यगौ , अर्कषड्भात् , ऊने , (सति ), युग्माहतैः , व्यगुभुजांशसमैः , पलैः , विरहिता , (च ) सहिता , (कार्य्या ) अभ्याधिके , (सति ), इतरथा , विरहिता , सहिता , (कार्य्या ) । (तदा ), क्रमगते , स्पर्शान्तिमे , स्थिती , स्तः । तथा , एव , मर्दे , च , (साघ्ये ) ॥६॥

तिथिविरतिरयं ग्रहस्य मध्यः स च रहितःसहितो निजस्थितिभ्याम् ॥

ग्रहणमुखविरामयोस्तु कालाविति पिहितापिहिते स्वमर्दकाभ्याम् ॥७॥

तिथिविरतिः , अयम् , ग्रहस्य , मध्यः , (भवति ) स च , निजस्थितिभ्याम् , (एकत्र ), रहितः , (अन्यत्र ) सहितः , ग्रहमुखविरामयोः , कालौ , (स्तः ) इति स्वमर्दकाभ्याम् , पिहितापिहिते (स्तः ) ॥७॥

पिहितहतेष्टं स्थितिवित्दृतं तत् ॥

सचरणभूयुग्ग्रसनमभीष्टम् ॥८॥

पिहितहतेष्टम् , स्थितिविहृतम् , तत् , अभीष्टम् , सचरणभूयुक् , ग्रसनम् , (भवति )

त्रिभयुतोनरविः स्वविधुग्रहेऽयनलवाढ्य इतश्र्चरवद्दलैः ॥

नगशरेन्दुमितैर्वलनं भवेत्स्वरविदिक् -

स्वविधुग्रहे , त्रिभयुतोनरविः , अयनलवाढ्यः , (कार्य ) इतः , नगशरेन्दुभितैः , दलैः , चरवत् , स्वरविदिक् , वलनम् , भवेत्

( स्पर्शादिकं यदि विधोर्दिवसस्य शेषे यातेऽथवा द्युदलतद्विवरं रवेस्तु ॥

रात्रेस्तदूनितनिशाशकलं क्रमात्स्यात्प्राक्पश्र्चिमं नतमिदं वलनस्य सिद्ध्य़ै ॥१॥ )

अथवा , यदि , विधोः , स्पर्शादि दिवसस्य , शेषे , याते , (तदा ), द्युदलतद्विवर म् , (मध्यनतम् , स्यात् ), रवेः , तु , (यदि ), रात्रेः , (शेषे , याते , तदा ,) तदूनितनिशाशकलम् , (कार्य्यम् ), इदम् , वलनस्य , सिद्ध्य़ै , क्रमात् , प्राक् , पश्र्चिमम् , नतम् , स्यात् ॥१॥

- त्वथ मध्यनताच्च यत् ॥९॥

विषयलब्धगृहादित उक्तवद्वलनमक्षत्दृतं पलभाहतमत् ॥

उदगपागिह पूर्वपरे क्रमाद्रसत्दृतोभयसंस्कृतिरङ्घ्रयः ॥१

अथ , तु , यत् , मध्यनतात् , (ततः ), विषयलब्धगृहादितः , उक्तवत् , वलनम् , (साध्यम् , ततः ,) पलभाहतम् , (ततः ) अक्षहृतम् , (अक्षवलनम् , स्यात् ), इह , पूर्वपरे , क्रमात् , उदक् , अपाक् (स्यात् ), उभयसंस्कृतिः , रसहृता , (सती ), अंघ्रयः , स्युः ॥९॥१

मानैक्यार्द्धत्दृतात्खषड्घ्नपिहितान्मूलं तदाशांघ्रयः

खच्छन्नं सदलैकयुक्तु गदिताः खच्छन्नजाशांघ्रयः ॥ऽऽ॥

मानैक्यार्द्धहृतात् , खषडघ्नपिहितात् , मूलम् , (ग्राह्यम् ), (तत् ) तदाशांघ्रयः , (स्युः ) सदलैकयुक् , खच्छन्नम् , च , खच्छन्नजाशांघ्रयः , गदिताः ऽऽ

सव्यासव्यमपागुदग्वलनजाशांघ्रीन्प्रदद्याच्छराशायाः

स्याद्ग्रहमध्यमन्यदिशि खग्रासोऽथवा शेषकम् ॥११॥

शराशायाः , अपागुदग्वलनजाशांघ्रीन् , सव्यासव्यम् , प्रदद्यात् । (तत् ), ग्रहमध्यम् , स्यात् । अम्यदिशि , खग्रासः , अथवा , शेषकम् (स्यात् ) ॥११॥

मध्याच्छन्नाशाङ्घ्रिभिः प्राक्च पश्र्चादिन्दोर्व्यस्तं तूष्णगोः स्पर्शमोक्षौ ॥

खग्रास्तात्खच्छन्नपादैः परे प्राग्दत्तैरिन्दोर्मीलनोन्मीलने स्तः ॥१२॥

मध्यात् , प्राक् , पश्र्चात् , च , (दत्तैः ), छन्नाशांघ्रिभिः , इन्दोः , स्पर्शमोक्षौ , स्तः । उष्णगोः , तु , व्यस्तम् । खग्रास्तात् , परे , प्राक् , दत्तैः , खच्छन्नपादैः , इन्दोः , भीलनोन्मीलने , त्तः , (रवेः , तु , व्यस्तम् ज्ञेयम् ) ॥१२॥

इति श्रीगणकवर्यपण्डितगणेशदैवज्ञकृतौ ग्रहलाघवकरणग्रन्थे पश्र्चिमोत्तरदेशीयमुरादाबादवास्तव्य -काशीस्थराजकीयसंस्कृत विद्यालयप्रधानाध्यपकपणिडतस्वामिराममिश्रशास्त्रि -सान्निध्याधिगतविद्य -भारद्वाज -गोत्रोत्पन्नगौडवंशावतंस -श्रियुतभोलानाथनूज -पण्डितरामस्वरूपशर्म्मणा कृतया सान्वयभाषाव्याख्यया सहितश्र्चन्द्रग्रहणाधिकारः समाप्तिमितः ॥५॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-10-23T22:56:17.5170000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

देवाला भट आणि मुलाला पंताजी-मास्तर

  • देवाला ज्याप्रमाणें पूजेची नीट तजवीज होण्याकरितां पुजार्‍याची आवश्यकता असते, त्याप्रमाणे मुलाला नीट वळण लागावें म्हणून शिक्षकांची आवश्यकता असते. 
RANDOM WORD

Did you know?

नजर लागते किंवा दृष्ट लागते म्हणजे काय? त्यावर उपाय काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Total Pages: 46,537
  • Hindi Pages: 4,555
  • Dictionaries: 44
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Marathi Pages: 27,517
  • Tags: 2,685
  • English Pages: 234
  • Sanskrit Pages: 14,230
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.