Dictionaries | References

न्याय

A Sanskrit English Dictionary | sa  en |   | 
न्य्-आय  n. m. (fr.4.नी-) that into which a thing goes back i.e. an original type, standard, method, rule, (esp.) a general or universal rule, model, axiom, system, plan, manner, right or fit manner or way, fitness, propriety, [TS.]; [Br.]; [Mn.]; [MBh.] &c. (न्यायेनind. and °यात्ind. either ‘in the right manner, regularly, duly’, or ifc. ‘after the manner of, by way of’)
See also: न्य् - आय
a lawsuit, legal proceeding, judicial sentence, judgement, [Mṛcch.]; [Pañc.]
प्रतिज्ञा   a logical or syllogistic argument or inference (consisting of a combination of enthymeme and syllogism, and so having, according to the नैयायिकs 5 members, viz., हेतु, उदाहरण, उपनय, निगमन, or according to the वेदान्तिन्s 3 members)
दर्शनस्   a system of philosophy delivered by गोतम or गौतम (it is one of the six q.v., and is perhaps so called, because it ‘goes into’ all subjects physical and metaphysical according to the above syllogistic method treated of in one division of the system; its branch is called वैशेषिक)
काकाक्षि   likeness, analogy, a popular maxim or apposite illustration (cf.-, घुणा-क्षर-, दण्डा-पूप. &c.)

न्यायः [nyāyḥ]   [नियन्ति अनेन; नि-इ घञ्]
Method, manner, way, rule, system, plan; अधार्मिकं त्रिभिर्न्यायैर्निगृह्णीयात् प्रयत्नतः [Ms.8.31;] अनुक्ते हि न्याये न प्रतीमोऽर्थान्तरम् ŚB. on [MS.6.] 2.5; तस्मान्नावस्थितो न्यायः प्रत्युद्ध्रियेत ŚB. on [MS.6.]2.1. ननु लिङ्गमसाधकं, न्याय उच्यतां यस्यैतद् द्योतकमिति ŚB. on [MS.6.] 2.3.
Fitness, propriety, decorum; न्यायाधारा हि साधवः [Ki.11.3.]
Law, justice, virtue, equity, righteousness, honesty; यान्ति न्यायप्रवृत्तस्य तिर्यञ्चोऽपि सहायताम् [A. R.1.4.]
A law-suit, legal proceeding.
Judicial sentence, judgment.
Policy, good government.
Likeness, analogy.
A popular maxim, an apposite illustration, illustration, as दण्डापूपन्याय, काकतालीयन्याय, घुणाक्षरन्याय &c.; see Appendix.
A Vedic accent; न्यायैस्त्रिभिरुदीर्णम् [Ku.2.12.] (Malli. takes न्याय to mean स्वर; but it is quite open, in our opinion, to take न्याय in the sense of 'a system' or 'way'; 'which are manifested in three systems, i. e. ऋक्, यजुस् and सामन्'); न्यायगर्भद्विजाः [Bh.3.] 55.
(In gram.) A universal rule.
A system of Hindu philosophy founded by the sage Gautama.
The science of logic, logical philosophy.
A complete argument or syllogism (consisting of five members; i. e. प्रतिज्ञा, हेतु, उदाहरण, उपनय and निगमन).
An epithet of Viṣṇu. (न्यायेन ind. in the way of, after the manner or analogy of; बधिरान्मन्दकर्णः श्रेयानिति न्यायेन &c.). -Comp.
-आगत a.  a. rightly got, acquired (money).-आचार a. virtuous.
-आधारः   an example of virtue or propriety,
-आभासः   semblance of reason, sophism.-उपेत rightly admitted.
-निर्वपण a.  a. bestowing justly.-णः N. of Śiva; [Mb.13.17.126] (com. न्याययुक्तं निर्वपणं दानं यस्य).
-पथः   the Mīmāṁsā philosophy; (pl.) the different philosophical systems; [bhāg.]
-वर्तिन् a.  a. well behaved, acting justly.
-वादिन् a.  a. one who speaks what is right or just.
-विद्या, -शिक्षा;   see न्यायशास्त्र.-वृत्तम् good conduct, virtue.
शास्त्रम् the philosophical system of the [Nyāya s]chool.
the science of logic.-संबद्ध a. rational, logical.
-सारिणी   proper or suitable behaviour.
-सूत्रम्   the aphorisms of [Nyāya philosophy] by Gautama. [Note: A few of the common [Nyāyas or pop]ular maxims that were given under this word by Prin. Apte are taken in the Appendix along with many others.]

Shabda-Sagara | sa  en |   | 
न्याय  m.  (-यः)
1. Propriety, fitness.
2. The Nyāya doctrine, logic, logi- cal philosophy.
3. Apposite illustration.
4. A complete argument or syllogism.
5. Policy, good government.
6. Method, way, man- ner, plan, rule.
7. Virtue, honesty.
8. Justice, law.
9. A law-suit. 12. Judgment.
13. A universal rule, (In gram.)
14. Likeness analo- gy.
15. A vedic accent.
E. नि certainly, इण to go, aff. भावकरणादौ घञ्.

ना.  इन्साफ , निकाल , निर्णय ( नाय व्यवस्थेने दिलेला );
ना.  यथार्थ , युक्त , योग्य , रास्त ( असा निकाल ).

A dictionary, Marathi and English | mr  en |   | 
Fitness, rightness, propriety; whence, commonly, justice or equity. 2 The Nyáya doctrine, logical philosophy. 3 A maxim, a rule, a law, a general principle, an axiom; and thus, commonly, an adage or a proverb. न्याय सांगणें To make complaint and seek redress; to call for justice. Ex. म्हणे तुकयानें साधिला दावा ॥ न्याय सांगावा कवणासीं ॥.
nyāya . Add:--4 In logic. A syllogism. This is constituted of five parts; viz. प्रतिज्ञा Proposition, हेतु or अपदेश Reason, उदाहरण or निर्दर्शन Instance, उपनय Application, निगमन Conclusion.

 पु. १ योग्यपणा ; रास्तपणा ; युक्तता ; खरेपणा ; तथ्य ; यथार्थता . २ खरा निर्णय , निकाल ; इन्साफ . ३ नीति . न्यायाने जो वर्ततो त्यास भय नाही . ४ ( तर्कशास्त्र ) वादविवाद किंवा म्हणणे मांडण्याची रीति किंवा प्रकार . हे पांच आहेतः - प्रतिज्ञा , हेतु किंवा अपदेश , उदाहरण किंवा निदर्शन , उपनयन व निगमन . ५ ( तर्कशास्त्र ) संस्कृत वाड्मयांत जी षड्दर्शन आहेत त्यांतील सहावे . यामध्ये अनुमान कसे काढावे यासंबंधी मुख्यतः विवेचन आहे . याचा कर्ता गौतम होय . ६ वचन ; शासन ; नियम ; पद्धत ; सामान्य तत्त्व ; मूलभूत सूत्र ; दाखला ; म्हण ; उखाणा ; दृष्टांतास उपयोगी पडणारी सर्वजनप्रसिद्ध गोष्ट . उदा० देहलीदीपन्याय , काकाक्षिगोलकन्याय ; अंधपरंपरान्याय . इ० मराठीत म्हणींनी जे काम होते ते संस्कृतांत न्यायांनी होते . [ सं . ]
०सांगणे   फिर्याद , तक्रार करुन इन्साफ मागणे . म्हणे तुकयाने साधियेला दावा । न्याय सांगावा कवणासी ।
०इन्साफ  पु. न्यायनिवाडा . न्यायतः क्रिवि . योग्य प्रकारे ; न्यायाला अनुसरुन ; खरोखर रीतीने .
०निष्ठ वि.  न्यायी ; इन्साफी ; निःपक्षपाती .
०निष्ठुर वि.  न्यायाच्या कामी भाडभीड न बाळगणारा ; निर्भीड .
०नीति  स्त्री. न्याय ; खरेपणा इ० .
०मन्सुबी   मन्सोबा स्त्रीपु . १ न्यायाधीशापुढे चालू असलेला खटला . २ खटल्याची चवकशी . ( क्रि० करणे ; पाहणे ). [ न्याय + अर . मन्सूबा ]
०संगत वि.  न्यायास धरुन असलेला .
०सभा   मंदिर स्त्रीन . न्याय करण्याची जागा , कचेरी ; कोर्ट . न्यायधिशी स्त्री . १ न्यायाधिशाचे काम , अधिकार . २ ( बडोदे ) न्यायाधिशाची कचेरी ; कोर्ट . न्यायाधीश पु . १ न्याय करणारा , देणारा . २ ( कायदा ) दिवाणी किंवा फौजदारी इन्साफांत कायदेशीर रीतीने काम चालवून निकाल देण्याचा अधिकार असलेला इसम . ( इं . ) जज्ज . न्यायासन न . न्यायाधिशाची बसण्याची जागा . न्यायी , न्यायीक वि . खरा न्याय करणारा , देणारा . २ नेकीचा ; प्रामाणिक ; खरेपणा असणारा . न्याये क्रिवि . ( न्यायाने ) प्रमाणे ; सारखे . स्वर्ग नर्कही आतां । येणे न्याये । - दा ९ . ३ . ३ . खगन्याये उड्डाण केले । ते देखिले सकळिकी । - जै ४४ . २७ . न्याय्य वि . न्यायाला अनुसरुन ; योग्य ; रास्त ; बरोबर ; उचित .

Aryabhushan School Dictionary | mr  en |   | 
 m  Fitness, propriety; justice or equity. The Nyaya doctrine. A maxim, a rule, a law.
न्याय सांगणें   To make a complaint and seek redress.

Related Words

न्याय   न्याय सांगणें   पत्य लहान मोठा तसा न्याय खराखोटा   कायदे बहूत, न्याय थोडक्‍यांत   न्याय करतलो जाल्यार फोण्या वचुंक नाका   कागटाळी न्याय   फिरंगी न्याय   न्याय व अधिकार हे बरोबर जातात   उफराटा न्याय, गालगुंडे खाय   नीरक्षीर न्याय   न्याय नाहीं गांवाला, चोर दंडी सावाला   फिरंगी न्याय घरार पडप   घुगर्‍यांचा न्याय   जिकडे बळ, तिकडे न्याय   उफराटा न्याय   बीजांकुर न्याय   अजा कृपाणीय न्याय   अंधगज (हस्ति) न्याय   दाद ना फिर्याद, न्याय ना अन्याय   सिंहावलोकन (न्याय)   चंद्रचकोर न्याय   शुकनलिका न्याय   कूपयंत्रघटिका न्याय   वीचितरंग न्याय   दुसर्‍याचा न्याय करतो, आपला कोणी पाहत नसतो   अहिनकुल न्याय   अल्प न्याय करतो, तो मोठा सोडून देतो   काय केल्‍यार काय आस, न्याय केल्‍यार अर्द आस   काकाक्षि गोलक न्याय   हंसक्षीर न्याय   हंस पक्षी न्याय देतो, पाणी निवडितो   रवि अरूण न्याय   एकवृंतगत फलद्वय न्याय   रज्जुसर्प न्याय   क्षीर नीर न्याय   राजा बोलेल तो न्याय   महमद पर्वत न्याय   अविचारें न्याय करी, पश्र्चात्ताप पावे तरी   रवि कुक्कुट न्याय   काकतालीय न्याय   सूचीकटाह न्याय   अशोकवनिका न्याय   अरण्यरोदन न्याय   आपल्या टोंगळ्यांशीं आधीं न्याय तोडावा, मग दुसर्‍याच्या   साव केला चोराला, न्याय नाहीं गांवाला   स्थालीपुलाक न्याय   झाल्‍यावर न्याय, मग बाद सांगणें तें काय   आपण करावे अन्याय, देवा घरी न्याय   अरुंधतीदर्शन न्याय   
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Search results

No pages matched!

Related Pages

  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP