Dictionaries | References

तल

A Sanskrit English Dictionary | sa  en |   | 
तल  f. (m., [L.]) n. (√ स्तृ) surface, level, flat roof (of a house), [MBh.] &c. (chiefly ifc. [f(). , [R. v, 13]] cf.नभस्-, मही- &c.)
अधस्   the part underneath, lower part, base, bottom, [Mn. ii, 59]; [VarBṛS.]; [Pañcat.] &c. (cf.-, तरु- &c.)
तल  mn. mn. the palm (of the hand See कर-, पाणि-), [R. ii, 104, 17]; [Śak.]; [Ragh. vi, 18]
अङ्घ्रि   the sole (of the foot, -, पाद-), [MBh. i]; [VarBṛS.]
कर   (without - &c.) the palm of the hand (अन्यो ऽन्यस्य, or परस्परं तलं or °लान्-√ दा, to slap each other with the palms of the hands), [MBh.]; [Hariv.]; [R.]; [Suśr.]
तल  n. m.n., [L.] the sole of the foot, [R. v, 13, 47]
तल  m. m. the fore-arm, [L.]
ताल   = (a span, [L.]; the handle of a sword, [L.]; the palmyra tree, [Viddh. ii, 13])
pressing the strings of a lute with the left hand, [MBh. viii]
तलातल   N. of a hell, [ĀruṇUp.]; [ŚivaP.] (cf.)
शिव, [MBh. xiii, 17, 130]
शौनकादि   N. of a teacher g.
तल  n. n. = -हृदय, [L.]
तल्क   = , [L.]
तलक   = (q.v.), [L.]
the root or seed of events, [L.]
-त्र   = , [ĀśvGṛ. iii, 12, 11] (तल), [MBh.]; [R.]
See also: त्र

तलः [talḥ] लम् [lam]   लम् [तल्-अच्]
A surface; भुवस्तलमिव व्योम कुर्वन् व्योमेव भूतलम् [R.4.29;] sometimes used at the end of comp. without much alteration of meaning; महीतलम् 'surface of the earth' i. e. earth itself; शुद्धे तु दर्पणतले सुलभावकाशा [Ś.7.32;] नभस्तलम् &c.
The palm of the hand; [R.6.18.]
The sole of the foot; [Bhāg.1.36.] 8.
The fore-arm.
A slap with the hand.
Lowness, inferiority of position.
A lower part, part underneath, base, foot, bottom; रेवारोधसि वेतसीतरुतले चेतः समुत्कण्ठते [K. P.1.]
(Hence) The ground under a tree or any other object, shelter afforded by anything; फणी मयूरस्य तले निषीदति [Ṛs.1.13.]
A hole, pit.
A span.
लः The hilt of a sword.
The palmyra tree.
 N. N. of Śiva.
Pressing the strings of a lute with the left hand; तत्र तत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितैः [Mb.1.221.6.]
A division of hell.
लम् A pond.
A forest, wood; भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्या तलेषु च [Mb.12.33.11.]
Cause, origin, motive.
A leathern fence worn round the left arm (तला also in this sense); उद्यतैरायुधैश्चित्रास्तलबद्धाः कलापिनः [Mb.6.16.14.]-Comp.
-अङ्गुलिः  f. f. a toe.
-अतलम्   the fourth of the seven divisions of hell; [Bhāg.2.5.41.]
-ईक्षणः   a hog.-उदर a. having a protuberant belly, pot-bellied.-उदरी f. A wife; L. D. B.
-उदा   a river.
-घातः   a slap with the palm of the hand.
तालः a kind of musical instrument.
clapping of the hands.
-त्रम्, -त्राणम्, -वारणम्   a leathern glove of an archer; शरासन- ज्यातलवारणध्वनिः [Ki.14.29;] पाणयः सतलत्राश्च... [Śiva.B.12.8.]-प्रहारः a slap with the hand.
-बद्धः a.  a. having fastened round one's arm the तल (त्र); [Mb.6.16.14.]
-युद्धम्   a fight with the palms of the hands.
-लोकः   nether world (पाताल); [Bhāg.2.6.42.]
सारकम् a martingale.
a horse's food-receptacle; [M. W.]
-सारणम्,   -सारिकाibid.
-हृदयम्   the centre of the sole of foot.

Shabda-Sagara | sa  en |   | 
तल   r. 1st and 10th cls. (तलति तालयति-ते)
1. To be full or complete to. 2. To fix, to found.
3. To establish.
E. चुरा० उभ० पक्षे भ्वा-पर-सक-सेट् .
तल  n.  (-लं)
1. Essential nature, (in composition especially, as महीतलं the earth itself, the very earth.)
2. Depth, bottom, lowness, in- feriority of position, the place under or underneath.
3. A wood, a forest.
4. A hole, a pit, a chasm.
5. Cause, origin, motive, the root or seed of events.
6. Sole of the foot.
7. A slap with the hand.
 nf.  (-लं-ला) A leathern fence worn by archers on the left arm.
 m.  (-लः)
1. The palmyra tree.
2. The palm with extended fingers.
3. The hilt or handle of a sword, &c.
4. Pressing the strings of a lute with the left hand.
5. The stand or support of any thing, that which is under or below it.
6. The fore arm.
7. A span.
E. तल् to fix, affix अच्.
See also: तल् - अच्

ना.  खोली , पाया , बूड .

A dictionary, Marathi and English | mr  en |   | 
Bottom, the lowest part of, or the place underneath. 2 Ground, the ground-floor &c. 3 In comp. Extended surface; as चरणतल or पादतल Sole of the foot; करतल or हस्ततल Palm of the hand; भूतल or पृथ्वीतल Face of the earth. 4 Superficies, surface, bounding expanse.
tala . Add:--5 In geometry, mechanics &c. Plane.

 न. १ तळ ; बूड ; आंतील , खालचा भाग . २ जमीन ; भुई ; तल ; भूमि ३ ( समासांत ) ( एखाद्या अवयवाचा , वस्तूचा ) पसरट , सपाट भाग ; पृष्ठभाग ; तळवा . जसे - चरणतल , पादतल = तळपाय ; करतल , हस्ततल = हाताचा तळवा ; भूतल , पृथ्वीतल = पृथ्वीचा पृष्ठभाग . ४ ( भूमिति ) सपाटी ; पातळी ; पृष्ठभाग . ( इं . ) प्लेन . [ सं . ] सामाशब्द -
०दर्शिका  स्त्री. ( वस्तु . ) कोणत्याहि जागेची समुद्रसपाटीशी तुलना करतां उंचसखलता मोजण्याचे यंत्र . ( इं . ) लेव्हलिंग इंस्ट्रुमेंट . [ तल + सं . दर्शिका = दाखविणारी ]
०पर्यंत  पु. पृष्ठभाग ; पातळी ; सपाट प्रदेश . [ तल + सं . पर्यत = बाजू , परीघ ]
०पुष्पपुट   करण )- न . ( नृत्य ) नर्तकाने उजव्या पायाची बोटे जमीनीवर टेंकून उभे राहावे व उजव्या हाताची बोटे वर एकमेकांस चिकटवून तळहात खोलगट करुन हातांचीही बोटे वर करावीत . नंतर त्या हाताच्या तळहातावर दुसर्‍या हातांची बोटे चिवटवून ठेवावी . व हे हात डाव्या बाजूस ठेवावे व डावी बाजू किंचित वाकवावी या सारखी कृति . [ तल + पुष्प = फूल + पुट = पुडा + करण = करणे ]
  करण )- न . ( नृत्य ) नर्तकाने उजव्या पायाची बोटे जमीनीवर टेंकून उभे राहावे व उजव्या हाताची बोटे वर एकमेकांस चिकटवून तळहात खोलगट करुन हातांचीही बोटे वर करावीत . नंतर त्या हाताच्या तळहातावर दुसर्‍या हातांची बोटे चिवटवून ठेवावी . व हे हात डाव्या बाजूस ठेवावे व डावी बाजू किंचित वाकवावी या सारखी कृति . [ तल + पुष्प = फूल + पुट = पुडा + करण = करणे ]
०मुख   संयुतहस्त ) क्रिया - स्त्री . ( नृत्य ) चतुरक हस्त या क्रियेतील हाताच्या बोटाखाली असलेला अंगठा दूर करीत करीत हंसपक्ष हात करणे मग असे हे दोन्ही हात शरीराच्या आड न येतां तळहात परस्परांच्या समोर येतील असे ठेवणे इ० क्रिया .
  संयुतहस्त ) क्रिया - स्त्री . ( नृत्य ) चतुरक हस्त या क्रियेतील हाताच्या बोटाखाली असलेला अंगठा दूर करीत करीत हंसपक्ष हात करणे मग असे हे दोन्ही हात शरीराच्या आड न येतां तळहात परस्परांच्या समोर येतील असे ठेवणे इ० क्रिया .
०संस्फोटित   करण )- न . ( नृत्य . ) उजवा पाय भराभर उचलून पुढच्या बाजूस खाली आपटणे व टाळ्या वाजविणे . [ तल + सं . संस्फोटित = आपटणे ] तलातल - न . १ सप्तपातालांपैकी चौथे . [ सं . तल + अतल ] २ दंद्व युद्धांतील एक प्रकार . यांत एकमेकांच्या तळहातावर तळहातांनी प्रहार करितात . [ तल + तल ] तलावर्त - वि . घोड्यावर बसणाराचा पाय भोंवर्‍यास लागतो असा भोवरा असलेला ( घोडा ). - मसाप २ . १५८ . [ तल + आवर्त = भोवरा ]
  करण )- न . ( नृत्य . ) उजवा पाय भराभर उचलून पुढच्या बाजूस खाली आपटणे व टाळ्या वाजविणे . [ तल + सं . संस्फोटित = आपटणे ] तलातल - न . १ सप्तपातालांपैकी चौथे . [ सं . तल + अतल ] २ दंद्व युद्धांतील एक प्रकार . यांत एकमेकांच्या तळहातावर तळहातांनी प्रहार करितात . [ तल + तल ] तलावर्त - वि . घोड्यावर बसणाराचा पाय भोंवर्‍यास लागतो असा भोवरा असलेला ( घोडा ). - मसाप २ . १५८ . [ तल + आवर्त = भोवरा ]

तल n.  एक शाखाप्रवर्तक (पाणिनि देखिये) ।

Aryabhushan School Dictionary | mr  en |   | 
n m  Bottom. Ground. Surface.
करतल   Palm of the hand.
करतल, पादतल   Sole of the foot.
भूतल   face of the earth.

Related Words

तल   
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Search results

No pages matched!

Related Pages

  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP