TransLiteral Foundation

कथाकल्पतरू - स्तबक १ - अध्याय ८

'कथा कल्पतरू' या ग्रंथात चार वेद, सहा शास्त्रे, अठरा पुराणे, तसेच रामायण, महाभारत व श्रीमद्‍भागवत हे हिंदू धर्मिय वाङमय ओवीरूपाने वर्णिलेले आहे.


अध्याय ८

श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीहरीच्या अनंत कथा ॥ फळ भारीं शोभती ग्रंथा ॥

ह्मणोनि कथाकल्पतरु सर्वथा ॥ नाम ठेविलें संतजनीं ॥१॥

असो पूर्वाध्यायाचे अंतीं ॥ द्वारके आला श्रीपती ॥

ऐसी कथा प्रभावती प्रती ॥ हंसिणीनें सांगितली ॥२॥

तंव प्रभावती ह्मणे हंसिणी ॥ दोन वृक्षांचे संघटणीं ॥

उत्पन्न होवोनियां अग्नी ॥ त्याचि वृक्षां जाळितो ॥३॥

मज झालिया तुझी भेटी ॥ विरहज्वर माझिये पोटीं ॥

उठिला तो तुझेनि बरवंटी ॥ शांत होऊं शकेना ॥४॥

तुवां सांगितली ते उखा ॥ तीस साह्य होती चित्ररेखा ॥

ह्मणोनि जोडला पति निका ॥ तैसें मज केंवि घडे ॥५॥

आणिक एक अवधारीं ॥ चित्ररेखा चातुर्य सुंदरी ॥

चित्रें लिहोनि क्षणाभीतरीं ॥ आणिला वर तयेने ॥६॥

तूं पक्षिणी अससी अशक्त ॥ एवढें करवें कैसें गणित ॥

आतां त्यजावें हो जीवित ॥ ऐसें मज वाटतें ॥७॥

मग बोलिली ते हंसिणी ॥ नाभी नाभी कदा साजणी ॥

वेळेवांचोनि कमळिणी ॥ केंवि प्रकाशे सांग पां ॥८॥

होय सूर्याचा जैं प्रकाश ॥ तैं कमळिणी पावे विकास ॥

मग तो आपणचि सौरस ॥ होय तया सत्वर ॥९॥

तूं ह्मणसी पक्षिकुळें निर्बळ ॥ तरि आह्मीं भेटविला दमयंती नळ ॥

तेथें हंसचि होता येकल ॥ वर्‍हाडिकेसी सुंदरी ॥१०॥

आतां मी साह्य असें दुसरी ॥ आणि हंस माझे बरोबरी ॥

तरी इंद्रादिक क्षणांतरीं ॥ आणूं शकों येथें हो ॥११॥

मग पुसे प्रभावती ॥ कवण नळ दमयंती ॥

तयांची कैसी घडली संगती ॥ ते सांगें सविस्तर ॥१२॥

हंसिणी ह्मणे अवधारीं ॥ राजा चैद्य देशाभीतरीं ॥

वीरसेन महा क्षेत्री ॥ सूर्यवंशीं विख्यात ॥१३॥

तयाचा तो पुत्र नळ ॥ यशें पुण्यें कीर्तिशीळ ॥

काश भाषेचा निर्मळ ॥ तोचि येक भूपती ॥१४॥

तो कवणे एके काळीं ॥ खेळों आला व्याहाळी ॥

तंव राजहंस देखिला पाळीं ॥ सरोवराचे ॥१५॥

देखोनियां हेमकांती ॥ राव आला शीघ्रगती ॥

त्याते जाणोनि पुण्यकीर्ती ॥ न उडेचि हंस ॥१६॥

तयासि दोनी करपुटीं ॥ रायें धरिलें तळवटीं ॥

हात फिरवोनियां पाठीं ॥ हंसाप्रती पुसतसे ॥१७॥

तंव हंस बोले तयाप्रती ॥ भलें केलें हो पुण्यकीर्ती ॥

आतां मी निवालों तवहस्तीं ॥ पृष्ठिस्पर्शें ॥१८॥

ऐकतां राव झाला विस्मित ॥ ह्मणे तूं कोणाचारे दूत ॥

तुज येथें यावया निमित्त ॥ काय सांग ॥१९॥

आनंदोनि बोले राजहंस ॥ आह्मां ब्रह्मभुवनीं वास ॥

तुझा ऐकोनि गुणप्रकाश ॥ आलों येथें ॥२०॥

राया हेचि उत्कंठा अंतरीं ॥ तुजयोग्य आहे नोवरी ॥

ते सांगावया निर्धारी ॥ आलों असें ॥२१॥

मग उत्कंठेनें पुसे रावो ॥ तयेचा असे कोठें ठावो ॥

कोण देश कोण रावो ॥ पिता तियेचा असे पैं ॥२२॥

हंस ह्मणे वो अवधारीं ॥ वैदर्भदेशा भीतरीं ॥

कौंडिण्यपूर नामें नगरीं ॥ पवित्रपणें अत्यंत ॥२३॥

तेथें भीमक राज्य करी ॥ तयाची कन्या ते सुंदरी ॥

दमयंती नामें कुमरी ॥ रुपें गुणें वरिष्ठ ॥२४॥

ते लावण्याची कूपिका ॥ कोमळ जैसी सुमनकळिका ॥

वदनीं तुळितां शशांका ॥ उणीव येत ॥२५॥

ते सुंदर आणि सकोमळ ॥ जैसें फुललें कनक कमळ ॥

तयेचे गतीचें पाउल ॥ नये आह्मां टाकितां ॥२६॥

जानुजघनींची पाहतां शोभा ॥ उणा वाटे कर्दळीगाभा ॥

ऐसी तिची अंगप्रभा ॥ नवर्णवे सर्वथा ॥२७॥

कंठीं ल्याइली मुक्तावळी ॥ कीं नक्षत्रमाळा गगनमंडळीं ॥

चंद्रकांती असे निढळीं ॥ अखंड जीचे ॥२८॥

ऐसी ते निर्मळ लता ॥ पतिव्रतांची जीविता ॥

करीं स्त्राव असे अमृता ॥ अखंड तयेचे ॥२९॥

तरी ते दमयंती सती ॥ तुज वरील गा भूपती ॥

तूंचि अससी पुण्यकीर्ती ॥ लोकांमाजी वरिष्ठ ॥३०॥

मग ह्मणतसे नैषधु ॥ तूं हो माझा प्रेमबंधु ॥

तुझिये वचनीं सर्व खेदु ॥ हरिला असे आमुचा ॥३१॥

आतां त्वां जावें तेथवरी ॥ प्रबोधावी ते सुंदरी ॥

कीं आह्मांसि सैंवरीं वरी ॥ करीं ऐसा प्रयत्‍न ॥३२॥

यापरि बोलोनियां तांतडी ॥ हंस सोडिला तयेवेळीं ॥

राव आकाशीं न्याहाळी ॥ उड्डाण त्याचें ॥३३॥

नळ जाहला असे विकळ ॥ विरहाग्नीचे उठले ज्वाळ ॥

विरह तापें तापला प्रबळ ॥ तयेवेळीं भूप तो ॥३४॥

हंस पावला कौंडण्यपुरा ॥ वृक्षछायेसि सरोवरा ॥

रम्य देखोनियां तीरा ॥ उतरला तेथें ॥३५॥

नावेक केला कुरवाळा ॥ सुवास घेतला कमळां ॥

तंव तेथें आली राजबाळा ॥ दमयंती ॥३६॥

सवें स्त्रियांचा संभारु ॥ आली गौरीची पूजा करुं ॥

मग पावली सरोवरु ॥ हंस जेथें ॥३७॥

दमयंती लावण्य सुंदरी ॥ निघाली असे सरोवरीं ॥

तंव देखती जाहली नेत्रीं ॥ राजहंसा ॥३८॥

सख्यांतें ह्मणे राजबाळी ॥ नावेक असावें वनस्थळीं ॥

मी हा धरीन करतळीं ॥ आपुलीया राजहंस ॥३९॥

मग निघाली शीघ्रगती ॥ वेगीं आली हंसाप्रती ॥

तेणें नेली पुढपुढती ॥ चालवोनी तयेतें ॥४०॥

जाऊनि बैसला रहाटीं ॥ तयेसि आरंभिल्या गोष्टी ॥

तंव ते लज्जेनें वरवंटी ॥ मनीं शंकली वेल्हाळी ॥४१॥

मग बोले राजहंस ॥ मी नव्हे जी यक्ष राक्षस ॥

नव्हे भूत आणि पिशाच ॥ सत्यजाण सुंदरी ॥४२॥

जाणवली भीमकीची कीर्ति ॥ आणि तवरुपाची आकृती ॥

कीं भूमंडळीं दमयंती ॥ येक रत्‍न तूंचि पैं ॥४३॥

ऐसें सुंदर रुप तुझें ॥ पहावया इच्छी मन माझें ॥

ह्मणोनि आलों मी याच काजें ॥ येथंवरी राजसे ॥४४॥

आतां तुज देखतां सत्य ॥ पुरला माझा मनोरथ ॥

तुज घडविता येक चित्त॥ उमा होती वाटतें ॥४५॥

तुझिये स्वरुपाची सरी ॥ नदेखें त्रिभुवना भीतरीं ॥

तूं कंदर्पाची लहरी ॥ लावण्यलतिका ॥४६॥

तुझिये तारुण्य वयसा ॥ वरी बरवेपणाचा ठसा ॥

आणि रुपा तुकिजे ऐसा ॥ नाहीं वर त्रिभुनीं ॥४७॥

जरी वानूं पूर्वेचा इंद्र ॥ परि तो परद्वारी साचार ॥

यम वानूं तरी निष्ठुर ॥ कोमळ नव्हे ॥४८॥

आणिक पृथ्वीचे भूपाळ ॥ म्यां पाहिले हो सकळ ॥

ते दुर्दर तूं कमळ ॥ मज पाहतां ॥४९॥

परि त्यांत गे पाहतां ॥ येक आला माझिये चित्ता ॥

तो तुज वरील तरी उभयतां ॥ उघडे दैव ॥५०॥

सांगतों ऐक सूर्यवंशीं ॥ पवित्र रावो नैषधदेशीं ॥

प्रौढीं आथिला गुणराशी ॥ वीरसेन भूप तो ॥५१॥

त्या वीरसेनेचा बाळ ॥ पुण्यवंत राव नळ ॥

तूं पद्मिणी तो अलिकुळ ॥ सत्य असे ॥५२॥

तो काशभाषेचा पवित्र ॥ संग्रामीं महा धीरवीर ॥

कीं लावण्यामृत सागर ॥ प्रथम वयसा ॥५३॥

सर्व विद्येमाजी कुशळ ॥ आचार संपन्न महाशीळ ॥

तो येक वर्णिजे हो नळ ॥ माझिये दृष्टीं ॥५४॥

मज करावया अनुवाद ॥ पक्षिमानवां काय संबंध॥

परि तुज देखतां आनंद ॥ झाला ह्मणोनि बोलिलों ॥५५॥

हेंचि मनीं असे कारण ॥ जे कनकासि मिळवावें रत्‍न ॥

घडी तयाचे होती पूर्ण ॥ मनोरथ ॥५६॥

अहो कनकाचे कोंदणीं ॥ माणिका तेज होतसे दुणी ॥

ह्मणोनि बोलिलों दृष्टांतवचनीं ॥ तुजलागीं कळावया ॥५७॥

मग बोले ती दमयंती ॥ तुझी अमृतारुपा गा भारती ॥

तेणें निवालें सुललितीं ॥ कर्णद्वारें प्राशुनी ॥५८॥

माझिये मनींचें आर्त ॥ त्वां सांगितलें हो समस्त ॥

परि अग्नि शिंपिजे घृत ॥ तैसें जाहलें ॥५९॥

तूं मज पावलासि देवा ॥ बोलसी मनींचा गुप्त भाव ॥

त्वां फेडिला सर्व संदेह ॥ वरशुद्धीचा ॥६०॥

हंसा ऐसा तो नृपनाथ ॥ मज केंवी होय प्राप्त ॥

हा तरी पितयासि वृत्तांत ॥ सांगतां नये ॥६१॥

चंद्र पिकलासे अंबरीं ॥ तें पिक घ्यावें कीं चकोरीं ॥

तेथें यत्‍न करितां अन्यत्रीं ॥ केविं पाविजे ॥६२॥

जेणें पूजिली असेल गौरी ॥ ते नळा पावेल शेजारीं ॥

येवढी कैंची पां किंकरी ॥ मज दैवरेखा ॥६३॥

तरि नळराय चक्रवर्ती ॥ मज केंवीं होय त्याची प्राप्ती ॥

ऐसी दुःखें ते दमयंती ॥ बोलिली हंसा ॥६४॥

मग हंस बोले उत्तर ॥ त्वां मांडावें हो सैंवर ॥

तेथें पृथ्वीचे येतील समग्र ॥ राव देखें ॥६५॥

त्यांमाजी तो भूपाळ नळ ॥ सैंवरा येईल पुण्यशीळ ॥

मग वोळखोनि तात्काळ ॥ माळ घालीं ॥६६॥

मी जाऊन सांगेन त्यासी ॥ पाठवीन हो सैंवरासी ॥

ऐसें वचन दमयंतीसी ॥ सांगे हंस ॥६७॥

मग बोले ते दमयंती ॥ हंसा जावें त्वरितगती ॥

मज घालीं तयाचे चित्तीं ॥ रुपविलासें ॥६८॥

ऐसें ऐकतां पावला सुख ॥ ह्मणे मीं तुह्मांसि करीन ऐक्य ॥

तुज नेईन अवश्यक ॥ नळाजवळी ॥६९॥

मी आतां जातों येथुनी ॥ तया आणितों वशकरुनी ॥

अथवा देतों पाठवूनी ॥ सैंवरासी ॥७०॥

तंव पातला सखिजन ॥ हंसें पाहूनि केलें उड्डाण ॥

नळाप्रति नेलें मन ॥ दमयतीचें ॥७१॥

सहचरी पुसती काय झालें ॥ येरी विरहें बरळ बोले ॥

आंगारे लावोनि ह्मणती झडपिलें ॥ हंसभूतें इयेसी ॥७२॥

त्यांहीं आणिली मंदिरीं ॥ चित्रशाळेसि सुंदरी ॥

उश्वास टाकोनि दुस्तरी ॥ मंचकी बैसे ॥७३॥

मग ह्मणत असे माता ॥ सखये तुझा विंचरुंदे माथा ॥

हात लावी तंव व्यथा ॥ दिसे मदनाची ॥७४॥

अंगीं भरला महाज्वर ॥ तेणें मातेचा पोळला कर ॥

मग तयेसि पडिला विचार ॥ दमयंतीचा ॥७५॥

इसी असतां तारुण्यमेळ ॥ व्याधीविण जीव का व्याकुळ ॥

तरी निश्चयें जाळितो विरहानळ ॥ इचे अंगीं ॥७६॥

अंगा लावितां मलयागर ॥ तंव अधीकचि उठे ज्वर ॥

ह्मणोनि मातेनें मानिला विचार ॥ ज्वरविरहाचा ॥७७॥

भीमक आला मंदिरीं ॥ तयासि ह्मणतसे अंतुरी ॥

दमयंतीसि पहावा सैंवरीं ॥ प्राणेश्वर ॥७८॥

ऐसें ऐकतां उत्तर ॥ तंव सावध जाहली सुंदर ॥

मग मातेनें मानिला निर्धार ॥ तेंचि करण्याचा ॥७९॥

इकडे राव बैसला भंद्रीं ॥ बोलाविले प्रधान गुरुमंत्री ॥

ह्मणे सैंवर मांडिजे सुंदरी ॥ दमयंतीचें ॥८०॥

कुंकुमपत्रिका लिहिल्या मेळें ॥ भूपांसि पाठविली मूळें ॥

सकळ देशींचीं राजकुळें ॥ बोलाविलीं रायें ॥८१॥

हंस गेला नळाप्रती ॥ तया सकळ सांगितली स्थिती ॥

म्यां तुज वश केली दमयंती ॥ ह्मणे हंस ॥८२॥

तयेचें मांडलें स्वयंवर ॥ तुह्मीं तेथें जावें शीघ्र ॥

ऐसें सांगोनि उत्तर ॥ गेला हंस स्वस्थळा ॥८३॥

हंस गेलिया सत्यलोका ॥ आली भीमकाची पत्रिका ॥

थोरथोरां सकळिकां ॥ पाठवी रावो ॥८४॥

तें नारदा झालें श्रुत ॥ कीं सैंवर दमयंतीचें होत ॥

ह्मणे कांहीं करावी मात ॥ सैवरीं या ॥८५॥

मग पर्वत आणि नारदमुनी ॥ शीघ्र गेले स्वर्गभुवनीं ॥

इंद्र पुसे विनीत वचनी ॥ नारदासी ॥८६॥

अहो भूमंडळींचे भूपती ॥ सदां झुंजतां नावरती ॥

धारातीर्थी मृत्यु पावती ॥ नित्य येती स्वर्गातें ॥८७॥

आजि जाहले दिवस दोन्ही ॥ कोणी नयेती अमरभुवनीं ॥

तरि तयांचें युद्ध कैसेनी ॥ राहिलें असे निवांत ॥८८॥

ते भूमंडळींची कथा ॥ आणिसी गा ब्रह्मसुता ॥

ते कवण्या गुणें आतां ॥ स्थिरावले ॥८९॥

तयां काय जाहलें उणें ॥ युद्ध राहिलें कवण्या गुणें ॥

तव नारद बोले वचनें ॥ इंद्राप्रती ॥९०॥

सुरपते कौंडण्यपुर नगरीं ॥ राया भीमकाचे घरीं ॥

रुपें गुणें वयें साजिरी ॥ दमयंती ते ॥९१॥

उपमा देऊं अप्सरा ॥ तरि त्या व्यभिचारी समग्रा ॥

हे त्यांहून आगळी सुंदरा ॥ पतिव्रतारत्‍न ॥९२॥

सकळ त्रैलोक्याभीतरीं ॥ तिये ऐसी नाहीं दुसरी ॥

स्त्रवत असे अमृत करीं ॥ जयेचिया ॥९३॥

चंद्रबिंब अखंड निढळीं ॥ कुंकुमलांछन असे कपाळीं ॥

तें रंगलें कोणेकाळीं ॥ सुगंधराजें ॥९४॥

तयेचें होतसे सैंवर ॥ तेथें गेले नृप धनुर्धर ॥

ह्मणोनि भूमंडळीं निर्वैर ॥ जाहलें असे ॥९५॥

ऐसिये वचनीं इंद्राप्रती ॥ नारदें सांगीतली स्थिती ॥

सभेमाजी समस्त ऐकती विस्मयें ॥ सभालोक ॥९६॥

तेथें बैसले होते दिक्पती ॥ यम अग्नि वरुण सुरपती ॥

त्यांहीं ऐकिली दमयंती ॥ रुपें गुणें आगळी ॥९७॥

मग ते बैसले विचारीं ॥ ह्मणती जावें कौंडण्यपुरीं ॥

सैंवरीं जिंकावी नोवरी ॥ आपुलिया प्रतापें ॥९८॥

जरी आपेंआप आह्मांसि वरी ॥ तरि ते गोष्टी बहु बरी ॥

नातरी कपटरुपें सुंदरी ॥ आणूं येथें ॥९९॥

ऐसी असोनि लावण्यलहरी ॥ केंविं भोगिजे नृपवरीं ॥

ह्मणोनि निघाले चारी ॥ दिशानाथ ॥१००॥

चौघे निघाले तत्काळ ॥ तंव मार्गीं भेटला नळ ॥

सैंवरा जातसे उतावेळ ॥ त्याचिमार्गें ॥१॥

दिक्पती देखती नळासी ॥ तो केवळ भासे रुपराशी ॥

पाहूनि मग त्या चौघांसी ॥ उपजला खेद ॥२॥

इंद्र ह्मणे गा अग्नियमा ॥ याच्या रुपें केली सीमा ॥

हा सैंवरीं असतां आह्मां ॥ न वरी दमयंती ॥३॥

आतां हाचि शिष्ट करावा ॥ तये जवळी बोधून पाठवावा ॥

कीं चौघांमध्यें वरावा ॥ दिक्पती एक ॥४॥

मग त्या पुण्यरुपा नळासी ॥ इंद्र पुसे त्याचिये नांवासी ॥

कवण देश कवण वंशासी ॥ जन्म तुझा ॥५॥

तंव ह्मणे तो राव नळ ॥ मी नैषधदेशींचा भूपाळ ॥

वीरसेनाचा असें बाळ ॥ नळनामें ॥६॥

मग तो ह्मणे सुरनाथ ॥ तूं होई गा आमुचा भृत्य ॥

दमयंतीसि आमुचें वृत्त ॥ सांगावें जाउनी ॥७॥

तंव नळ इंद्रासि पुसत ॥ तुमचा सांगाजी वृत्तांत ॥

मग इंद्रें सकळ वृत्तांत ॥ सांगीतला आपुला ॥८॥

ह्मणे मी असें इंद्र जाण ॥ दुसरा हा यम आपण ॥

आणि तिसरा तो वरुण ॥ चौथा अग्नी ॥९॥

मग बोलती दिक्पती ॥ नळा शिष्टाई करीं त्वरिती ॥

जाऊनि बोधावी दमयंती ॥ नानाप्रकारीं ॥११०॥

सांग कीं चौघे दिक्पती ॥ आले तुझी ऐकोनि कीर्ती ॥

यांत जो येईल तुझे चित्तीं ॥ तोचि वरीं ॥११॥

आतां नळा तूं जाईं शीघ्र ॥ तयेसि सांगावें समग्र ॥

तंव नळ बोले उत्तर ॥ दिक्पाळांसी ॥१२॥

ह्मणे देवहो राजमंदिरीं ॥ म्यां रिघावें कैशापरी ॥

मज मारितील कीं निर्धारीं ॥ देखोनियां ॥१३॥

त्या भीमकाचे मंदिरीं ॥ द्वारीं रक्षण अहोरात्रीं ॥

ह्मणोनि जाणें भीतरीं ॥ माझें न घडे ॥१४॥

तंव इंद्र ह्मणे आपण ॥ मी तुज देतों अदृश्यपण ॥

तरि मग जातां तुज कवण ॥ न देखे तेथें ॥१५॥

तूं आमुचें शिष्यपण ॥ जरी करिसी भावें करुन ॥

तरीच तुज अदृश्यपण ॥ वसे अंगीं ॥१६॥

आणि कपट जरी धरिसी चित्तीं ॥ तरि तुज सकळही देखती ॥

यापरि विद्येची प्रचीती ॥ ऐसी असे ॥१७॥

मग तेथूनि निघाला नळ ॥ नगरीं प्रवेशला तत्काळ ॥

सवेंचि आला उतावेळ ॥ मंदिरातें ॥१८॥

पाहे बहुत कुमारींसी ॥ परि न देखे दमयंतीसी ॥

मग विचारी मानसीं ॥ नळ राव ॥१९॥

ह्मणे आतां काय करणें ॥ केवीं दमयंती वोळखणें ॥

येथें आलों अदृश्यपणें ॥ तें व्यर्थ गेलें ॥१२०॥

तंव हंसाचें आठवलें वचन ॥ कीं निढळीं कुंकुमाची खुण ॥

आणि ललाटीं चंद्रचिन्ह ॥ असे तयेचे ॥२१॥

कपाळीं असे चंद्रमा ॥ बरवा दिसे त्याचा महिमा ॥

खूण सांगीतली आह्मां ॥ तया हंसें ॥२२॥

मग तेचि खुणेनें पाहतां ॥ सर्व मंदिर धुंडाळितां ॥

तंव देखिली त्वरिता ॥ येकांतीं ते ॥२३॥

ते परम चिंताक्रांतीं ॥ बैसली असे एकांतीं ॥

तंव नळ गेला तेथें निगुती ॥ दूतपणें ॥२४॥

ह्मणे ऐक वो सुंदरी ॥ मज धाडिलें सुरवरीं ॥

सैंवरीं दिक्पाळ आले चारी ॥ तुजकारणें ॥२५॥

यम अग्नि इंद्र वरुण ॥ आले असती स्वर्गींहुन ॥

जयासि वरील तुझें मन ॥ तो करीं भर्ता ॥२६॥

तरी भूमंडळींचे भूपाळ ॥ हे केवळ मृत्तिकागोळ ॥

आणि देव तरी अढळ ॥ जाणसी तूं ॥२७॥

मग ह्मणे दमयंती ॥ तूं राक्षस किंवा भूपती ॥

सत्य सांगावें मजप्रती ॥ पूर्वसुकृतें ॥२८॥

येरु ह्मणें मी नृपवर ॥ परि त्यांचा भृत्य निर्धार ॥

तुज सांगावया आलों विचार ॥ त्यांचे मनींचा ॥२९॥

दमयंती बोले वचन ॥ माझें लागलें असे लग्न ॥

सैंवर हें बाह्यमंडन ॥ लोकाचारीं ॥१३०॥

जो वीरसेनाचा बाळ ॥ नैषधदेशींचा भूपाळ ॥

पुण्यवंत राव नळ ॥ तो पति माझा ॥३१॥

माझें सकळ मानस ॥ घेवोनि गेला राजहंस ॥

येथें देहमात्र शेष ॥ राहिला असे ॥३२॥

कीं लग्न झालियावरी ॥ न बोलावें मग उत्तरीं ॥

ह्मणोनि मी नव्हे कुमरी ॥ सत्य जाण ॥३३॥

तो माझा असोनि भ्रतार ॥ आतां जरि तेणें केला अव्हेर ॥

तरि त्यजीन हो निर्धार ॥ प्राण आपुला ॥३४॥

मग तयेसि ह्मणे भूपती ॥ तुझी अज्ञान वो शक्ती ॥

देह त्यजणें हे अवगती ॥ होय जाण ॥३५॥

जरी प्राणघातीं घेसी विखा ॥ तरि नेतील यमलोका ॥

तोचि आलासे यम देखा ॥ तुजसी वरुं ॥३६॥

सांगतों ऐक जळीं बुडतां ॥ वरुण नेईल सर्वथा ॥

तोचि गे येथें येऊनि आता ॥ माग तो तुज ॥३७॥

अथवा केलिया शस्त्रघाता ॥ इंद्र नेईल तत्वता ॥

तरि मग तोचि कां आतां ॥ पर्णूं नये ॥३८॥

नातरी अंतीं मेलिया ॥ अग्नीमाजी जाणें प्राणिया ॥

तोचि आपण होऊनियां ॥ आला पर्णूं ॥३९॥

सुकुमारे हे चौघेजण ॥ मेलियाही न सुटती जाण ॥

तरि आतां कां अनुमान ॥ वरावयासी ॥१४०॥

ते नेणार तरी शेवटीं ॥ मग सुखें कां न बैसावें पाटीं ॥

ऐसी मनीं करोनि बळकटी ॥ दे उत्तर ॥४१॥

तंव ह्मणे ती दमयंती ॥ तुह्मीं जावें तयांप्रती ॥

सांगावी लग्नाची स्थिती ॥ माझिये तुह्मीं ॥४२॥

मग तो धार्मिक राजा नळ ॥ निघाला तेथूनि उतावेळ ॥

तयांजवळी आला तत्काळ ॥ सांगावया वृत्त ॥४३॥

मग दमयंतीचें सकलवृत्त ॥ देवां सांगितलें सत्य ॥

ह्मणे मजवरी भावार्थ ॥ असे तिचा ॥४४॥

देव ह्मणती भलारे भला ॥ गुप्तभावेंसीं प्रगटला ॥

तूं तरी बा सत्याचा दादुला ॥ अससी नळा ॥४५॥

तूं पुण्यश्लोक अससी राजा ॥ आह्मीं पाहिला भाव तुझा ॥

इंद्र ह्मणे कार्यभाग माझा ॥ केला तुवां ॥४६॥

मग ते चारी दिक्पाळ ॥ रुपें पालटोनि झाले नळ ॥

सैंवरमंडपा आले सकळ ॥ देवभूपती ॥४७॥

भीमकें केला बैसकार ॥ चादरिया घातल्या अरुवार ॥

लग्नमंडपीं राजकुमर ॥ बैसविले सर्व ॥४८॥

समस्त पृथ्वीचे राव आले ॥ भीमकें दृष्टीनें पाहिले ॥

नोवरी आणण्याचें पुसिलें ॥ सकळरायां ॥४९॥

राजे ह्मणती भीमाकाप्रती ॥ आतां नोवरी आणावी त्वरितीं ॥

छत्तीस कुळींचे भूपती ॥ आलों आह्मी ॥१५०॥

मग श्रृंगारिली दमयंती ॥ पुष्पमाळा देवोनि हातीं ॥

चालत असे हंसगती ॥ मंडपांत ॥५१॥

ते सभाजनांहीं देखिली ॥ जैसी चित्रींची बाहुली ॥

रायांसि अंतरीं भुली पडली ॥ देखोनियां तयेतें ॥५२॥

येरी पाहे सर्वभूपाळ ॥ तंव देखिले पांच नळ ॥

मग हातीं धरोनि माळ ॥ काय बोले ॥५३॥

अहो माये तूं धरणी ॥ पवन सोम आणि तरणी ॥

तुह्मी सत्य तरी नयनीं ॥ दिसो नळ ॥५४॥

नैषधपती वीरसेनसुत ॥ तोचि नळ असे माझा कांत ॥

धर्म आचरिला असेल सत्य ॥ तरि दिसो आतां ॥५५॥

अहो उमा लक्ष्मी सावित्री ॥ अहल्या अनुसूया नारी ॥

तुह्मी सत्य तरी नेत्रीं ॥ दिसो नळ ॥५६॥

ऐसें ह्मणोनि अक्षता ॥ घातल्या अवघ्यांचिये माथां ॥

ह्मणे मी तुमची कन्या तत्वता ॥ नळाविणें ॥५७॥

वरुण ह्मणे गा सुरपती ॥ पतिव्रता हे दमयंती ॥

कपट केलिया निश्चितीं ॥ शापील येथें ॥५८॥

मग देव आपुलीं रुपें धरित ॥ पाहोनि सभा झाली तटस्थ ॥

सभानायक ह्मणती सत्य ॥ हे पतिव्रता ॥५९॥

जैं तयेनें देखिले दिक्पाळ ॥ कीं वेगळे दिसती भूपाळ ॥

मग कंठीं घातली माळ ॥ नळरायाचे ॥१६०॥

जाहलीं मंगळवायनें ॥ सखिया करिती निंबलोणें ॥

भीमकें आणिलीं भूषणें ॥ वरपूजेसी ॥६१॥

मग ते दिक्पती झाले सुखी ॥ दोघां वानिती निजमुखीं ॥

ह्मणती मिळालीं सारिखीं ॥ पुण्यशीळ ॥६२॥

कृपावलोकनें दीक्पती ॥ नळासि प्रसन्न जाहलों ह्मणती ॥

तुज आह्मीं पाऊं आकांतीं ॥ चारीजण ॥६३॥

जळशक्ती दिधली वरुणें ॥ अग्निशक्ती हुताशनें ॥

अश्वविद्या ते यमानें ॥ दीधली असे ॥६४॥

सुरपतीनें अदृश्यपण ॥ तें पूर्वींच दीधलें होतें जाण ॥

आतां कंठींची माळ देऊन ॥ सुखी केला नळ ॥६५॥

ऐसे देवोनि दिव्यवर ॥ मग निघाले सुरवर ॥

भीमकें देवोनि वस्त्रालंकार ॥ वधुवरांतें पूजिलें ॥६६॥

मग रायें चारी दिवस ॥ आनंद केला बहुवस ॥

संतोषविलें याचकांस ॥ नाना दानीं ॥६७॥

तंव कलि आणि द्वापार ॥ पाहों येत होते सैंवर ॥

कीं आह्मां वरील सुंदर ॥ एखादियातें ॥६८॥

यापरि चालता उतावेळ ॥ मार्गीं तयांसि भेटले दिक्पाळ ॥

मग जाहलें क्षेमकुशळ ॥ परस्परांसी ॥६९॥

इंद्र ह्मणे कलि द्वापारा ॥ तुह्मी जातसां कवण्या नगरा ॥

येरु ह्मणती दमयंतीसैंवरा ॥ कौंडण्यपुरीं जातसों ॥१७०॥

तंव ह्मणती दिक्‌पाळ ॥ तयेनें घातली नळासि माळ ॥

ऐसें पाहूनियां सकळ ॥ आलों आह्मी ॥७१॥

मग कलि बोले उत्तर ॥ धिग्‌ धिग्‌ तुह्मी सुरवर ॥

तुह्मां देखतां सुंदर ॥ नेली नळें ॥७२॥

ते क्षणभंगुर भूपाळ ॥ तुह्मी देव तरी अचळ ॥

तुह्मां त्यजूनियां माळ ॥ घातली मानवा ॥७३॥

मग बोलती सुरवर ॥ कां बोलतां हा अविचार ॥

ब्रह्मयानें लिहिलें अक्षर ॥ टाळी कवण ॥७४॥

मागुती तयांसि ह्मणे कली ॥ माझी पैज ऐकावी सकळीं ॥

तया नळासि वनस्थळीं ॥ हिंडवीन मी ॥७५॥

दोघां करीन विघडणें ॥ हिंडवीन अटव्यवनें ॥

अर्धवस्त्र दोघां कारणें ॥ लावीन बळें ॥७६॥

स्वस्थळा गेले दिक्पती ॥ कलि आला नळाप्रती ॥

अदृश्यरुपें संगतीं ॥ असता जाहला ॥७७॥

इकडे जाहले चारी दिन ॥ भीमकें दीधलें बहु आंदण ॥

वधुवरां केली बोळवण ॥ सन्मानेंसीं ॥७८॥

आनंदगजरीं नैषधपुरा ॥ नळ आला निजनगरा ॥

सवें आणिली सुंदरा ॥ दमयंती ॥७९॥

मग तो महाराज नळ ॥ धर्मिष्ठ सुशीळ पुण्यशीळ ॥

जयामाजी पातकमळ ॥ अणुमात्र नसेची ॥१८०॥

ऐसा तो राव सूर्यवंशीं ॥ नित्यशास्त्राचा तापसी ॥

अग्रहाराचा अधिकार विप्रांसी ॥ देता जाहला ॥८१॥

रायासि जाहलीं अपत्यें दोनी ॥ इंद्रसेन आणि इंद्रसेनी ॥

कन्या पुत्र सुलक्षणी ॥ रत्‍नें जेवीं ॥८२॥

राज्य करितां नृपवरा ॥ जाहलीं असती वर्षें बारा ॥

परि पातका अणुमात्र थारा ॥ नाहीं शरीरीं ॥८३॥

नळाअंगीं पातकाविण ॥ न होय कलीचें संचरण ॥

परि राहिला अदृश्य होवोन ॥ नळाजवळी ॥८४॥

आतां असो हा सुखसोहळा ॥ अविद्या उपजली राया नळा ॥

कलीनें गांजिलें भूपाळा ॥ तें परिसिजे पुढें ॥८५॥

हंसीण ह्मणे प्रभावती ॥ नळा जोडली दमयंती ॥

तैसीच तुज मदनप्राप्ती ॥ करुं आह्मी ॥८६॥

नाना कथांचा पडिभांरु ॥ तया नाम कथाकल्पतरु ॥

हा जाणावा पुण्यसागरु ॥ ह्मणे कृष्णयाज्ञवल्की ॥८७॥

इति श्रीकथाकल्पतरु ॥ प्रथम स्तबक मनोहरु ॥

दमयंतीस्वयंवरप्रकारु ॥ अष्टमोध्यायीं कथियेला ॥१८८॥श्रीकृष्णार्पणमस्तु॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-03-03T21:10:54.4700000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

land slide

  • स्त्री. धराढसाळ 
  • न. भूमिस्खलन 
  • = land slip 
RANDOM WORD

Did you know?

मृत व्यक्तिचे वेगवेगळ्या धर्मात वेगवेगळ्या दिवशी संस्कार कसे काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Status

  • Meanings in Dictionary: 717,751
  • Total Pages: 47,439
  • Dictionaries: 46
  • Hindi Pages: 4,555
  • Words in Dictionary: 325,781
  • Marathi Pages: 28,417
  • Tags: 2,707
  • English Pages: 234
  • Sanskrit Pages: 14,232
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.