TransLiteral Foundation

कथाकल्पतरू - स्तबक १ - अध्याय २

'कथा कल्पतरू' या ग्रंथात चार वेद, सहा शास्त्रे, अठरा पुराणे, तसेच रामायण, महाभारत व श्रीमद्‍भागवत हे हिंदू धर्मिय वाङमय ओवीरूपाने वर्णिलेले आहे.


अध्याय २

श्रीगणेशाय नमः ॥

भारतीराजा जनमेजयो ॥ वैशंपायन ऋषिरावो ॥

यादोघांचा संवादप्रवाहो ॥ हा ग्रंथ असे ॥१॥

वैशंपायन व्यासशिष्य ॥ तयांसि पुसे जनमेजय ॥

ह्मणे एक फेडावा संशय ॥ माझे मनींचा ॥२॥

तूं ज्ञानियांचा ऋषी । ह्मणोनि पुसतों तुजसी ॥

तें सांगाजी आह्मासी ॥ कृपा करोनी ॥३॥

मी पुसतों ह्मणोनी ॥ कोप न धरावा मनीं ॥

मग सांगे लीलावचनीं ॥ वैशंपायन ॥४॥

ऋषि ह्मणेगा भारता ॥ श्रोता असावा ज्ञाता ॥

बरवी पृच्छा करितां ॥ सांगे वक्ता तयासी ॥५॥

सावधान श्रोता ॥ जरी मिळेल प्रश्न करिता ॥

तरी संतोषे वक्ता ॥ चातुर्यपणें ॥६॥

या दोघांचे संवादें ॥ कथा वाढेल आनंदें ॥

ते पावतील पदें ॥ श्रीहरीचीं ॥७॥

तरि तूं राजा सज्ञान ॥ पुसतोसि सावधान ॥

ह्मणोनि तुज सांगेन ॥ हरिकथा ॥८॥

आणि तूं प्रश्न करिसी ॥ श्रीहरीचे कथेसी ॥

तरी उद्धार वाचेसी ॥ होईल मज ॥९॥

हरिकथा वाढेल ॥ विश्वजन उद्धरेल ॥

वाचेसि उच्चारेल ॥ नारायण ॥१०॥

हरिनामावीण कथा ॥ ते अपवित्र गा भारता ॥

उदकावीण सरिता ॥ तैसी जाण ॥११॥

प्राणावीण शरीर ॥ जैसें प्रेत अपवित्र ॥

तैसी कथा सुंदर ॥ नव्हे हरिवीण ॥१२॥

श्रीहरीच्या नामें ॥ पाविजेति पदें उत्तमें ॥

तूं पुसतोसि प्रेमें ॥ तरी सांगों तुज ॥१३॥

पुनः राजा भारत ॥ वैशंपायनातें पुसत ॥

सांगावा जी वृत्तांत ॥ मुनिवर्या ॥१४॥

त्या श्रीहरीची कथा ॥ मज संतोष ऐकतां ॥

आणि हरिनामामृता ॥ श्रद्धा मज ॥१५॥

तरी माझेमनींचा भावो ॥ तो फेडाजी संदेहो ॥

तूं ज्ञानियांचा रावो ॥ सांगें मज ॥१६॥

अंत मांडलिया द्वापारीं ॥ श्रीकृष्ण यादव समग्रीं ॥

पडिले परस्परीं ॥ युद्ध करितां ॥१७॥

पुरली अवताराची अवधी ॥ शाप पावले कुबुद्धीं ॥

आटले सर्व संबंधी ॥ गोत्रज ते ॥१८॥

एवढा तो गोतवळा ॥ निमाला एकेचि वेळां ॥

वंशींचा नाहीं उरला ॥ संसारीं कोणी ॥१९॥

जरी त्याचे संसारिकासी ॥ कोणी राहिला असेल वंशीं ॥

त्याची कथा आह्मासी ॥ सांगा स्वामी ॥२०॥

तंव ह्मणे वैशंपायन ॥ राया बरवा केला प्रश्न ॥

तरी ऐक सावधान ॥ सांगों तुज ॥२१॥

कृष्णाचे नंदन ॥ जे सांब आणि मदन ॥

ते चिरंजीव होवोन ॥ असती पैं ॥२२॥

ते नांदती पुत्रपौत्रीं ॥ असताति वज्रपुरीं ॥

कृष्णवंश अद्यापवरी ॥ नांदत असे ॥२३॥

आणि कृष्णाचा सापत्‍नबंधु ॥ जया नाम बोलिजे गदु ॥

तो असे वंशकंदु ॥ श्रीहरीचा ॥२४॥

कनकमेरुचे पाठारीं ॥ वज्रपुरी नामें नगरी ॥

तेथें असती निर्धारीं ॥ तिघेजण ॥२५॥

वज्रनाभाची कुमरी । प्रभावती नामें सुंदरी ॥

ते मदनाची अंतुरी ॥ जाहली असे ॥२६॥

त्या वज्रनाभासि वधोन ॥ राज्य करिती तिघेजण ॥

चिरंजीव होवोन ॥ नांदती तेथें ॥२७॥

तंव पुसतसे रावो ॥ हा फेडावा संदेहो ॥

या कथेचा गर्भभावो ॥ सांगा मज ॥२८॥

तो वज्र वधावया ॥ काय कारण ऋषिराया ॥

त्याच्या अभिप्राया ॥ सांगावें जी ॥२९॥।

त्या वज्रपुरीसि जावया ॥ आणि चिरंजीवी व्हावया ॥

सांगाजी मुनिराया ॥ कारण कायी ॥३०॥

अहो श्रीकृष्णाची कथा ॥ मज तृप्ति नाहीं ऐकतां ॥

मीन काय जळसरिता ॥ मुकों शके ॥३१॥

वज्रनाभाची कुमरी ॥ जाहली मदनाची नोवरी ॥

ते कथा विस्तारीं ॥ सांगा मज ॥३२॥

चातक जाहलें तृप्ती ॥ तरी न सांडी चंद्रदीप्ती ॥

कीं गर्भांधु नेत्रपातीं ॥ न सांडी लवलवां ॥३३॥

बाळकाचिया लाथां ॥ अधिक पान्हावे माता ॥

तैसी मी पुसतों कथा ॥ स्वामी तुह्मां ॥३४॥

तुमचे कृपावचनीं ॥ उघडेल भक्तीची खाणी ॥

विश्वासि पारणीं ॥ होति जाणा ॥३५॥

मग ह्मणे मुनीश्वर ॥ तूं हरिकथेसि सादर ॥

तुझे प्रश्नें हरिहर ॥ येतील वाचे ॥३६॥

विचक्षण मिळेल श्रोता ॥ तरी संतोषेल वक्ता ॥

आतां सांगों कृष्णकथा ॥ तुजप्रती ॥३७॥

आतां होईं सावधान ॥ सांगों श्रीहरीचें कथन ॥

जेणें संतोषे मन ॥ वैष्णवाचें ॥३८॥

हे श्रीहरीची कथा ॥ भावें ऐक गा भारता ॥

तरी क्षण न लागतां ॥ उद्धरसी ॥३९॥

जरी होईल दुश्चित्तता ॥ तरी व्यर्थ जाईल कथा ॥

कुपात्रावरी अमृता ॥ सांडिजे जैसें ॥४०॥

पूर्वीं कश्यपाचा सुत ॥ दितीपोटीं जन्मत ॥

वज्रनाभ नामें दैत्य ॥ प्रतापीया ॥४१॥

सुनाभ नामें महावीर ॥ तो धाकुटा सहोदर ॥

प्रतापप्रौढीचा डोंगर ॥ कथिला तो ॥४२॥

कनकमेरुचे पाठारीं ॥ त्याची असे वज्रपुरी ॥

द्वादश योजनें विस्तारीं ॥ वस्ती नगर ॥४३॥

त्या भोंवतीं उपनगरें ॥ ग्रामखेडीं अपारें ॥

आणि बहुत विचित्रें ॥ असंख्यात ॥४४॥

तो दितीचा नंदन ॥ तपोबळें संपूर्ण ॥

तेणें हटयोगें चतुरानन ॥ प्रसन्न केला ॥४५॥

दिव्यसहस्त्र वर्षवरी ॥ शीतउष्णें निराहारी ॥

मौनमुखी ब्रह्मचारी ॥ वज्रनाभ तो ॥४६॥

ऐसें तप देखोन ॥ ब्रह्मा जाहला प्रसन्न ॥

मग तयापाशीं येवोन ॥ माग ह्मणे ॥४७॥

दैत्य ह्मणे दातारा ॥ म्यां जिंकावें सुरवरां ॥

आणि अजित चराचरा ॥ करावें मज ॥४८॥

हे पृथ्वीचे भूपाळ ॥ अष्टदिशांचे दिक्पाळ ॥

चंद्रसूर्य सकळ ॥ आज्ञेंत माझे ॥४९॥

आणि मज अमर करीं ॥ न मरेंचि शस्त्रास्त्रीं ॥

काष्ठें कुजंत्रीं ॥ नाहीं मरण ॥५०॥

देव आणि राक्षस ॥ कीं पन्नग मनुष्य ॥

त्यांचे हस्तें नाश ॥ नसो मज ॥५१॥

पक्षी पतंग श्वापद समस्त ॥ तया सर्वांशीं मी अजित ॥

क्षत्रियापासाव मृत्य ॥ नव्हे मज ॥५२॥

आणि जितका शरीरधारी ॥ वर्तत असे चराचरीं ॥

मरण त्याचे करीं ॥ न यावें मज ॥५३॥

पुरुष अथवा नारी ॥ आंगें वर्तत भूमीवरी ॥

मरण त्यांचे करीं ॥ न यावें मज ॥५४॥

मग ब्रह्मा ह्मणत ॥ जितका आंगें वर्तत ॥

त्यांचेनि हातें मृत्य ॥ नाहीं तुज ॥५५॥

शस्त्रा आणि अस्त्रा ॥ मरण नाहीं समग्रा ॥

सकळ चराचरा ॥ अजित तूं ॥५६॥

ऐसा ब्रह्मा बोलिला ॥ तयासि वर दीधला ॥

मग ब्रह्मा गेला ॥ सत्यलोकासी ॥५७॥

ऐसा वर होतां तयासी ॥ मग तो आला नगरासी ॥

दैत्य तयापाशीं ॥ मिळाले समस्त ॥५८॥

अश्व रथ कुंजरां ॥ गणित नाहीं पायभारां ॥

सर्व सामुग्री शस्त्रास्त्रा ॥ पावला तो ॥५९॥

पृथ्वीचिया भूपाळां ॥ जिंकिलिया सकळां ॥

आणि अष्टदिक्पाळां ॥ आज्ञा त्याची ॥६०॥

ऐसा तो राज्य करित ॥ वज्रनाभ दैत्य ॥

कवणासि नाटोपत ॥ समरंगणीं ॥६१॥

जितुके पृथ्वीचे भूपाळ ॥ दिव्य आणि प्रबळ ॥

त्यांवरी राज्य केलें अढळ ॥ तया दैत्यें ॥६२॥

सुनाभ बंधु धाकुटा ॥ तो पराक्रमी लाटा ॥

राज्य करी अलोटा ॥ वज्रपुरीचें ॥६३॥

तंव कोणे ऐके अवसरीं ॥ प्रधानातें ह्मणे अवधारीं ॥

आमुची वृत्ति अमरपुरी ॥ भोगीतसे इंद्र ॥६४॥

आह्मी कश्यपाचे असतां नंदन ॥ दोघां सारिखें भागदान ॥

तरी इंद्र कां अमरभुवन ॥ पावों शके ॥६५॥

तो वसे अमरापुरीं ॥ आह्मी मृत्युलोकीं अवधारीं ॥

तरी जावोनि तयावरी ॥ भाग मागों ॥६६॥

आतां जावोनि वेगेंशीं ॥ मागेन अमरपुरीच्या विभागासी ॥

नेदी तरी तयाशीं ॥ युद्ध करीन ॥६७॥

तंव प्रधान करी बोधु ॥ पिता तैसा ज्येष्ट बंधु ॥

तयासि न करावा विरोधु ॥ सत्य राया ॥६८॥

तुह्मां काय असे उणें ॥ कासया अमरावती घेणें ॥

जें दीधलें चतुराननें ॥ तेंचि भोगावें ॥६९॥

मग तयाचिया वचना ॥ दैत्य ह्मणे गा प्रधाना ॥

तूं बोलतोसि जया वचना ॥ तें राजनीतीवेगळें ॥७०॥

॥श्लोक॥ असंतुष्टा द्विजा नष्टाः संतुष्टा ये च पार्थिवाः ॥

सलज्जा गणिका नष्टा निर्लज्जाश्च कुलांगनाः ॥

॥टीका॥ विप्र संतोषी असावे ॥ रायें नाना हव्यास करावे ॥

चित्तीं संतुष्ट नसावें ॥ राज्य करितां ॥७१॥

आणि असती वारांगना ॥ त्यांही त्यागावें सल्लजपणा ॥

परि धरावें सलज्जपणा ॥ कुलांगनाहीं ॥७२॥

राजा हिंडतां वाढे राज्य ॥ सार्वभौमत्व तेणेंचि सहज ॥

यास्तव जाणें लागे मज ॥ अमरावतीसी ॥७३॥

मग निघाला त्वरितीं ॥ वेगें पावला अमरावती ॥

सभे बैसला सुरपती ॥ वज्रनाभें देखिला ॥७४॥

मग त्या इंद्ररायासी ॥ दैत्य बोले वचनासी ॥

माझें वचन परियेसीं ॥ सुरपती तूं ॥७५॥

देवां प्रसवली अदिती ॥ आणि दैत्यमाता ते दिती ॥

परि कश्यप उभयां प्रती ॥ पिता सत्य ॥७६॥

तरी तुह्मां आह्मां अमरावती ॥ दोघां समान असोनि प्राप्ती ॥

आह्मां दीधली त्वां क्षिती ॥ मृत्युभार ॥७७॥

आतां सांडीं हे अमरावती ॥ जरी तुज देहप्रीती ॥

किंवा पावोनि शस्त्रघातीं ॥ देसी सांग ॥७८॥

सांडीं वेगीं सिंहासन ॥ जंव आहे महिमान ॥

मी कोपल्या त्रिभुवन ॥ कोण रक्षी ॥७९॥

धाकें ह्मणे सुरेश्वरु ॥ आह्मासि वडील असे गुरु ॥

तयासि सांगों विचारु ॥ तंव राहिजे शांत ॥८०॥

महाज्ञानी बृहस्पती ॥ तया सांगे सुरपती ॥

या अरिष्टाची शांती ॥ केंवि होय ॥८१॥

मग ह्मणे देवगुरु ॥ त्यासि ब्रह्मयाचा वरु ॥

तरी समरंगणीं शार्ङगधरु ॥ पुरों न शके ॥८२॥

परि सांगावें कश्यप अदिती ॥ तीं बुद्धीतें योजिती ॥

मग अविलंबें शांती ॥ होय याची ॥८३॥

आणिक असे विचारु ॥ बुद्धीनें काळ हरुं ॥

हरिश्चंद्रें आपुला कुमरु ॥ राखिला जैसा ॥८४॥

मग विचारी सुरेश्वरु ॥ कैसा राखिला कुमरु ॥

तैं बोले देवगुरु ॥ इंद्राप्रती ॥८५॥

हरिश्चंद्र राज्य करितां ॥ तया पुत्र नाहीं सर्वथा ॥

हे ऐकें कथा ॥ ब्रह्मपुराणींची ॥८६॥

हरिश्चंद्रे पुत्राकारणें ॥ केलीं तपें दारुणें ॥

होमहवनें उद्यापनें ॥ केलीं बहुत ॥८७॥

जळीं करितां अनुष्ठान ॥ वरुणमंत्रें जालें साधन ॥

तंव तो येवोनि वरुण ॥ प्रसन्न झाला ॥८८॥

वरुण ह्मणे रायासी ॥ काय इच्छा असे मानसीं ॥

ते माग मजपासीं ॥ देईन तुज ॥८९॥

तंव ह्मणे हरिश्चंद्र ॥ मज द्यावा यक पुत्र ॥

ह्मणोनियां नमस्कार ॥ केला तयासी ॥९०॥

मग ह्मणे प्रतीचीनाथ ॥ तुज होईल सुलक्षणी सुत ॥

परि तो मज द्यावा त्वरित ॥ मागतांची ॥९१॥

मग राव विचारी मनीं ॥ मी पुत्र न देखें स्वप्नीं ॥

तो देखों दृष्टी भरोनी ॥ डोळां आपुल्या ॥९२॥

पुत्र जालिया भूषण ॥ माझें हरेल पितृऋण ॥

मग पुत्र देईन ॥ तुमच्या करीं ॥९३॥

स्वस्थाना गेला वरुण ॥ रायासि वर देवोन ॥

राव नगरा येवोन ॥ प्रवेशे मंदिरीं ॥९४॥

हरिश्चंद्र आला मंदिरासी ॥ रावराणी संतोषी ॥

गर्भ राहिला तारामतीसी ॥ तये वेळीं ॥९५॥

तारामती जाहली प्रसूती ॥ नाम ठेविलें पुरोहितीं ॥

रोहिदास सुमुहूर्तीं ॥ पुत्र जाहला ॥९६॥

रायासि पुत्र जाहला ॥ सोहळा बरवा केला ॥

पुत्र देखे तंव भला ॥ पवित्ररावो ॥९७॥

स्नेहें पाहिलें पुत्रमुख ॥ रायासि जाहलें सुख ॥

मग गुरु ह्मणे ऐक ॥ राया इंद्रा ॥९८॥

जालिया दिवस बारा ॥ जाणिवलें प्रतीचेश्वरा ॥

त्वरें मागावया पुत्रा ॥ आला वरुण ॥९९॥

वरुण आला अयोध्येसी ॥ भेटला हरिश्चंद्रासी ॥

मागतसे पुत्रासी ॥ तयेवेळीं ॥१००॥

राया भाष्य करीं सत्य ॥ देगा हें पुत्र अपत्य ॥

येरु ह्मणे निघालिया दंत ॥ न्यावें तुह्मीं ॥१॥

ऐसी हरिली ती वेळा ॥ मग आला मासां सोळा ॥

राया देइं गा बाळा ॥ रोहिदासासी ॥२॥

राया देईं रोहिदास ॥ आह्मां नरयागाचा उद्देश ॥

बत्तीसलक्षणी पुरुष ॥ हाचि असे ॥३॥

मग ह्मणे हरिश्चंद्र ॥ हा व्रतबंधावीण शूद्र ॥

व्रतबंधा नंतरें पुत्र ॥ न्यावा तुह्मीं ॥४॥

ऐसें क्रमिलिया दिवसां ॥ मग आला आठा वर्षी ॥

देगा रोहिदासा ॥ ह्मणवोनी ॥५॥

राव ह्मणे रोहिदासा ॥ अंगीं अज्ञान वयसा ॥

विद्या शिकवूं बहुवसा ॥ तंव राहिजे तुह्मीं ॥६॥

ऐसी टाळिली ते वेळा ॥ तंव भरलीं वर्षें सोळा ॥

पुत्रें शस्त्रविद्या सकळा ॥ अभ्यासिलिया ॥७॥

तो हरिश्चंद्राचा नंदन ॥ शस्त्रविद्येंत जाहला निपुण ॥

मागुती आला वरुण ॥ पुत्र मागों ॥८॥

येरु ह्मणे हरिश्चंद्रा ॥ आतां देईं गा कुमरा ॥

शस्त्रास्त्रविद्या समग्रा ॥ जाहल्या यासी ॥९॥

राव ह्मणे वचन सत्य ॥ तुह्मीं काळ क्रमिला बहुत ॥

आतां नेइंजे अपत्य ॥ गजशाळेहोनी ॥११०॥

तंव ते वरुणाचे भृत्य ॥ तयासि धरुं धांवले समस्त ॥

ते बांधिले क्षणांत ॥ रोहिदासें ॥११॥

मग धरुं गेला वरुण ॥ येरें चढविला धनुष्यासि गुण ॥

वोढी वोढोनि आकर्ण ॥ बाण योजिता जाहला ॥१२॥

बाळ बोले वरुणासी ॥ पुढें पाय जरी घालिसी ॥

तरी तूं वृथा मरसी ॥ जाण वरुणा ॥१३॥

वरुण विचारी मानसीं ॥ ह्मणे हा क्षत्रिय सूर्यवंशी ॥

महा योद्धा तामसी ॥ नासील याग ॥१४॥

हरिश्चंद्र कोपला तयासी ॥ मग तो पळोनि गेला वनासी ॥

वरुणही गेला स्थानासी ॥ आपुलिया ॥१५॥

मग कोणे एके अवसरीं ॥ हरिश्चंद्र गेला नदीतीरीं ॥

स्नान करितां वरुण धरी ॥ जळामाजी तयातें ॥१६॥

तें ऐकिलें नंदनें ॥ हरिश्चंद्र धरिला वरुणें ॥

मग केलें धावणें ॥ रोहिदासें ॥१७॥

अभिमंत्रोनि अग्निबाण ॥ उदकीं घातलें संधान ॥

आपुला पिता सोडवून ॥ नेला पुत्रें ॥१८॥

वरुण राहिला निवांत ॥ पुत्रें चुकविला अनर्थ ॥

हरिश्चंद्रें रक्षिला सुत ॥ ऐशियापरी ॥१९॥

मग अजीगर्ताचा सुत ॥ हरिश्चंद्रें घेतला विकत ॥

तो देवोनि प्रतीचीनाथ ॥ तोषविला ॥१२०॥

यापरी ते काळवेळा ॥ रायें राखिली तयेवेळां ॥

गुरु सांगे युक्तिकळा ॥ राया इंद्रासी ॥२१॥

गुरु ह्मणे सुरपती ॥ ऐसी आहे राजनीती॥

वैरी आणि व्याधीप्रती ॥ न करावा आळस ॥२२॥

तरी त्वां वज्रनाभासी ॥ ऐसें बोलावें नेमेसीं ॥

कीं वडील पिता सकळांसी ॥ कश्यप असे ॥२३॥

आपण जाऊं तयापासीं ॥ तो निवडील न्यायासी ॥

ऐसें वज्रनाभासी ॥ ह्मणावें तुह्मीं ॥२४॥

यापरी करोनि विचार ॥ सभेसि आला सुरेश्वर ॥

वज्रनाभाप्रति मंत्र ॥ अनुवादला ॥२५॥

ह्मणे आमुचा पिता कश्यप ॥ तया सांगों श्रमताप ॥

तो देईल निरोप ॥ तेंचि करणें ॥२६॥

तें मानलें दैत्यासी ॥ दोघे आले वेगेसीं ॥

अदिती आणि कश्यपासी ॥ भेटावया ॥२७॥

तंव तो समुद्राचे तीरीं ॥ कश्यप घेवोनि अदिती सुंदरी ॥

यज्ञस्वाहाकारीं ॥ करीतसे ॥२८॥

दोघे आले तये स्थानीं ॥ भेटले पितया येउनी ॥

सांगते जाहले वचनीं ॥ निजवृत्त ॥२९॥

दोघे धरोनि चरण ॥ सांगती आपुलें वर्तमान ॥

तुह्मीं वडील आपण ॥ करावी नीती ॥१३०॥

मग मुनी तयांप्रति ॥ ऐसा विचार सांगती ॥

आह्मी असों दीक्षावृत्तीं ॥ यज्ञाचिया ॥३१॥

यज्ञाची होय जों समाप्ती ॥ तंव राहावें निश्चिती ॥

बोलोंनये अन्य उक्ती ॥ यागसमयीं ॥३२॥

होईल यागपूर्णाहुती ॥ मग करुं भागस्थिती ॥

तों राहावें निवांतीं ॥ ह्मणे कश्यप ॥३३॥

तें मानलें दोघांजणां ॥ मग निघाला दैत्यराणा ॥

पितयाच्या वचना ॥ दीधला मान ॥३४॥

यागा होईल पूर्णाहुती ॥ मग घेईन अमरावती ॥

ऐसें ह्मणोनि निश्चिती ॥ गेला वज्रनाभ ॥३५॥

आपुले भृत्य ठेवोनी ॥ तयांसि ह्मणे वेगें करोनी ॥

पूर्णाहुती होतां मजलागुनी ॥ सांगों यावें ॥३६॥

ऐशा युक्तीतें करोनी ॥ दैत्य निघाला तेथुनी ॥

वज्रपुरीं येवोनी ॥ प्रवेशला ॥३७॥

भेटता झाला सुनाभासी ॥ सांगितलें वृत्तांतासी ॥

मग गेला मंदिरासी ॥ आपुलिया ॥३८॥

तंव आली प्रभावती ॥ पितयाजवळी प्रीतीं ॥

कन्या असे आवडती ॥ वज्रनाभासि ॥३९॥

ते वज्रनाभाची आत्मजा ॥ जिचें स्वरुप निर्मी गिरिजा ॥

प्रसन्न करोनि वृषभध्वजा ॥ नवस करोनी ॥१४०॥

तिची सुशीला माता ॥ ते वज्रनाभाची कांता ॥

तयेनें गौरीसि पूजितां ॥ प्रसन्न केलें ॥४१॥

मग गौरी ह्मणे प्रसन्न ॥ येरी मागे कन्यारत्‍न ॥

जें त्रिभुवनीं मनमोहन ॥ द्यावें मज ॥४२॥

कीं मदनाचा प्रयत्‍न ॥ व्हावया उत्तीर्ण ॥

गौरीनें रचिलें कन्यारत्‍न ॥ मदनाकारणें ॥४३॥

मदन जाळिला त्रिपुरारीं ॥ पुत्र मागितला मुरारीं ॥

तो अनंग जन्मला द्वापारीं ॥ सानंगपणें ॥४४॥

शिवें कृष्णासि दीधला मदन ॥ तेंचि गौरीनें लक्षोन ॥

हे कन्या रचिली ह्मणोन ॥ तया लागीं ॥४५॥

आतां असो हे योग्यता ॥ जयेसि घडी विश्वमाता ॥

तयेसि मी प्राकृता ॥ केंवि वर्णूं ॥४६॥

परि जिव्हा न राहे आकुळी ॥ हे हरिवंशींची बोली ॥

ह्मणोनि ते वर्णिली ॥ दैत्यकुमरी ॥४७॥

स्वरुपें सुंदर गोरटी ॥ ठेंगणी दीर्घ ना धाकुटी ॥

चंद्ररेखा व्यंकटीं ॥ रुळती नखीं ॥४८॥

चंद्राऐसें वदन ॥ परि ते उपमा न्यून ॥

चंद्रासि शापदान ॥ गणेशाचें ॥४९॥

चंद्रबिंब विटाळलें ॥ गुरुद्रोहें काळवंडलें ॥

राहुमुखींचें गळालें ॥ क्षीणत्व तया ॥१५०॥

ते उपमा काय कारण ॥ हे कृष्णपक्षी संपूर्ण ॥

यदुवंशप्रभापूर्ण ॥ रत्‍नकळा ॥५१॥

उपमा देऊं कमळिणी ॥ ते मधुकराशीं व्यभिचारिणी ॥

अस्त जालिया तरणी ॥ वैधव्य पावे ॥५२॥

नेत्र उपमा व्यकंटीं ॥ देऊं हरिणीबरवंटी ॥

परि त्याही रानटी ॥ हे सुकुमार ॥५३॥

भोंवया अत्यंत सुरेखा ॥ जैशा धनुष्याच्या रेखा ॥

तैशियापरी सुरेखा ॥ दिसताती ॥५४॥

नेत्र जैसें कमळ ॥ ऐसे सदा सोज्वळ ॥

बुबुळ अलिकुळ ॥ शोभा दिसे ॥५५॥

उदरीं शोभे रोमरेखा ॥ जाणों कृष्ण पिपीलिका ॥

नाभिरंध्रीं अधोमुखा ॥ अनुक्रमें ॥५६॥

सरळमांसाळ भुजदंड ॥ जैसी नागिणीची सोंड ॥

हेमरंग उदंड ॥ मुद्रिकांसी ॥५७॥

माज दिसे मुष्टीभरी ॥ देऊं उपमा केसरी ॥

तुंबीफळांचे परी ॥ वक्षयुगुळें ॥५८॥

चंद्र लज्जित देखतां वदन ॥ सिंह लज्जित कटि पाहोन ॥

करींद्रगमनातें पाहुन ॥ लज्जित होय ॥५९॥

पृष्ठीसि रुळे वेणी ॥ जैसी ते सर्पिणी ॥

गुंफित तो सिंमतमणी ॥ माथां सर्पिणीसी ॥१६०॥

भाळीं शोभे कस्तूरी ॥ जैसी ते अर्धचंद्राची चिरी ॥

भांग भरिला शिरीं ॥ मुक्ताफळीं ॥६१॥

कर्णीं कर्णपत्रें बरवंटी ॥ मुक्ताफळें चोखटीं ॥

विरहव्यथेनें कष्टी ॥ जाहली दिसे ॥६२॥

मुखीं रंगलें तांबूल ॥ दशन रत्‍नांची कीळ ॥

साक्ष जेवीं प्रवाळ ॥ अधरपुटीं ॥६३॥

करमुद्रिका सुलक्षणी ॥ अलंकार नानारत्‍नी ॥

नासिकीं मुक्त सुपाणी ॥ सोज्वळ दिसे ॥६४॥

कांसे शोभे पाटोळी ॥ वर मधूची घातली चोळी ॥

रत्‍नहार मुक्ताफळीं ॥ कंठीं शोभे ॥६५॥

ते वाचेनें अति मंजुळ ॥ बोले जैशी कोकिळ ॥

हंसगमनी सोज्वळ ॥ पद्मिणी ते ॥६६॥

धरोनि सख्यांचा कर ॥ घेवोनियां उपचार ॥

दुर्वासऋषेश्वर ॥ नित्य पूजी ॥६७॥

तो रुद्राचा अवतार ॥ तयाप्रति मागे वर ॥

भक्तिभावें ऋषेश्ववर ॥ प्रसन्न केला ॥६८॥

ऋषि जाणोनि मानसीं ॥ बोले प्रभावतीसी ॥

तूं वर सुंदर पावशी ॥ सद्वंशाचा ॥६९॥

तूं जन्मसावित्री होसी ॥ चंद्रार्क वरी राहसी ॥

क्षत्रियोत्तमवंशासी ॥ पावसी तूं ॥१७०॥

तुह्मां उभयतां नाहीं मरण ॥ सुखें नांदाल राज्य करुन ॥

पति भोगिशी रत्‍न ॥ जन्मवरी ॥७१॥

प्रसन्न होतां ऋषेश्वर ॥ मग ते जाहली हर्षनिर्भर ॥

सत्वर पावली मंदिर ॥ जेथें रावो ॥७२॥

मुखींचिया तांबूला ॥ वोडविलें करकमळा ॥

रायें उचलिली बाळा ॥ बैसविली मांडीवरी ॥७३॥

राव पाहे दृष्टीं ॥ तंव तारुण्यें बरवंटी ॥

कंचुकी पीन गोरटी ॥ उंचावली दिसे ॥७४॥

तयेसि देखोनि उपवर ॥ राव ह्मणे करुं स्वयंवर ॥

समस्त राजकुमर ॥ बोलावूनियां ॥७५॥

तंव वाचा झाली अंतरीं ॥ इचा वर तो तुझा वैरी ॥

कुळा करील बोहरी ॥ ऐकें वज्रनाभा ॥७६॥

ऐसी वार्ता ऐकिली ॥ रायासि चिंता प्रवर्तली ॥

तंव बुद्धी आठवली ॥ वज्रनाभासी ॥७७॥

मग सप्तखणांची माडी ॥ राखण ठेवी कडोविकडी ॥

प्रभावती सैंवराची घडी ॥ उपेक्षिली ऐसी ॥७८॥

प्रभावतीसि रक्षण ॥ वज्रनाभें ठेवून ॥

मग निश्चिंत झालें मन ॥ तया दैत्याचें ॥७९॥

अंतरीं विचारी सुंदरी ॥ ह्मणे आतां न घडे उरी ॥

पितया मरण निर्धारीं ॥ तें केंवि घडे ॥१८०॥

व्यासशिष्य वैशंपायन ॥ रायासि सांगे कथा पावन ॥

अखिल पातकां होय दहन ॥ श्रवणमात्रें करोनियां ॥८१॥

आतां असो हे प्रभावती ॥ इकडे व्याकुळ सुरपती ॥

ह्मणे कैशी करावी युक्ती ॥ दायादासी ॥८२॥

यागाची होईल समाप्ती ॥ दायाद घेईल अमरावती ॥

तरी जावें द्वारावती ॥ कृष्णभेटीसी ॥८३॥

इति श्रीकथाकल्पतरु ॥ प्रथमस्तबक मनोहरु ॥

प्रभावतीवर्णनप्रकारु ॥ द्वितीयोऽध्यायीं कथियेला ॥१८४॥

श्रीराधाकृष्णार्पणमस्तु ॥ ओव्यासंख्या ॥१८४॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2010-03-03T21:10:51.7970000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

जन्मभूमि-भूमिका

  • f  Birth-place, one's native land 
RANDOM WORD

Did you know?

पूजा उपचार किती व कोणते?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Status

  • Meanings in Dictionary: 717,490
  • Total Pages: 47,439
  • Dictionaries: 46
  • Hindi Pages: 4,555
  • Words in Dictionary: 325,863
  • Marathi Pages: 28,417
  • Tags: 2,707
  • English Pages: 234
  • Sanskrit Pages: 14,232
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.