TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|श्रीदत्तमाहात्म्य|
अध्याय २५ वा

श्रीदत्तमाहात्म्य - अध्याय २५ वा

श्रीमत्परमहंस वासुदेवानंदसरस्वतीस्वामीकृत श्रीदत्तमाहात्म्य


अध्याय २५ वा
श्रीगुरुदत्तात्रेयाय नम: ॥
गुरु म्हणे दीपकासी । पुत्रानें असें पितयासी ।
अर्जुनाख्यान विस्तारेंसी । कथिलें दत्तकथान्वित ॥१॥
पुत्र म्हणे ऐक ताता । अलर्क नामें राजा होता ।
तोही शरण येऊनी दत्ता । योगसाम्राज्यता पावला ॥२॥
पिता म्हणे रे सुता । अलर्क हा कोण होता ।
केंवी शरण आला दत्ता । योगसाम्राज्यता कशी घे ॥३॥
दत्ताचें यश पावन । ऐकाया लावी मी कान मन ।
तृप्ती नोहे अजून । सांग विस्तारून आणीकही ॥४॥
स्वयें असूनी निराकार । जो जाहला नराकार ।
ज्याचा हा अवतार । करी निराकार निजभक्तां ॥५॥
दत्तकथामृतपान । पुरे पुरे म्हणेल कोण ।
घेतां भरूनी श्रवण । वाटे अजून पाहिजे ॥६॥
ऐसें ताताचें वचन । त्या पुत्रानें ऐकून ।
मग केलें निरूपण । अलर्काख्यान पावन जें ॥७॥
तें मीही तुजप्रती । सांगतों ऐक निगुती ।
सोमवंशीं नृपती । शत्रुजित नामें एक होता ॥८॥
शिवप्रसादेंकरून । त्याला झाला एक नंदन ।
सर्वगुणसंपन्न । दिसे शोभन स्वरूपें ॥९॥
असा तो गुणखाणी आत्मज । त्याचें नाम ठेविलें ऋतुध्वज ।
केवळ पुण्याचा पुंज । तेजें विराजमान जो ॥१०॥
त्याचें होतां व्रतबंधन । करी सर्व विद्याध्ययन ।
झाला धनुर्वेदाभिज्ञ । ज्याला प्राज्ञ मानिती ॥११॥
राजपुत्र महाशूर । शरणागतांचा आधार ।
नीतिशस्त्रीं सादर । जो उदार कीर्तिमंत ॥१२॥
असा जो राजकुमार । युवराज होऊनी सादर ।
वागे तंव एक विचित्र । नवल घडलें ऐक तें ॥१३॥
रेवातीरी गालवमुनी । राहे आश्रम करूनी ।
जो सादर स्वानुष्ठानीं । राहे ध्यानीं निमग्न जो ॥१४॥
पर्वकाळीं ऋषीश्वर । श्रद्धेनें आरंभी अध्वर ।
पातालकेतु असुर । महाक्रूर विघ्न करी ॥१५॥
आरंभितां होम । दिसूं लागतां धूम ।
येऊनी दैत्य महाभीम । होमविध्वंस करीतसे ॥१६॥
अस्थि मांस रक्त । टाकी यज्ञशाळेंत ।
करी यज्ञ दूषित । मुनी त्रस्त जाहला मग ॥१७॥
मुनी म्हणे करावें काय । दैत्य करिती अंतराय ।
मला न सुचे उपाय । करुं काय मी आतां ॥१८॥
जरी करूनी कोप । दुष्ट दैत्या द्यावा शाप ।
तरी भंगेल कोप । लागेल पाप निश्चित ॥१९॥
म्हणे देवा परमेश्वरा । धर्मपाळका दयाकरा ।
कां उपेक्षसी उदारा । भक्ताधारा दीनबंधू ॥२०॥
दैत्यें मज गांजिले । यज्ञयाग राहिले ।
माझें कर्म लोपलें । कां उपेक्षिलें आम्हांसी ॥२१॥
आम्हां तुझा विश्वास । दैत्यें आह्मां दिला त्रास ।
याचा करी तूं नाश । आह्मां निराश करूं नको ॥२२॥
असा दीन होऊनी । ईश्वरा प्रार्थी मुनी ।
ईश्वर प्रसन्न होऊनी । आकाशवचनीं अभय दे ॥२३॥
मुनीच्या समीप अकस्मात । दिव्य अश्व उतरत ।
मानी आश्चर्य मनांत । ऐकत तंव आकाशवाणी ॥२४॥
हा दिव्याश्व घेऊनी । शत्रुजिताचे सदनीं ।
मुने त्वां जाऊनी । निजरक्षणीं पुत्र मागे ॥२५॥
ऋतुध्वज या अश्वावर । बसूनी मारील असुर ।
मग तुवां सादर । करावा अध्वर निर्विघ्नपणें ॥२६॥
असी आकाशवाणी । पडतां मुनीच्या कानीं ।
तया अश्वा घेऊनी । राजसदनीं पातला ॥२७॥
म्हणे राजा मी गालव । करी रेवातीरीं याग उत्सव ।
विघ्न करी दैत्यपुंगव । आजी देव प्रसन्न झाला ॥२८॥
अश्व उतरला अकस्मात । तंव आकाशवाणी बोलत ।
ऋतुध्वजा हा अश्व देतां । दितिजसुता तो मारील ॥२९॥
असी आकाशवाणी ऐकून । आलों अश्व घेऊन ।
आतां दे पुत्रदान । तुझें कल्याण होईल ॥३०॥
क्षत म्हणे दु:ख जाण । त्यापासूनी करी त्राण ।
म्हणोनी क्षत्रिय हें नाम तुम्हां जाण । करा रक्षण आमुचें ॥३१॥
मुनीचें वचन ऐकून । राजा प्रसन्न होऊन ।
म्हणे पुत्रा अश्वारूढ होऊन । करी हनन दैत्यांचें ॥३२॥
असतां मुनीचा अनुग्रह । अनुकूल होती सर्व ग्रह ।
मग यासीं कोण करील विग्रह । तया मोहन पडेल ॥३३॥
असें ताताचें वचन । तो ऋतुध्वज मानून ।
मायबापां वंदून । आशीर्वचन घेतसे ॥३४॥
अश्वा घेऊनी राजसुत । ऋषीश्वरा समवेत ।
येऊनी त्याच्या आश्रमांत । म्हणे आतां यज्ञ करी ॥३५॥
दावी कोठें असे असुर । मी करीन त्याचा संहार ।
मग म्हणे मुनीश्वर । आतां अध्वर आरंभितों ॥३६॥
होमधूम पाहून । दैत्य येईल धांवून ।
मग दावीन तत्क्षण । रूपें पालटी नवीं नवीं ।
नानापरी माया दावी । करी हनन तयाचें ॥३७॥
दैत्य असे मायावी । रूपें पालटी नवीं नवीं ।
नानापरी माया दावी । ठेवी बरवी हुशारी ॥३८॥
तया म्हणे राजपुत्र । तुम्ही आम्हां छत्र ।
आम्ही भवद्दर्शनें पवित्र । दितिपुत्र आम्हां कायसे ॥३९॥
होतां तुमची कृपा मात्र । आम्हीं होऊं जयपात्र ।
साधूं आम्ही इहपरत्र । नाहीं अत्र संशय ॥४०॥
असें ऐकतां त्याचें वचन । गालव आरंभी यज्ञ ।
कर्मसंकल्प करून । अन्वाधान करितां झाला ॥४१॥
तंव होमधूम उठला । तो दैत्यानें पाहिली ।
दैत्य धांवत आला । वराहरूप धरूनियां ॥४२॥
दंष्ट्रा बाहेर दिसत । घुरु घुरु शब्द करित ।
केश उभारून अकस्मात । त्या आश्रमांत पातला ॥४३॥
मुनी सांगे राजसुता । हा दैत्य पातला आतां ।
तूं ठेवी सावधानता । घे विजयता सत्वर ॥४४॥
मुनीवचन ऐकून । त्या वराहा पाहून ।
अश्वावरी बसून । नृपनंदन त्या वेळीं ॥४५॥
वराहहृदय लक्षून । सोडी अति तीक्ष्ण बाण ।
हृदयीं गेला तो भेदून । परी तो मरण न पावला ॥४६॥
जोंवरी आयुष्य असे । तंववरी कोण मारितसे ।
आयु मर्में रक्षितसे । म्हणोनी वांचतसे संकटीं ॥४७॥
विद्ध केला तरी । वराह पळे त्वरें दुरी ।
ऋतुध्वज अश्वावरी । बसोनी लागे पाठीस ॥४८॥
डुकर जाउनी वनीं । गुहेमध्यें राही लपोनी ।
ऋतुध्वज पाहूनी । गुहेमधूनी चालतसे ॥४९॥
अश्वाची गती विलक्षण । जेथें अन्धकार गहन ।
तेथें प्रवेश करून । पाताळीं जाऊन राहिला ॥५०॥
तेथें रत्नजडीत सदन । राजपुत्र पाहून ।
अश्व तेथें बांधून । म्हणे सदन पाहूं हें ॥५१॥
रत्नजडित गोपुरें । दिसती लखलखीत द्वारें ।
सुवर्णाचीं शिखरें । गगनचुंबित दिसताती ॥५२॥
रत्नांचीं सोपानें । सभोंवती उपवनें ।
जेथें सूर्यकिरणें । न करिती प्रवेश ॥५३॥
तोरणें मोतियांचीं । भिंत दिसे इंद्रनीलाची ।
पाहतां राजपुत्राची । बुद्धि थक्क झाली ॥५४॥
तंव तेथें पाहे कुमारी । देवीसमान सुंदरी ।
कंदुक घेऊन करीं । बैसली द्वारीं एकटी ॥५५॥
राजा ये तिचे समोर । ते तेथून उठे सत्वर ।
चढोनी जाई माडीवर । राजकुमार मागे चाले ॥५६॥
राजा हें पाहे अंतरीं । रत्नखचित पलंगावरी ।
बैसली एक सुकुमारी । चिंता अंतरीं करीत ॥५७॥
तंव अकस्मात रायासीं । पाहतां मूर्च्छा आली तियेसी ।
खालीं पडे तत्क्षणेंसी । सखी तिसी सांवरी ॥५८॥
निर्जीव होऊनी घटिकाभरी । निचेष्टित पडली नारी ।
मान टेंकी भूमीवरी । राजा अन्तरीं खिन्न झाला ॥५९॥
म्हणे हे मज पाहून । कां पडली पलंगावरून ।
असा विस्मित होऊन । उभा राहून पाहे तो ॥६०॥
म्हणे हें घर सुंदर । दिसतसे मनोहर ।
परी येथें न दिसे कोणी नर । असती सुंदर स्त्रिया दोघी ॥६१॥
एकांतीं स्त्रिया बसती । तेथें जाता दोष लागती ।  
तेव्हां फिरावें मागुती । हेच नीती यथार्थ ॥६२॥
म्हणोनी तो मागें मुरडत । तंव ती उठोनी रडत ।
पुन: नृपा पाहूनी पडत । सखी म्हणतसे नृपासी ॥६३॥
तुम्ही कोण आलां कोठून । कां जातां फिरून ।
क्षणभरी बसून । समाधान पावावें ॥६४॥
राजपुत्र म्हणे तियेसी । नरवर्जित स्थळीं कसी ।
करावी विश्रांतीसी । मूर्च्छा इसी कां आली ॥६५॥
तुम्ही कोणाच्या कोण । कां धरिलें शून्य स्थान ।
हें सांगा विस्तारून । मग समाधान वाटेल ॥६६॥
असें नृपाचें वचन । त्या कन्येनें ऐकून ।
सुचवी सखीस तत्क्षण । माझें वर्तमान सांग म्हणूनी ॥६७॥
असें म्हणोनी कासावीस । होऊनी सोडी तीक्ष्ण श्वास ।
पुन: पाहूनी नृपास । मूर्च्छा विशेष पावतसे ॥६८॥
सखी तिला सावरून । मंद मंद वारा घालून ।
सावधान करून । राजनन्दनाप्रती बोले ॥६९॥
आपण सुखरूप असून । येथें आपोआप येऊन ।
इला दिधलें दर्शन । तुम्हां भुलोन हे पडे ॥७०॥
इच्या मोहासी कारण । खचित झालां तुम्ही जाण ।
दर्शनें कामक्षोभ होऊन । मूर्च्छा येऊन पडली ॥७१॥
विश्वावसू गंधर्व थोर । त्याची ही कन्या सुंदर ।
पातालकेतू असुर । पळवून आणि इयेतें ॥७२॥
मदालसा इचें नम । केवळ लावण्याचें धाम ।
दैवयोगें आपुला आगम । होऊनी संगम झाला येथें ॥७३॥
दैत्य वरूं इच्छी इसी । इची इच्छा नाहीं तसी ।
येथें आणितांच इसी । भोगायासी प्रवर्त झाला ॥७४॥
तो वेळ टाळावयासी । इणें सांगितलें त्यासी ।
विवाह न होतां आमुचे वंशीं । पुरुषासी न भोगिती ॥७५॥
विवाह न होतां जरी । तूं स्पर्श करसील तरी ।
मी प्राण त्यजीन निर्धारीं । हें अंतरीं साच मान ॥७६॥
मग इचें वचन मानून । विवाह करावा म्हणून ।
शुक्राचार्या बोलावून । लग्नशोधन पैं केलें ॥७७॥
उदयीक त्रयोदशीला । मुहूर्त असे जो योजिला ।
दैत्य वर नावडे इला । म्हणूनी प्राणाला त्यजूं पाहे ॥७८॥
कालचे दिनीं येथून । दैत्य गेला निघून ।
तो संधी पाहून । ही प्राण सोडाया उठली ॥७९॥
तंव कामधेनू येऊन । म्हणे मदालसे न सोडी प्राण ।
एक वीर दैत्या भेदून । उद्यां येऊन भेटेल ॥८०॥
तो असे सुंदर । तो तुला योग्य वर ।
त्याचा धरी तूं कर । नको शरीर टाकूं हें ॥८१॥
गोलोकापासून । मी आल्यें दया करून ।
कामधेनू असें सांगून । गुप्त होऊन जाती झाली ॥८२॥
आज तसेंही घडलें । दैत्यें वराहरूप धरिलें ।
त्याला कोनी वेधिलें । दु:ख झालें फार त्याला ॥८३॥
तो पातालीं गेला लपून । आपुलें पश्चात् झालें आगमन ।
तेव्हां निश्चयें माझें मन । समाधान पावलें ॥८४॥
तुम्हींच वेधिला असुर । असा झाला माझा निर्धार ।
वाटे तुम्ही अमर । दिधला धीर या समयीं ॥८५॥
कुंडला नाम माझें असे । मी तापसाची कन्या असें ।
हिमाचळीं बसतसें । योगाभ्यासें करूनी ॥८६॥
जेथें गंधर्वकन्या क्रीडती । तेथें इसी घडली दोस्ती ।
ज्या वेळीं दैत्यपति । आकाशपंथीं इला नेई ॥८७॥
तो आर्तस्वर ओळखून । म्यां इचें हित करावें म्हणून ।
त्या दैत्या प्रार्थून । सांगितलें तें ऐक ॥८८॥
ही असे माझी सखी । माझ्याविरहित होईल दु:खी ।
तरी मलाही ने तुझ्या लोकीं । मग ही सुखी होईल ॥८९॥
हें दैत्यें अंगीकारिलें । मलाही बरोबर आणिलें ।
तें सख्य आजी फळलें । मज कळलें भवद्दर्शनीं ॥९०॥
हें म्यां सर्वं कथिलें । आपुलेंही दर्शन झालें ।
आम्हां कृतार्थत्व आलें । आपुलें नाम सांगा ॥९१॥
असें सखीचें वचन । ऐकून बोले नृपनंदन ।
मी अमर नोहें जाण । असें राजन्य भूतळींचा ॥९२॥
सोमवंशी राजा शत्रुजित । त्याचा असे मी सुत ।
ऋतुध्वज नामें ख्यात । पितृभक्त असें मी ॥९३॥
गालवयज्ञरक्षणार्थ । मजला योजी तात ।
येऊनी मुनीच्या आश्रमांत । वेधिला दैत्य वराहरूपी ॥९४॥
तो न मरतां पळाला । म्यां पाठलाग केला ।
तों या दरींत घुसला । मी आलों त्याला शोधावया ॥९५॥
त्या मारावा म्हणून । ऋषीचें असे आज्ञापन ।
येथें तुमचें झालें दर्शन । सर्व कळोन येईल आतां ॥९६॥
कुंडला म्हणे ऐक तूं । श्रेष्ठ बंधू पातालकेतू ।
कनिष्ठ बंधू तालकेतू । लोकदु:खहेतु दोघे दैत्य ॥९७॥
ते येथें वास करिती । आज ते घेऊन भीती ।
पाताळीं लपले असती । ते तुझ्या हातीं येतील ॥९८॥
एक असे विनंती । हे कन्या पवित्र निश्चिती ।
इला धरावी हातीं । तुझी कीर्ती वाढवील ही ॥९९॥
हे गंधर्वाची कन्या । आहे ही योगिमान्या ।
इच्या समान न मिळे अन्या । ही होईल धन्या तुम्ही वरितां ॥१००॥
क्षत म्हणजे दु:ख । त्या वारूनी रक्षी लोक ।
म्हणूनी क्षत्रिय नाम चोख । तुम्हां लोक देतात ॥१०१॥
तेव्हां इचें दु:ख वारितां । सार्थकता होईल क्षत्रता ।
रक्षावें शरणागता । तुमचा हा मुख्य धर्म ॥१०२॥
तुम्ही मर्त्य असतां । देवकन्या तुम्हां मिळतां ।
जगीं येईल श्लाघ्यता । तेव्हां आतां वरा इला ॥१०३॥
हा सिंहाचा भाग जाणावा । हा कोल्ह्यानें न पळवावा ।
तरीच होईल वाहवा । हें चित्तीं ठेवा यथार्थ ॥१०४॥
इला हें असें दु:ख झालें । तें सर्व तुम्हां निवेदिलें ।
ही धरिते तुमचीं पाउलें । आतां अव्हेरिलें न पाहिजे ॥१०५॥
मी इची सोय करून । माझा मार्ग धरून ।
पुन: हिमाचळीं जाऊन । तप करीन निश्चित ॥१०६॥
जरी तुम्ही न वराल । तरी तो मिथ्या जाईल ।
कामधेनूचा बोल । मग ही सोडील प्राणातें ॥१०७॥
यत्नें देह टाकील । दैत्याधीन न होईल ।
हा इचा निश्चय निश्चल । पुरे बोल आतां हा ॥१०८॥
असी कुंडला होऊन दीन । म्हणे इला न्या वरून ।
दैवें तुम्हां हें दिल्हें दान । म्हणून चरण धरी त्याचे ॥१०९॥
इति श्रीदत्तमाहात्म्ये पंचविंशोsध्याय: ॥२५॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-05-02T01:37:49.3530000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

BHADRAMATI(भद्रमति)

  • A very poor brahmin. This brahmin had six wives and two hundred and fortyfour daughters. [Nārada Purāṇam]. Once, hearing the glory of Bhūdāna (giving away land free to the deserved) he was much impressed and from then onwards he became filled with a strong desire to give land free to the poor. He had no land of his own. But he went to the king of Kauśāmbī and begged for some land which when received was immediately given as gift to poor brahmins. After that he went and bathed in the Pāpanāśana tīrtha situated in the mount of Veṅkaṭācala. Bhadramati got salvation by this good deed. [Skanda 2,1,10]. 
RANDOM WORD

Did you know?

aatmyathyatmya meaning
Category : Puranic Literature
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.