TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|श्रीदत्तमाहात्म्य|
अध्याय २ रा

श्रीदत्तमाहात्म्य - अध्याय २ रा

श्रीमत्परमहंस वासुदेवानंदसरस्वतीस्वामीकृत श्रीदत्तमाहात्म्य


अध्याय २ रा
श्रीदत्तसमर्थ ॥ करोनी साष्टांग नमन ।
दीपक करीतसे प्रश्न ॥
म्हणे गुरुजी माझें मन । समाधान करावें ॥१॥
कोणी म्हणती दत्तात्रेय । हा ऋषीचा पुत्र होय ।
कोणी म्हणती देव होय । कोणी ध्येय म्हणताती ॥२॥
श्रीदत्त हा परब्रह्ममूर्ती । असें कोणीही बोलती ।
भ्रांत होते माझी मती । सांगा निगुती सत्य काय ॥३॥
काय कारणें अवतरला । कैशा केल्या एथें लीला ।
शिष्यसंग्रह कसा केला । हें सर्व मला ऐकवा ॥४॥
परिसोनी सिष्याचा प्रश्न । सद्गदित झालें गुरूचें मन ।
म्हणे शिष्या हो सावधान । लावोनि कान ऐक तूं ॥५॥
एक भार्गवकुलोत्पन्न । होता उत्तम ब्राह्मण ।
त्यासीं नवसें करून । वृद्धपणीं पुत्र झाला ॥६॥
योगंभ्रष्ट तो सर्वज्ञ । परि जडसा वागे सुज्ञ ।
त्याच्या पिता विप्र प्राज्ञ । शिकवी प्रयत्नें तयासी ॥७॥
करूनियां मौजीबंधन । पिता करवी अध्ययन ।
हांसोनि पुत्र बोले वचन । किमर्थ यत्न हा तुझा ॥८॥
पिता म्हणे करी अध्ययन । गृहस्थाश्रम करोन ।
करी मोक्षार्थ कर्माचरण । तेणें निर्वाण पाविजे ॥९॥
पुत्र म्हणे ताता ऐक । शिकलों मी वेदादिक ।
कर्में केलीं सकळिक । भोग अनेक भोगिले ॥१०॥
झालों मंत्री झालों राजा । झालों भृत्य झालों प्रजा ।
असती उत्तमाधम योनी ज्या । त्या त्या सर्व अनुभविल्या ॥११॥
तें मी सर्व स्मरें स्पष्ट । पूर्वींचा मी योगभ्रष्ट ।
आतां कर्तव्य नसे अवशिष्ट । कां हे कष्ट करसी तूं ॥१२॥
मी जातबोध केवळ । नको आतां कर्माचा खेळ ।
मनाचा झाडूनी मळ । वैराग्यें सबळ आहें मी ॥१३॥
पूर्वीं होतों मी ब्राह्मण । सत्संगें विद्याभ्यास करून ।
वैराग्यें एकाग्रमन । करूनि ध्यान केलें म्यां ॥१४॥
ज्ञानाला प्रतिबंध येऊन । अकस्मात पातलें मरण ।
पूर्वाभ्यासें विस्मरण । न झालें जाण मज ताता ॥१५॥
जसा निजेंत विद्या विसरे । जगा होतां सर्व स्मरे ।
त्याप्रमाणें उपजतांचि सारे । अभ्यास स्मरे दृढवृत ॥१६॥
तीनी भूमिवरोनि फिरे । तोही अभ्यास न विसरे ।
मीं पंचम भूमिका आदरें । सेविली तें सारें आठवे ॥१७॥
आतां झाली वृत्तींची उपरती । मिळाली परम शांती ।
दृढतर झाली विरती । पुनरावृत्ति आतां कैची ॥१८॥
करावयाचें तें म्यां केलें । मिळवायाचें मिळविलें ।
आतां कांहीं नाहीं राहिलें । यथार्थ जाणविलें तुजलागीं ॥१९॥
ऐकोन पुत्राचें वचन । पिता वैराग्य पावून ।
बोले मग होऊन दीन । तूं नंदन धन्य धन्य ॥२०॥
कुळ केलें पावन । पूर्वजांचें केलें उद्धरण ।
आतां परिसें माझें वचन । सांगे ज्ञान मजला हें ॥२१॥
मी संसारा भिऊन । ऐहिक पारलौकिक सुख सोडून ।
केवळ इच्छितों विज्ञान । ज्ञान वैराग्यसहित जें ॥२२॥
तूं म्हणसी हा तात । तरी मी हा अज्ञानावृत ।
केवळ होईन तुझा सुत । श्रुति संमत असे येथें ॥२३॥
पुत्र म्हणे ऐक वचन । श्रीदत्तें उपदेशिला अर्जुन ।
तो योगाभ्यासें लाधला ज्ञान । तसा यत्न करी तूं ॥२४॥
पिता म्हणे कोण श्रीदत्त । अर्जुन हा कोणाचा सुत ।
त्याला कसें झालें ज्ञान प्राप्त । हें समस्त सांगावें ॥२५॥
पुत्र म्हणे दु:खसंयोग । त्याचा करी जो वियोग ।
परी त्याला म्हणती योग । श्रीदत्तें तो सांग कथियेला ॥२६॥
हें सर्व करीन निरूपण । ऐके होवूनी सावधान ।
प्रतिष्ठानीं होतां ब्राह्मण । कौशिकगोत्रोत्पन्न जो ॥२७॥
दैवें व्यसनार्त होवोनी । सदा राहे वेश्यासदनीं ।
भोग भोगितां प्रतिदिनीं । कुष्ठें व्यापून त्रस्त झाला ॥२८॥
बीभत्सरूप देखोन । वेश्येनें दिधला काढून ।
तेव्हां विवाहित स्त्रीला आठवून । आला ब्राह्मण निजसदनीं ॥२९॥
असी लोकीं हे राहटी । सुज्ञें ठेवावी पोटीं ।
पति येतां उठाउठीं । पायीं मिठी घाली सती ॥३०॥
म्हणे धन्य आजी सुदिन । सोन्याचा आला कीं पर्जन्य ।
झालें इष्ट देवाचें दर्शन । आनंदघन दाटला ॥३१॥
उत्तमासनीं बसवून । देवापरी करे अर्चन ।
भावें करून शुश्रुषण । घाली स्नान आवडीनें ॥३२॥
करी पादोदक प्राशन । स्वशरीरीं करी प्रोक्षण ।
करूनियां परमान्न । करवी भोजन सादरें ॥३३॥
पूय रक्तें भरतां वसन । नित्य करी क्षालन ।
उत्तम वस्त्रें नेसवून । अंगवाहन करी नित्य ॥३४॥
बोलोनि मंजुळ भाषण । करी औषधादि लेपन ।
श्लेष्म मूत्र मळ क्षालन । करितां मन न विटे तिचें ॥३५॥
एवं अत्यंत विनीत होवून । करी जरी नित्य सेवन ।
तरी तो कोपाविष्ट होवून । करी निर्भर्त्सन सतीचें ॥३६॥
जरी झाला पराधीन । तरी न सुटे वेश्येचें चिंतन ।
पत्नीला शिव्या देऊन । म्हणे सेवन न करसी ॥३७॥
वेश्येनें करवितां अंगसंवाहन । त्याणें मन न हो खिन्न ।
पत्नीनें करितां पादसंवाहन । वाटे शीण दुर्जना ॥३८॥
कसा कसो पतीचा भाव । सतीनें ठेवावा अनन्य भाव ।
हें असो एकदां तो धव । डोळा देखे एक वेश्या ॥३९॥
वेश्या केवळ व्याध जाण । निर्गुण भ्रूधनुष्य ओढून ।
कटाक्षबाणें अचुक संधान । करून विप्रमनमृग वेधला ॥४०॥
वेश्या हा कामाचा शर । तेणें वेधिलें द्विजशरीर ।
विद्ध होतांचि सत्वर । निर्लज्ज होवोनी बोलतसे ॥४१॥
प्रिये तूं धर्मज्ञा अससी । म्हणोनी कठोर वाग्बाण सोससी ।
तरी आतां या समयासी । माझी मानसी व्यथा वारी ॥४२॥
जिवलग मित्र आणि गुणी भृत्य । प्रिय भार्येसि नित्य ।
साधूंलाही सांगावें सत्य । दु:ख आपुलें सुखार्थ ॥४३॥
हे वेश्या घटस्तनी । स्वरूप सौंदर्य दावूनी ।
माझें मन दुरूनी । हरूनी जातसे ॥४४॥
देह दाहला अशक्त । परि मन नोहे विरक्त ।
तत्स्वरूपीं जाहलें अनुरक्त । ह्याला मुक्त करी तूं ॥४५॥
वेश्येगृहीं नेई मला । नातरी मृत्यु पातला ।
उपाय दुजा नाठवे मला । येवो तुला काकुळती ॥४६॥
कामाची विपरीत ग अती । ब्रह्मादिकांची खुंटे मती ।
मी तो बापुडा मंदमती । केवी विरती पावेन ॥४७॥
ऐकोनी पतीचें वचन । हृष्ट झालें सतीचें मन ।
सत्वर कमर बांधोन । तथास्तु म्हणून उभी ठेली ॥४८॥
वेश्या वश्य व्हावी म्हणून । तिला द्यावया घेईं काढून ।
अलंकार ते पदरीं बांधून । पतीस खांद्यावरी घेतलें ॥४९॥
पतीस व्यथा न व्हावी । म्हणून हळु हळु चाले पदवी ।
मनीं शीण न वागवी । तों अंधकार पातला ॥५०॥
विद्युत्तेजें धरी खूण । मंद मंद ठेवी चरणी ।
तों पातलें विघ्न दारुण । दैववशें करूनी ॥५१॥
सुळीं देतां एक चोर । पळोनि गेला सत्वर ।
राजदूतीं शोधितां दूर । तत्समान नर देखिला ॥५२॥
तोचि चोर मानुनी । राजाची आज्ञा घेऊनी ।
तया सुळावरी चढवूनी । राजधानीप्रती दूत गेले ॥५३॥
चोर नव्हे तो मांडव्य मुनी । सुळीं असे ध्याननिष्ठ होवोनी ।
ध्वांतीं तया नेणुनी । चाले तेथूनी सती ते ॥५४॥
तव कौशिकाचा धक्का लागूनी । शूळें त्रस्त झाला मुनी ।
शाप देतसे कोपोनि । विवेक मनीं न धरितां ॥५५॥
धक्का दिधला मज जाणें । सूर्योदय होतांचि क्षणें ।
तो मरो असें म्हणे । ऐकतां शिणे ती साध्वी ॥५६॥
मग पतिव्रता म्हणे । पतीवांचोनी कायसा जिणें ।
यास्तव वाक्य ऐक तरणे । उदय न करणें त्वां आपला ॥५७॥
जरी मी पतिव्रता नारी । तरी माझें वाक्य अवधारी ।
भस्म होशी नातरी । हें अंतरीं ठेव सूर्या ॥५८॥
ऐसा शाप देवूनी । पतीचा मनोरथ पुरवूनी ।
पुन: तयासह सदनीं । विप्रपत्नी पातली ॥५९॥
कामी पुरुष अविचारी । कार्याकार्य न विचारी ।
पापाची पर्वा न करी । उपशम अंतरीं नसे ज्याच्या ॥६०॥
वेश्या हे कामाग्नीची ज्वाळा । रूपकाष्ठें पेटली सोज्वळा ।
कामी जाळीती पडोनी गळा । यौवनकळां आणि घनें ॥६१॥
अहो योनी हे दुर्गंधी व्रण । तेथें रमतां नये शीण ।
तरी किड्याला याहून । काय न्यूनत्व आहे हो ॥६२॥
थुंकी कफ आणि शेंबूड । यानें भरलें जें तोंड ।
त्याला चंद्रोपमा देती मूढ । मायेनें दृढ आलिंगिलें ॥६३॥
स्वस्त्री स्वाधीन असतां । नीच वांछी परवनिता ।
तळें भरलें असतां । जेवी काक कुंभोदक ॥६४॥
विषय भोगितां झाला रुग्ण । तरी विषया न सोडी ब्राह्मण ।
असो त्याचें हें मूर्खपण । धन्य जाण सती ते ॥६५॥
सवतीचे मत्सरें प्राण देती । ही तरी स्कंधीं वाहोनि पती ।
आली वेश्येच्या गृहाप्रती । धन्य पतिव्रता हो ॥६६॥
तिच्या शापा भिऊन । सूर्य राहिला लपून ।
पडला अंधकार गहन । भ्याले जन सर्वत्र ॥६७॥
सर्व मनुष्य गडबडले । पशु पक्षी तडफडले ।
काळाभावें अडले । विप्र पडले संकटीं ॥६८॥
त्रिकाळ संध्यावंदन । सायंप्रातर्भोजन ।
कैसे करतील ब्राह्मण । दिनरात्रीमान न होतां ॥६९॥
यज्ञ याग लोपले । देवा उपवास घडले ।
सर्व संकटीं बुडाले । सर्वांचें खचलें बुद्धिबळ ॥७०॥
स्वर्गी देव म्हणती । नर आम्हां बळी देती ।
वृष्टिद्वारा त्यांची तृप्ति । करितों आम्ही निरंतर ॥७१॥
आम्ही वृष्टिद्वारा अन्न देतां । मनुष्यीं यज्ञ न करितां ।
उपसर्गें पीडावें तत्वतां । तरी आतां तसें नाहीं ॥७२॥
अतिवृष्टिरनावृष्टिर्मूषका: शलभा: शुका: । स्वचक्रं परचक्रं च सप्तैता ईतय: स्मृता: ॥१॥
धाडाव्या ह्या सात ईति । तरी केवळ अनीती ।
काळलोपें यज्ञ न करिती । भयांत भीती काय द्यावी ॥७३॥
आतां जावें ब्रह्मयापाशीं । सर्व सांगावें तयाशीं ।
तो उपाय आम्हांशीं  । निश्चयेंशी सांगेल ॥७४॥
असें म्हणोनी देवगण । सत्यलोका जाऊन ।
ब्रह्मयातें वंदून । सर्व निवेदन करीती ते ॥७५॥
ब्रह्मा म्हणे सतीच्या शापें । भिवूनी सूर्य लोपे ।
जरी एकदां सती कोपे । थरथरां कांपे ब्रह्मांड ॥७६॥
आतां उपाय एक असे । तेजें तेज लोपतसे ।
सूर्यापुढें दिवे जसे । सतीसमूह तसे अनसूयेपुढें ॥७७॥
पतिव्रताग्रगणनीया । मनस्विनी अनसूया ।
तिला तुम्ही प्रार्थुनियां । चला घेऊनियां पैठणासी ॥७८॥
त्या कौशिकपत्नीस । अनसूया उपदेशील खास ।
निवारील तुमचा त्रास । हें इतरांस न घडेल ॥७९॥
देव म्हणती आपणही यावें । तथास्तु म्हणून ब्रह्मदेवें ।
पैठणीं गमन केलें जवें । देवांसवें तत्क्षणीं ॥८०॥
तया पाहूनी अत्री अनसूया । यथायोग्य पूजोनियां ।
विनयावनत होवोनियां । पुसलें तयां सर्व कुशल ॥८१॥
मग वंदूनी म्हणती देव । अनसूये त्वत्पदीं भाव ।
ठेवोनि घेतली धांव । तुझें नांव ऐकोनि ॥८२॥
सतीनें सूर्या शाप दिधला । सूर्य नभीं लोपला ।
कर्ममार्ग खुंटला । अनर्थ घडला जगांत ॥८३॥
तरी तूं होईं प्रसन्न । सतीचें करी समाधान ।
उदया पाववी तपन । ऐसें तप न त्वदितराचें ॥८४॥
सती म्हणे तुम्ही देव । लोकपालक सदैव ।
तुम्ही म्हणतां घेतली धांव । वाटे अभिनव आश्चर्य हें ॥८५॥
असो तथापि चला जावूं । त्या सतीला समजावूं ।
युक्तीनें तिला वळवूं । म्हणोनी निघाली अनसूया ॥८६॥
पतीसह सती चाले । देवही समागमें आले ।
कौशिकगृहीं पातले । हर्ष पावले मनांत ॥८७॥
कौशिकपत्नी येवोन । घेतलें अनसूयेचें आलिंगन ।
अनसूयेसी सत्कारून । कुशल प्रश्न केला ॥८८॥
अनुसया म्हणे गे साध्वी । तुझी वाणी लागे माध्वी ।
लोकीं ज्या ज्या साध्वी । कीर्ति स्वाद्वी तयांची ॥८९॥
देवाहूनही अधिक । पती वाटे कीं त्याचें मुख ।
पाहतां ब्रह्मसुखादिक । वाटे सुख काय बोल ॥९०॥
काया वाचा मनेंकरून । करितां पतीचें सेवन ।
सती होवोनी पावन । इतरां पावन करीतसे ॥९१॥
नारी तीर्थ पतिव्रता । असे ही उक्ती विख्याता ।
पतीची शुश्रुषा करितां । ऋणमुक्तता नारीची ॥९२॥
धर्म अर्थ काम हे । पतिसेवेनें नारी लाहे ।
काळाचीही भीती न वाहे । जी न पाहे यातना ॥९३॥
पतिव्रताधर्मपालन । हे क्लेश वाटती कठिण ।
जी दुर्भगा मानी शीण । ती दारुण यातना भोगी ॥९४॥
मनासारखी न मिळता साडी । जावोनी माहेरीं करी चाडी ।
न मिळतां बाळी बुगडी । फुगडी घाली पतीपुढें ॥९५॥
बरें बरें खाणें पिणें । काय करावीं भूषणें ।
येती इहपर दूषणें । त्याला शिने ती धन्य ॥९६॥
कसाही असो पती । त्यावरी ठेवी जी प्रीती ।
पतीसह तिला गती । लाभे पतिलोकीं ॥९७॥
स्त्रियांला नाहीं वेगळें कर्म । पती देतो अर्धा धर्म ।
उभयलोकीं मिळे शर्म । हें मुख्य वर्म धरावें ॥९८॥
म्हणोनी न्तिय पतिव्रते । भावें सेवी स्वधर्मातें ।
ऐहिकामुष्मिक सुखातें । घेशील माते निश्चयें ॥९९॥
मीही ह्या धर्मेंकरून । आत्मा केला पावन ।
म्हणोनी सर्वदा माझें मन । समाधान भर्तृचरणीं ॥१००॥
पतीच परब्रह्म माझें । जेणें उतरलें संसाराचें ओझें ।
त्रिविध तापही विझे । आतां न दुजें आठवे ॥१०१॥
ऐकोनी अनसूयेचें वचन । सती होवोनी सुप्रसन्न ।
करद्वय जोडून । बोले वचन मधुरपणें ॥१०२॥
धन्य हो अये अनसूये । पतिव्रते महामाये ।
धन्य हो अत्रिप्रिये । निगमगेये तुज नमो ॥१०३॥
मी नेणें निज धर्मं । मी नेणें स्वकर्म ।
मी नेणें निजवर्म । न ठावे शर्म कारणही ॥१०४॥
मज आवडे पतिसेवन । त्याला त्वां दिलें उत्तेजन ।
आह्मां दैवत काय याहून । प्राणजीवन पूर्णाधार ॥१०५॥
तप करितां नोहे भेटी । ती तूं कंठीं घालूनि मिठी ।
प्रेमें धरिसी पोटीं । काढूनि हिंपुटी अनसूये ॥१०६॥
त्वां केला उपदेश । तेणें हर्ष झाला चित्तास ।
पतिसेवेचें हें खास । फळ आम्हांस मिळालें ॥१०७॥
देवांसह तुझें दर्शन । झालें मज न होतां यत्न ।
पावन कीलं हें सदन । आजचा सुदीन अहो भाग्य ॥१०८॥
तूं अससी पूर्ण काम । तथापि कां केला आगम ।
हा मच्चित्ताचा भ्रम । वारी विश्राम घेऊनी ॥१०९॥
इति श्रीदत्तमाहात्म्ये द्वितीयोsध्याय: ॥२॥
श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-04-26T09:20:41.4170000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

दुःखावरचे डाग निघत नाहींत

  • अंगास इजा झाली असतां ज्याप्रमाणें पडलेले वण कधीं बुजत नाहींत त्याप्रमाणें मनुष्य आधींच दुःखानें पोळला असतां त्यास कटु शब्दांनीं दुखविल्यास ते शब्द तो कधींहि विसरणार नाहीं. 
RANDOM WORD

Did you know?

पंचप्राणांना भोजनापूर्वी आहुती का द्यावी ?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.