TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

पाद ३ - खण्ड ३९

व्याकरणमहाभाष्य म्हणजे पाणिनि लिखीत अष्टाध्यायीतील काही निवडक सूत्रांवर पतञ्जलिने केलेले भाष्य. या ग्रंथाची रचना ई.पू २०० ते ई.पू १४० मध्ये केली गेली, असे मत व्याकरण पंडितांचे आहे.


खण्ड ३९
१ - ४० - भविष्यति इति अनद्यतने उपसङ्ख्यानम् ।

२ - ४० - भविष्यति इति अनद्यतने उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् ।

३ - ४० - श्वः ग्रामम् गमी ।

४ - ४० - किम् पुनः कारणम् न सिध्यति ।

५ - ४० - लृटा अयम् निर्देशः कृइयते ।

६ - ४० - लृट् च अनद्यतने लुटा बाध्यते ।

७ - ४० - तेन लृटः एव विषये एते प्रत्ययाः स्युः ।

८ - ४० - लुटः विषये न स्युः ।

९ - ४० - इतरेतराश्रयम् च ।

१० - ४० - इतरेतराश्रयम् च भवति ।

११ - ४० - का इतरेतराश्रयता ।

१२ - ४० - भविष्यत्कालेन शब्देन निर्देशः क्रियते ।

१३ - ४० - निर्देशोत्तरकालम् च भ्भविष्यत्कालता ।

१४ - ४० - तत् एतत् इतरेतराश्रयम् भवति ।

१५ - ४० - इतरेतराश्रयाणि च न प्रकल्पन्ते ।

१६ - ४० - उक्तम् वा ।

१७ - ४० - किम् उक्तम् ।

१८ - ४० - एकम् तावत् उक्तम् न वा अपवादस्य निमित्ताभावात् अनद्यतने हि तयोः विधानम् इति ।

१९ - ४० - अपरम् अपि उक्तम् अव्ययनिर्देशात् सिद्धम् इति. अव्ययवता शब्देन निर्देशः करिष्यते ।

२० - ४० - अवर्तमाने अभूते इति ।

२१ - ४० - सः तर्हि अव्ययवता शब्देन निर्देशः कर्तव्यः ।

२२ - ४० - न कर्तव्यः ।

२३ - ४० - अव्ययम् एषः भविष्यतिशब्दः न एषा भवतेः लृट् ।

२४ - ४० - कथम् अव्ययत्वम् ।

२५ - ४० - विभक्तिस्वरप्रतिरूपकाः च निपाताः भवन्ति इति निपातसञ्ज्ञा ।

२६ - ४० - निपातम् अव्ययम् इति अवययसञ्ज्ञा ।

२७ - ४० - अथ अपि भवतेः लृट् एवम् अपि अवययम् एव ।

२८ - ४० - कथम् न व्येति इति अव्ययम् ।

२९ - ४० - क्व पुनः न व्येति ।

३० - ४० - एतौ कालविशेषौ भूतवर्तमानौ ।

३१ - ४० - स्वभावतः भविष्यति एव वर्तते ।

३२ - ४० - यदि तत्रि न व्येति इति अव्ययम् ।

३३ - ४० - न वा तद्विधानस्य अन्यत्र अभावात् ।

३४ - ४० - न वा भविष्यदाधिकारेण अर्थः ।

३५ - ४० - किम् कारणम् ।

३६ - ४० - तद्विधानस्य अन्यत्र अभावात् ।

३७ - ४० - ये अपि एते इतः उत्तरम् प्रत्ययाः शिष्यन्ते एते अपि एतौ कालविशेषौ न वियन्ति भूतवर्तमानौ ।

३८ - ४० - स्वभावतः एव ते भविष्यति एव वर्तन्ते ।

३९ - ४० - अतः उत्तरम् पठति ।

४० - ४० - भविष्यदधिकारस्य प्रयोजनम् यावत् पचति पुरा पचति इति अनपशब्दत्वाय ।

१ - १४ - यावत्पुरादिषु लड्विधिः लुटः पूर्वविप्रतिषिद्धम् । यावत्पुरादिषु लड्विधिः भवति लुटः पूर्वविप्रतिषेधेन ।

२ - १४ - यावत्पुरानिपातयोः लट् भवति इति अस्य अवकाशः ।

३ - १४ - यावत् भुङ्क्ते ।

४ - १४ - पुरा भुङ्क्ते ।

५ - १४ - लुटः अवकाशः ।

६ - १४ - श्वः कर्ता ।

७ - १४ - श्वः अध्येता ।

८ - १४ - इह उभयम् प्राप्नोति ।

९ - १४ - यावत् श्वः भुङ्क्ते ।

१० - १४ - पुरा श्वः भुङ्क्ते ।

११ - १४ - लट् भवति विप्रतिषेधेन ।

१२ - १४ - सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः ।

१३ - १४ - न वक्तव्यः ।

१४ - १४ - अनद्यतने लुट् इति अत्र यावत्पुरानिपातयोः लट् इति अनुवर्तिष्यते ।

१ - ४ - किमर्थम् इदम् उच्यते न लिप्स्यमानसिद्धिः अपि लिप्सा एव तत्र किंवृत्ते लिप्सायाम् इति एव सिद्धम् ।

२ - ४ - अकिंवृत्तार्थः अयम् आरम्भः ।

३ - ४ - यः भवताम् ओदनम् ददाति सः स्वर्गम् लोकम् गच्छति ।

४ - ४ - यः भवताम् ओदनम् दास्यति सः स्वर्गम् लोकम् गमिष्यति ।

१ - ४५ - किमर्थम् क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् ण्वुल् विधीयते न अविशेषेण विहितः ण्वुल् सः क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् अन्यत्र च भविष्यति ।

२ - ४५ - ण्वुलि सकर्मकग्रहणम् चोदितम् ।

३ - ४५ - अकरमकार्थः अयम् आरम्भः ।

४ - ४५ - आसकः व्रजति ।

५ - ४५ - शायकः व्रजति ।

६ - ४५ - प्रत्याख्यातम् तत् न वा धातुमात्रात् दर्शनात् ण्वुलः इति ।

७ - ४५ - एवम् तर्हि तृजादिषु वर्तमानकालोपादानम् चोदितम् ।

८ - ४५ - अवर्तमानकालार्थः अयम् आरम्भः ।

९ - ४५ - तत् अपि प्रत्याख्यातम् न वा कालमात्रे दर्शनात् अन्येषाम् इति ।

१० - ४५ - इदम् तर्हि प्रयोजनम्. अकेनोः भविष्यदाधम्र्ण्ययोः इति अत्र षष्ठ्याः प्रतिषेधः उक्तः ।

११ - ४५ - सः यथा स्यात् ।

१२ - ४५ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

१३ - ४५ - यः एव असौ अविशेषविहितः सः यदा भविष्यति भविष्यति तदा अस्य प्रतिषेधः भविष्यति ।

१४ - ४५ - एवम् तर्हि भविष्यदधिकारविहितस्य प्रतिषेधः यथा स्यात् ।

१५ - ४५ - इह मा भूत् अङ्ग यजताम् ।

१६ - ४५ - लप्स्यन्ते अस्य याजकाः ।

१७ - ४५ - ये एनम् याजययिष्यन्ति इति ।

१८ - ४५ - न एषः भविष्यत्कालः ।

१९ - ४५ - कः तर्हि ।

२० - ४५ - भूतकालः ।

२१ - ४५ - कथम् तर्हि भविष्यत्कालता गम्यते ।

२२ - ४५ - धातुसम्बन्धे प्रत्ययाः इति ।

२३ - ४५ - यः तर्हि न धातुसम्बन्धः ।

२४ - ४५ - इमे अस्य याजकाः ।

२५ - ४५ - इमे अस्य लावकाः इति ।

२६ - ४५ - एषः अपि भूतकालः ।

२७ - ४५ - कथम् तर्हि भविष्यत्कालता गम्यते ।

२८ - ४५ - सम्बन्धात् ।

२९ - ४५ - सः च तावत् तैः अयाजितः भवति ।

३० - ४५ - तस्य च तावत् तैः यवाः अलूनाः भवन्ति ।

३१ - ४५ - उच्यते च ।

३२ - ४५ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् ।

३३ - ४५ - अयम् क्रियायाम् उपप्दे क्रियार्थायाम् तुमुन् विधीयते ।

३४ - ४५ - सः विशेषविहितः सामान्यविहितम् ण्वुलम् बाधेत ।

३५ - ४५ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

३६ - ४५ - भावे तुमुन् विधीयते कर्तरि ण्वुल् ।

३७ - ४५ - तत्र कः प्रसङ्गः यत् भावे विहितः तुमुन् कर्तरि विहितम् ण्वुलम् बाधेत ।

३८ - ४५ - लृट् तर्हि बाधेत ।

३९ - ४५ - वासरूपेण भविष्यति ।

४० - ४५ - अतः उत्तरम् पठति ।

४१ - ४५ - ण्वुलः क्रियार्थोपपदस्य पुनर्विधानम् तृजादिप्रतिषेधार्थम् ।

४२ - ४५ - ण्वुलः क्रियार्थोपपदस्य पुनर्विधानम् क्रियते ज्ञापकार्थम् ।

४३ - ४५ - किम् ज्ञाप्यम् ।

४४ - ४५ - एतत् ज्ञापयति आचार्यः क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् वासरूपेण तृजादयः न भवन्ति इति ।

४५ - ४५ - ण्वुल् अपि तृजादिः ।

१ - १७ - किमर्थम् इदम् उच्यते न अविशेषेण भावे प्रत्ययाः ये विहिताः ते क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् अन्यत्र च भविष्यन्ति ।

२ - १७ - भाववचनानाम् यथाविहितानाम् प्रतिपदविध्यर्थम् ।

३ - १७ - भाववचनानाम् यथाविहितानाम् प्रतिपदविध्यर्थः अयम् आरम्भः ।

४ - १७ - इदानीम् एव हि उक्तम् क्रियायाम् उपप्दे क्रियार्थायाम् वासरूपेण तृजादयः न भवन्ति इति ।

५ - १७ - भाववचनाः च अपि तृजादयः ।

६ - १७ - अस्ति प्रयोजनम् एतत् ।

७ - १७ - किम् तर्हि इति ।

८ - १७ - यथाविहिताः इति तु वक्तव्यम् ।

९ - १७ - किम् प्रयोजनम् ।

१० - १७ - इह याभ्यः प्रकृतिभ्यः येन विशेषेण भावे प्रत्ययाः विहिताः ताभ्यः प्रकृतिभ्यः तेन एव विशेषेण क्रियायाम् उपप्दे क्रियार्थायाम् यथा स्युः ।

११ - १७ - व्यतिकरः मा भूत् इति ।

१२ - १७ - तत् तर्हि वक्तव्यम् ।

१३ - १७ - न वक्तव्यम् ।

१४ - १७ - इह भावे प्रत्ययाः भवन्ति इति इयट सिद्धम् ।

१५ - १७ - सः अयम् एवम् सिद्धे सति यत् वचनग्रहणम् करोति तस्य एतत् प्रयोजनम् वाचकाः यथा स्युः इति ।

१६ - १७ - यदि च याभ्यः प्रकृतिभ्यः येन विशेषेण भावे प्रत्ययाः विहिताः ताभ्यः प्रकृतिभ्यः तेन एव विशेषेण क्रियायाम् उपप्दे क्रियार्थायाम् भवन्ति ततः अमी वाचकाः कृताः स्युः ।

१७ - १७ - अथ हि प्रकृतिमात्रात् वा स्युः प्रत्ययमात्रम् वा स्यात् न अमीवाचकाः कृताः स्युः ।

१ - २९ - किमर्थम् इदम् उच्यते न अविशेषेण कर्मणि अण् विहितः सः क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् अन्यत्र च भविष्यति ।

२ - २९ - अणः पुनर्वचनम् अपवादविषये अनिवृत्त्यर्थम् ।

३ - २९ - अणः पुनर्वचनम् क्रियते अपवादविषये अनिवृत्तिः यथा स्यात् ।

४ - २९ - गोदायः व्रजति ।

५ - २९ - कम्बलदायः व्रजति इति ।

६ - २९ - किम् उच्यते अपवादविषये अनिवृत्तिः यथा स्यात् इति न पुनः उत्सर्गविषये प्रतिपदविध्यर्थम् स्यात् ।

७ - २९ - इदानीम् एव हि उक्तम् क्रियायाम् उपप्दे क्रियार्थायाम् वासरूपेण तृजादयः न भवन्ति इति ।

८ - २९ - अण् च अपि तृजादिः ।

९ - २९ - एवम् तर्हि उभयम् अनेन क्रियते ।

१० - २९ - अपवादविषये चानिवृत्तिः उत्सर्गविषये प्रतिपदविधानम् ।

११ - २९ - कथम् पुनः एकेन यत्नेन उभयम् लभ्यम् ।

१२ - २९ - लभ्यम् इति आह ।

१३ - २९ - कथम् ।

१४ - २९ - कर्मग्रहणसामर्थ्यात् ।

१५ - २९ - कथम् पुनः अन्तरेण कर्मग्रहणम् कर्मणि अण् लभ्यः ।

१६ - २९ - वचनग्रहणम् प्रकृतम् अनुवर्तते ।

१७ - २९ - अस्ति प्रयोजनम् एतत् ।

१८ - २९ - किम् तर्हि इति ।

१९ - २९ - अपर्यायेण इति तु वक्तव्यम् ।

२० - २९ - कदा चित् हि कर्मणि स्यात् कदा चित् क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् इति ।

२१ - २९ - तत् तर्हि वक्तव्यम् ।

२२ - २९ - न वक्तव्यम् ।

२३ - २९ - चेन सन्नियोगः करिष्यते ।

२४ - २९ - अण् कर्मणि च ।

२५ - २९ - किम् च अन्यत् ।

२६ - २९ - क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् इति ।

२७ - २९ - एवम् अपि प्रत्येकम् उपपदसञ्ज्ञा न प्राप्नोति ।

२८ - २९ - चेन एव सन्नियोगः करिष्यते ।

२९ - २९ - प्रत्येकम् वाक्यपरिसमाप्तिः दृष्टा इति प्रत्येकम् उपपदसञ्ज्ञ भविष्यति ।

१ - ३३ - शेषवचनम् किमर्थम् ।

२ - ३३ - लृटि शेषवचनम् क्रियायाम् प्रतिपदविध्यर्थम् । लृटि शेषवचनम् क्रियते क्रियायाम् प्रतिपदविध्यर्थम् ।

३ - ३३ - प्रतिपदविधिः यथा स्यात् ।

४ - ३३ - अविशेषेण विधाने लृटः अभावः प्रतिषिद्धत्वात् ।

५ - ३३ - अविशेषेण विधाने लृटः अभावः स्यात् ।

६ - ३३ - करिष्यामि इति व्रजति ।

७ - ३३ - हरिष्यामि इति व्रजति इति ।

८ - ३३ - किम् कारणम् ।

९ - ३३ - प्रतिषिद्धत्वात् ।

१० - ३३ - इदानीम् एव हि उक्तम् क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् वासरूपेण तृजादयः न भवन्ति इति ।

११ - ३३ - लृट् च अपि तृजादिः ।

१२ - ३३ - अस्ति प्रयोजनम् एतत् ।

१३ - ३३ - किम् तर्हि इति ।

१४ - ३३ - साधीयः तु खलु शेषग्रहणेन क्रियार्थोपपदात् लृट् निर्भज्यते ।

१५ - ३३ - किम् कारणम् ।

१६ - ३३ - अक्रियार्थोपपदत्वात् ।

१७ - ३३ - शेषे इति उच्यते ।

१८ - ३३ - शेषः च कः ।

१९ - ३३ - यत् अन्यत् क्रियायाः क्रियार्थायाः ।

२० - ३३ - एवम् तर्हि लृटि शेषवचनम् क्रियायाम् प्रतिपदविध्यर्थम् ।

२१ - ३३ - लृटि शेषवचनम् क्रियते क्रियायाम् प्रतिपदविधिः यथा स्यात् ।

२२ - ३३ - लृट् शेषे च ।

२३ - ३३ - करिष्यति हरिष्यति इति ।

२४ - ३३ - क्व च ।

२५ - ३३ - क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् इति ।

२६ - ३३ - सः तर्हि चकारः कर्तव्यः ।

२७ - ३३ - न कर्तव्यः ।

२८ - ३३ - इह लृट् भवति इति इयता सिद्धम् ।

२९ - ३३ - सः अयम् एवम् सिद्धे सति यत् शेषग्रहणम् करोति तस्य एतत् प्रयोजनम् योगाङ्गम् यथा उपजायेत ।

३० - ३३ - सति च योगाङ्गे योगविभागः करिष्यते ।

३१ - ३३ - लृट् भवति क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् इति ।

३२ - ३३ - ततः शेषे ।

३३ - ३३ - शेषे च लृट् भवति इति ।

१ - ८ - सद्विधिः नित्यम् अप्रथमासमानाधिकरणे ।

२ - ८ - सद्विधिः अप्रथमासमानाधिकरणे नित्यम् इति वक्तव्यम् ।

३ - ८ - पक्ष्यन्तम् पश्य ।

४ - ८ - पक्ष्यमाणम् पश्य ।

५ - ८ - क्व तर्हि इदानीम् विभाषा ।

६ - ८ - प्रथमासमानाधिकरणे ।

७ - ८ - पाक्ष्यन् पक्ष्यति ।

८ - ८ - पक्ष्यमाणः पक्ष्यते ।

१ - ११ - योगविभागः कर्तव्यः ।

२ - ११ - अनद्यतने लृटः सत्स्ञ्ज्ञौ भवतः ।

३ - ११ - श्वः अग्नीन् आध्यास्यमानेन ।

४ - ११ - श्वः सोमेन यक्ष्यमाणेन ।

५ - ११ - ततः लुट् ।

६ - ११ - लुट् भवति अनद्यतने ।

७ - ११ - श्वः कर्ता ।

८ - ११ - श्वः अध्येता ।

९ - ११ - केन विहितस्य अनद्यतने लृटः सत्सञ्ज्ञौ उच्येते ।

१० - ११ - एतत् एव ज्ञापयति भवति अनद्यतने लृट् इति यत् अयम् अनद्यतने लृटः सत्स्ञ्ज्ञौ शास्ति ।

११ - ११ - एवम् च कृत्वा सः अपि अदोषः भवति यत् उक्तम् भविष्यति इति अनद्यतने उपसङ्ख्यानम् ।

१ - ११ - परिदेवने श्वस्तनीभविष्यन्त्यर्थे ।

२ - ११ - परिदेवने श्वस्तनीभविष्यन्त्याः अर्थे इति वक्तव्यम् ।

३ - ११ - इयम् नु कदा गन्ता या एवम् पादौ निदधाति ।

४ - ११ - अयम् नु कदा अध्येता यः एवम् अनभियुक्तः इति ।

५ - ११ - कालप्रकर्षात् तु उपमानम् ।

६ - ११ - कालप्रकर्षात् तु उपमानम् ।

७ - ११ - गन्ता इव इयम् गन्ता ।

८ - ११ - न इयम् गमिष्यति ।

९ - ११ - अध्येता इव अयम् अध्येता ।

१० - ११ - न वै तिङन्तेन उपमानम् अस्ति ।

११ - ११ - एवम् तर्हि अनद्यतने इव अनद्यतने इति ।

१ - ४ - स्पृशः उपतापे ।

२ - ४ - स्पृशः उपतापे इति वक्तव्यम् ।

३ - ४ - इह मा भूत् ।

४ - ४ - कम्बलस्पर्शः इति

१ - ५ - वाधिमत्स्यबलेषु इति वक्तव्यम् ।

२ - ५ - अतीसारः व्याधिः ।

३ - ५ - विसारः मत्स्यः ।

४ - ५ - बले ।

५ - ५ - शालसारः खदिरसारः ।

१ - ३५ - भावे सर्वलिङ्गनिर्देशः ।

२ - ३५ - भावे सर्वलिङ्गनिर्देशः कर्तव्यः ।

३ - ३५ - भूतौ भवने भावे इति ।

४ - ३५ - किम् प्रयोजनम् ।

५ - ३५ - सर्वलिङ्गे भाङे एते प्रत्ययाः यथा स्युः इति ।

६ - ३५ - किम् पुनः कारणम् न सिध्यति ।

७ - ३५ - पुंलिङ्गेन अयम् निर्देशः क्रियते एकवचनेन च ।

८ - ३५ - तेन् पुंलिङ्गे एव एकवचने च एते प्र्रत्ययाः स्युः ।

९ - ३५ - स्त्रीनपुंसकयोः द्विवचनबहुवच्नयोः च न स्युः ।

१० - ३५ - न अत्र निर्देशः तन्त्रम् ।

११ - ३५ - कथम् पुनः तेन एव च नाम निर्देशः क्रियते तत् च अतन्त्रम् स्यात् ।

१२ - ३५ - तत्कारी च भवान् तद्द्वेषी च ।

१३ - ३५ - नान्तरीयकत्वात् अत्र पुंलिङ्गेन निर्देशः क्रियते एकवचनेन च ।

१४ - ३५ - अवश्यम् कया चित् विभक्त्या केन चित् च लिङ्गेन निर्देशः कर्तव्यः ।

१५ - ३५ - तत् यथा कः चित् अन्नार्थी शालिकलापम् सतुषम् सपलालम् आहरति नान्तरीयकत्वात् ।

१६ - ३५ - सः यावत् आदेयम् तावत् आदाय तुषपलालानि उत्सृजति ।

१७ - ३५ - तथा कः चित् मांसार्थी मत्स्यान् सशकलान् सकण्टकान् आहरति नान्तरीयकत्वात् ।

१८ - ३५ - सः यावत् आदेयम् तावत् आदाय शकलकण्टकान् उत्सृजति ।

१९ - ३५ - एवम् इह अपि नान्तरीयकत्वात् पुंलिङ्गेन निर्देशः क्रियते एकवचनान्तेन च ।

२० - ३५ - न हि अत्र निर्देशः तन्त्रम् ।

२१ - ३५ - कया चित् विभक्त्या केन चित् च लिङ्गेन निर्देशः कर्तव्यः ।

२२ - ३५ - अथ वा कृभ्वस्तयः क्रियासामान्यवाचिनः क्रियाविशेषवाचिनः पचादयः ।

२३ - ३५ - यत् च अत्र पचतेः भवतिः भवति न तत् भवतेः पचतिः भवति ।

२४ - ३५ - यत् च भवतेः पचतिः भवति न तत् पचतेः भवतिः भवति ।

२५ - ३५ - किम् च पचतेः भवतिः भवति ।

२६ - ३५ - सामान्यम् ।

२७ - ३५ - किम् च भवतेः पचतिः भवति ।

२८ - ३५ - विशेषः ।

२९ - ३५ - तत् यथा उपाध्यायस्य शिष्यः मातुलस्य भागिनेयम् गत्वा आह ।

३० - ३५ - उपाध्यायम् भवान् अभिवादयताम् इति ।

३१ - ३५ - सः गत्वा मातुलम् अभिवादयते ।

३२ - ३५ - तथा मातुलस्य भागिनेयः उपाध्यायस्य शिष्यम् गत्वा आह ।

३३ - ३५ - मातुलम् भवान् अभिवादयताम् इति ।

३४ - ३५ - सः गत्वा उपाध्यायम् अभिवादयते ।

३५ - ३५ - एवम् इह अपि पचतेः भवतौ यत् तत् निर्दिश्यते ।

१ - ६० - कारकग्रहणम् किमर्थम् ।

२ - ६० - कारकग्रहणम् अनादेशे स्वार्थविज्ञानात् ।

३ - ६० - कारकग्रहणम् अनादेशे स्वार्थविज्ञानात् ।

४ - ६० - अनिर्दिष्टार्थाः प्रत्ययाः स्वार्थे भवन्ति इति ।

५ - ६० - तत् यथा ।

६ - ६० - गुप्तिज्किद्भ्यः सन् यावादिभ्यः कन् इति ।

७ - ६० - एवम् इमे अपि प्रत्ययाः स्वार्थे स्युः ।

८ - ६० - स्वार्थे मा भूवन् कारके यथा स्युः इति एवमर्थम् इदम् उच्यते ।

९ - ६० - न एतत् अस्ति प्रयोजनम् ।

१० - ६० - विहितः प्रत्ययः स्वार्थे भावे घञ् इति ।

११ - ६० - तेन अत्रिप्रसक्तम् इति कृत्वा नियमार्थः अयम् विज्ञायेत ।

१२ - ६० - अकर्तरि सञ्ज्ञायाम् एव इति ।

१३ - ६० - अस्ति च इदानीम् कः चित् सञ्ज्ञाभूतः भावः यदर्थः विधिः स्यात् ।

१४ - ६० - अस्ति इति आह आवाहः , विवाहः इति ।

१५ - ६० - कैमर्थक्यात् नियमः भवति ।

१६ - ६० - विधेयम् न अस्ति इति कृत्वा ।

१७ - ६० - इह च अस्ति विधेयम् ।

१८ - ६० - अकर्तरि च कारके सञ्ज्ञायाम् घञ् विधेयः ।

१९ - ६० - तत्र अपूर्वः विधिः अस्तु नियमः अस्तु इति अपूर्वः एव विधिः भविष्यति न नियमः ।

२० - ६० - तत् एव तर्हि प्रयोजनम् स्वार्थे मा भूवन् इति ।

२१ - ६० - ननु च उक्तम् विहितः प्रत्ययः स्वार्थे भावे घञ् इति इति ।

२२ - ६० - अन्यः सः भावः बाह्यः प्रकृत्यर्थात् ।

२३ - ६० - अनेन इदानीम् आभ्यन्तरे भावे स्यात् ।

२४ - ६० - कः पुनः एतयोः भावयोः विशेषः ।

२५ - ६० - उक्तः भावभेदः भाष्ये ।

२६ - ६० - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

२७ - ६० - नञिवयुक्तम् अन्यसदृशाधिकरणे ।

२८ - ६० - तथा हि अर्थगतिः ।

२९ - ६० - नञ्युक्तम् इवयुक्तम् च अस्न्यस्मिन् तत्सदृशे कार्यम् विज्ञयते ।

३० - ६० - तथा हि अर्थः गम्यते ।

३१ - ६० - तत् यथा ।

३२ - ६० - अब्राह्मणम् आनय इति उक्ते ब्राह्मणसदृशम् पुरुषम् आनयति ।

३३ - ६० - न असौ लोष्टम् आनीय कृती भवति ।

३४ - ६० - एवम् इह अपि अकर्तरि इति कर्तृप्रतिषेधात् अन्यस्मिन् अकर्तरि कर्तृसदृशे कार्यम् विज्ञस्यते ।

३५ - ६० - किम् च अन्यत् अकर्तृ कर्तृसदृशम् ।

३६ - ६० - कारकम् ।

३७ - ६० - उत्तरार्थम् तर्हि कारकग्रहणम् कर्तव्यम् ।

३८ - ६० - परिमाणाख्यायाम् सर्वेभ्यः कारके यथा स्यात् ।

३९ - ६० - इह मा भूत् ।

४० - ६० - एका तिलोच्छ्रितिः ।

४१ - ६० - देवे सृती इति ।

४२ - ६० - घञनुक्रमणम् अजब्विषये अवचने हि स्त्रीप्रत्ययानाम् अपि अवादविज्ञानम् इति वक्ष्यति ।

४३ - ६० - तत् न वक्तव्यम् भवति ।

४४ - ६० - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

४५ - ६० - अत्र अपि अकर्तरि इति एव अनुवर्तिष्यते ।

४६ - ६० - सञ्ज्ञाग्रहणानर्थक्यम् च सर्वत्र घञः दर्शनात् ।

४७ - ६० - सञ्ज्ञाग्रहणम् च अनर्थकम् ।

४८ - ६० - किम् कारणम् ।

४९ - ६० - सर्वत्र घञः दर्शनात् ।

५० - ६० - असञ्ज्ञायाम् अपि हि घञ् दृश्यते ।

५१ - ६० - कः भवता दायः दत्तः ।

५२ - ६० - कः भवता लाभः लब्धः इति ।

५३ - ६० - यदि सञ्ज्ञाग्रहणम् न क्रियते अतिप्रसङ्गः भवति ।

५४ - ६० - कृतः कटः इति अत्र कारः कट इति प्राप्नोति ।

५५ - ६० - अतिप्रसङ्गः इति चेत् अभिधानलक्षणत्वात् प्रत्ययस्य सिद्धम् ।

५६ - ६० - अतिप्रसङ्गः इति चेत् तत् न ।

५७ - ६० - किम् कारणम् ।

५८ - ६० - अभिधानलक्षणत्वात् प्रत्ययस्य सिद्धम् ।

५९ - ६० - अभिधानलक्षणाः कृत्तद्धितसमादाः ।

६० - ६० - अनभिधानात् न भविष्यन्ति ।

१ - ५३ - सर्वग्रहणम् किमर्थम् ।

२ - ५३ - सर्वेभ्यः धातुभ्यः घञ् यथा स्यात् अजपोः अपि विषये ।

३ - ५३ - एकः तण्डुलनिश्चायः ।

४ - ५३ - द्वौ शूर्पनिष्पावौ ।

५ - ५३ - सर्वग्रहणम् अनर्थकम् परिमाणाख्यायम् इति सिद्धत्वात् ।

६ - ५३ - सर्वग्रहणम् अनर्थकम् ।

७ - ५३ - किम् कारणम् ।

८ - ५३ - परिमाणाख्यायम् इति सिद्धत्वात् ।

९ - ५३ - परिमाणाख्यायम् इति एव घञ् सिद्धः अजपोः अपि विषये ।

१० - ५३ - न अर्थः सर्वग्रहणेन ।

११ - ५३ - अस्ति अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् ।

१२ - ५३ - किम् ।

१३ - ५३ - एकः पाकः द्वौ पाकौ त्रयः पाकाः इति ।

१४ - ५३ - पूर्वेण अपि एतत् सिद्धम् ।

१५ - ५३ - न सिध्यति ।

१६ - ५३ - सञ्ज्ञायाम् इति पूर्वः योगः ।

१७ - ५३ - न च एषा सञ्ज्ञा ।

१८ - ५३ - प्रत्याख्यायते सञ्ज्ञाग्रहणम् ।

१९ - ५३ - अथ अपि क्रियते एवम् अपि न दोषः ।

२० - ५३ - अजौ अपि सञ्ज्ञायाम् एव ।

२१ - ५३ - यथाजातीयकः उत्सर्गः तथाजातीयकेन अपवादेन भवितव्यम् ।

२२ - ५३ - उत्तरार्थम् तर्हि ।

२३ - ५३ - इङः च सर्वेभ्यः अपि यथा स्यात् ।

२४ - ५३ - ननु च अयम् इङ् एकः एव वण्टरण्डाकल्पः ।

२५ - ५३ - सर्वेषु साधनेषु यथा स्यात् ।

२६ - ५३ - उपेत्य अधीयते तस्मात् अध्यायः ।

२७ - ५३ - अधीयते तस्मिन् अध्यायः ।

२८ - ५३ - अध्यायन्यायायोद्यावसंहारावायाः च इति एतत् निपातनम् न कर्तव्यम् भवति ।

२९ - ५३ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

३० - ५३ - क्रियते न्यासे एव ।

३१ - ५३ - उत्तराऋथम् एव तर्हि वक्तव्यम् ।

३२ - ५३ - कर्मव्यतिहारे णच् स्त्रियाम् इति सर्वेभ्यः यथा स्यात् ।

३३ - ५३ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

३४ - ५३ - वक्ष्यति एतत् ।

३५ - ५३ - कर्मव्यतिहारे स्त्रीग्रहणम् व्यतिपाकार्थम् ।

३६ - ५३ - पृथक् ग्रहणम् बाधकबाधनार्थम् ।

३७ - ५३ - व्यावचोरीव्यावचर्च्यर्थम् ।

३८ - ५३ - तत्र व्यतीक्षादिषु दोषः ।

३९ - ५३ - सिद्धम् तु प्रकृते स्त्रीग्रहणे णज्ग्रहणम् णिज्ग्रहणम् च इति ।

४० - ५३ - उत्तरार्थम् तर्हि अभिविधौ भावे इनुण् सर्वेभ्यः यथा स्यात् ।

४१ - ५३ - सांराविणम् ।

४२ - ५३ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

४३ - ५३ - वक्ष्यति एतत् ।

४४ - ५३ - अभिविधौ भावग्रहणम् नपुंसके क्तादिनिवृत्त्यर्थम् ।

४५ - ५३ - पृथक् ग्रहणम् बाधकबाधार्थम् ।

४६ - ५३ - न तु ल्युट् इति ।

४७ - ५३ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् ।

४८ - ५३ - प्रकृत्याश्रयः यः अपवादः तस्य बाधनम् यथा स्यात् ।

४९ - ५३ - अर्थाश्रयः यः अपवादः तस्य बाधनम् मा भूत् ।

५० - ५३ - एका तिलोच्छ्रितिः द्वे सृती इति ।

५१ - ५३ - घञनुक्रमणम् अजब्विषये ।

५२ - ५३ - अवचने हि स्त्रीप्रत्ययानाम् अपि अपवादविज्ञानम् इति चोदयिष्यति ।

५३ - ५३ - तत् न वक्तव्यम् भवति ।

१ - १२ - घञनुक्रमणम् अजब्विषये ।

२ - १२ - घञनुक्रमणम् अजब्विषये इति वक्तव्यम् ।

३ - १२ - अवचने हि स्त्रीप्रत्ययानाम् अपि अपवादविज्ञानम् ।

४ - १२ - अनुच्यमाने हि एतस्मिन् स्त्रीप्रत्ययानाम् अपि अपवादः अयम् विज्ञयेत ।

५ - १२ - एका तिलोच्छ्रितिः द्वे सृती इति । दारजारौ कर्तरि णिलुक् च ।

६ - १२ - दारजारौ कर्तरि वक्तव्यौ णिलुक् च वक्तव्यः ।

७ - १२ - दारयन्ति इति दाराः ।

८ - १२ - जरयन्ति इति जाराः ।

९ - १२ - करणे वा ।

१० - १२ - करणे वा वक्तव्यौ ।

११ - १२ - दीर्यते तैः दाराः ।

१२ - १२ - जीर्यन्ति तैः जाराः ।

१ - ८ - इङः च इति अपादाने स्त्रियाम् उपसङ्ख्यानम् तदन्तात् च वा ङीष् ।

२ - ८ - इङः च इति अत्र अपादाने स्त्रियाम् उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् तदन्तात् च वा ङीष् वक्तव्यः ।

३ - ८ - उपेत्य अधीयते तस्याः उअपाध्यायी उपाध्याया ।

४ - ८ - शृ̄ वायुवर्णनिवृतेषु ।

५ - ८ - शृ̄ इति एतस्मात् वायुवर्णनिवृतेषु घञ् वक्तव्यः ।

६ - ८ - शारः वायुः ।

७ - ८ - शारः वर्णः ।

८ - ८ - गौः इव अकृतनीशारः प्रायेण शिशिरे कृशः ।

१ - ११ - समि मुष्टौ इति अनर्थकम् वचनम् परिमाणाख्यायाम् इति सिद्धत्वात् ।

२ - ११ - समि मुष्टौ इति एतत् वचनम् अनर्थकम् ।

३ - ११ - किम् कारणम् ।

४ - ११ - परिमाणाख्यायाम् इति सिद्धत्वात् ।

५ - ११ - परिमाणाख्यायाम् इति एव सिद्धम् ।

६ - ११ - अपरिमाणार्थम् तु ।

७ - ११ - अपरिमाणार्थम् तु अयम् आरम्भः ।

८ - ११ - मल्लस्य सङ्ग्राहः मुष्टिकस्य सङ्गाहः इति ।

९ - ११ - उद्ग्राभिनिग्राभौ च छन्दसि स्रुगुद्यमननिपातनयोः ।

१० - ११ - उद्ग्राभः निब्राभः इति इमौ शब्दौ छन्दसि वक्तव्यौ स्रुगुद्यमननिपातनयोः ।

११ - ११ - उद्ग्राभम् च निग्राभम् च ब्रह्म देवाः अवीवृधन् ।

१ - २२ - स्त्रीग्रहणम् किमर्थम् ।

२ - २२ - कर्मव्यतिहारे स्त्रीग्रहणम् व्यतिपाकार्थम् । कर्मव्यतिहारे स्त्रीग्रहणम् क्रियते व्यतिपाकार्थम् ।

३ - २२ - इह मा भूत् ।

४ - २२ - व्यतिपाकः वर्तते इति ।

५ - २२ - अथ किमर्थम् पृथक् ग्रहणम् ।

६ - २२ - पृथक् ग्रहणम् बाधकबाधनार्थम् ।

७ - २२ - पृथक् ग्रहणम् क्रियते बाधकबाधनार्थम् ।

८ - २२ - ये तस्य बाधकाः तद्बाधनार्थम् ।

९ - २२ - किम् प्रयोजनम् ।

१० - २२ - व्यावचोरीव्यावचर्च्यर्थम् । व्यावचोरी वर्तते ।

११ - २२ - व्यावचर्ची वर्तते ।

१२ - २२ - तत्र व्यतीक्षादिषु दोषः ।

१३ - २२ - तत्र व्यतीक्षादिषु दोषः भवति ।

१४ - २२ - व्यतीक्षा वर्तते ।

१५ - २२ - व्यतीहा वर्तते ।

१६ - २२ - सिद्धम् तु प्रकृते स्त्रीग्रहणे णज्ग्रहणम् णिज्ग्रहणम् च ।

१७ - २२ - सिद्धम् एतत् ।

१८ - २२ - कथम् ।

१९ - २२ - प्रकृते एव स्त्रीग्रहणे अयम् योगः कर्तव्यः ।

२० - २२ - स्त्रियाम् क्तिन् ।

२१ - २२ - ततः कर्मव्यतिहारे णच् ।

२२ - २२ - ततः णिचः ।

१ - ९ - भावग्रहणम् किमर्थम् ।

२ - ९ - अभिविधौ भावग्रहणम् नपुंसके क्तादिनिवृत्त्यर्थम् ।

३ - ९ - अभिविधौ भावग्रहणम् क्रियते नपुंसके क्तादिनिवृत्त्यर्थम् ।

४ - ९ - नपुंसकलिङ्गे क्तादयः मा भूवन् इति ।

५ - ९ - अथ किमर्थम् पृथक् ग्रहणम् ।

६ - ९ - पृथक् ग्रहणम् बाधकबाधार्थम् ।

७ - ९ - पृथक् ग्रहणम् क्रियते बाधकबाधार्थम् ये तस्य बाधकाः तद्बाधनार्थम् ।

८ - ९ - न तु ल्युटः । ल्युटः तु बाधनम् न इष्यते ।

९ - ९ - सङ्कूटनम् इति एव भवति ।

१ - १५ - अज्विधौ भयस्य उपसङ्ख्यानम् ।

२ - १५ - अज्विधौ भयस्य उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् ।

३ - १५ - भयम् ।

४ - १५ - अत्यल्पम् इदम् उच्यते भयस्य इति ।

५ - १५ - भयादीनाम् इति वक्तव्यम् इह अपि यथा स्यात् भयम् वर्षम् ।

६ - १५ - किम् प्रयोजनम् ।

७ - १५ - नपुंसके क्तादिनिवृत्त्यर्थम् ।

८ - १५ - नपुंसकलिङ्गे क्तादयः मा भूवन् इति ।

९ - १५ - कल्पादिभ्यः च प्रतिषेधः ।

१० - १५ - कल्पादिभ्यः च प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

११ - १५ - कल्पः अर्थः मन्त्रः ।

१२ - १५ - जवसवौ छन्दसि ।

१३ - १५ - जवसवौ छन्दसि वक्तव्यौ ।

१४ - १५ - ऊर्वोः अस्तु मे जवः ।

१५ - १५ - अयम् मे पञ्चौदनः सवः ।

१ - २५ - किमर्थम् निष्पूर्वात् चिनोतेः अप् विधीयते न अचा एव सिद्धम् ।

२ - २५ - न हि अस्ति विशेषः निष्पूर्वात् चिनोतेः अपः वा अचः वा ।

३ - २५ - तत् एव रूपम् सः एव स्वरः ।

४ - २५ - न सिध्यति ।

५ - २५ - हस्तादाने चेः घञ् प्राप्तः ।

६ - २५ - तद्बाधनार्थम् ।

७ - २५ - अतः उत्तरम् पठति ।

८ - २५ - अब्विधौ निश्चिग्रहणम् अनर्थकम् स्तेयस्य घञ्विधौ प्रतिषेधात् ।

९ - २५ - अब्विधौ निश्चिग्रहणम् अनर्थकम् ।

१० - २५ - किम् कारणम् ।

११ - २५ - स्तेयस्य घञ्विधौ प्रतिषेधात् ।

१२ - २५ - स्तेयस्य घञ्विधौ प्रतिषेधः उच्यते ।

१३ - २५ - निष्पूर्वः चिनोतिः स्तेये वर्तते ।

१४ - २५ - अस्तेयार्थम् तर्हि इदम् वक्तव्यम् ।

१५ - २५ - निष्पूर्वात् चिनोतेः अस्तेये यथा स्यात् ।

१६ - २५ - अस्तेयार्थम् इति चेत् न अनिष्टत्वात् ।

१७ - २५ - अस्तेयार्थम् इति चेत् तत् न ।

१८ - २५ - किम् कारणम् ।

१९ - २५ - अनिष्टत्वात् ।

२० - २५ - न निष्पूर्वात् चिनोतेः अस्तेये अप् इष्यते ।

२१ - २५ - किम् तर्हि घञ् एव इष्यते ।

२२ - २५ - एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् निष्पूर्वात् चिनोतेः अपम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः यत् तत् अन्तः थाथघञ्क्ताजबितृकाणाम् इति तत् निष्पूर्वात् चिनोतेः न भवति इति ।

२३ - २५ - किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् ।

२४ - २५ - निश्चयः ।

२५ - २५ - एषः स्वरः सिद्धः भवति ।

१ - २६ - वशिरण्योः च उपसङ्ख्यानम् ।

२ - २६ - वशिरण्योः च उपसङ्ख्यानम् ।

३ - २६ - सः वशम् सैन्धवम् ।

४ - २६ - धनञ्जयः रणे रणे ।

५ - २६ - घञर्थे कविधानम् स्थास्नापाव्यधिहनियुध्यर्थम् ।

६ - २६ - घञर्थे कः विधेयः ।

७ - २६ - किम् प्रयोजनम् ।

८ - २६ - स्थास्नापाव्यधिहनियुध्यर्थम् ।

९ - २६ - स्था ।

१० - २६ - प्रतिष्ठन्ते अस्मिन् धान्यानि इति प्रस्थः ।

११ - २६ - प्रस्थे हिमवतः श्र्ङ्गे ।

१२ - २६ - स्था ।

१३ - २६ - स्ना ।

१४ - २६ - प्रस्नान्ति तस्मिन् इति प्रस्नः ।

१५ - २६ - स्ना ।

१६ - २६ - पा ।

१७ - २६ - प्रपिबन्ति अस्याम् इति प्रपा ।

१८ - २६ - पा ।

१९ - २६ - व्यधि ।

२० - २६ - आविध्यन्ति तेन आविधम् ।

२१ - २६ - व्यधि ।

२२ - २६ - हनि ।

२३ - २६ - विघ्नन्ति तस्मिन् मनांसि विघ्नः ।

२४ - २६ - हनि ।

२५ - २६ - युधि ।

२६ - २६ - आयुध्यन्ते तेन आयुधम् ।

१ - २९ - कस्मात् अयम् कः विधीयते ।

२ - २९ - हन्तेः इति आह ।

३ - २९ - तत् हन्तिग्रहणम् कर्तव्यम् ।

४ - २९ - न कर्तव्यम् ।

५ - २९ - प्रकृतम् अनुवर्तते ।

६ - २९ - क्व प्रकृतम् ।

७ - २९ - हनः च वधः ।

८ - २९ - तत् वै अनेकेन निपातनेन व्यवच्छिन्नम् न शक्यम् अनुवर्तयितुम् ।

९ - २९ - न एतानि निपातनानि ।

१० - २९ - हन्तेः एते आदेशाः ।

११ - २९ - यदि आदेशाः घनस्वरः न सिध्यति ।

१२ - २९ - घनः ।

१३ - २९ - सन्तु तर्हि निपातनानि ।

१४ - २९ - ननु च उक्तम् तत् वै अनेकेन निपातनेन व्यवच्छिन्नम् न शक्यम् अनुवर्तयितुम् इति ।

१५ - २९ - सम्बन्धम् अनुवर्तिष्यते ।

१६ - २९ - अथ वा पुनः सन्तु आदेशाः ।

१७ - २९ - ननु च उक्तम् स्वरः न सिध्यति इति ।

१८ - २९ - न एषः दोषः ।

१९ - २९ - अकारान्तः आदेशः ।

२० - २९ - अथ यदा इषीकया स्तम्बः हन्यते कथम् तत्र भवितव्यम् ।

२१ - २९ - के चिद् तावत् आहुः ।

२२ - २९ - स्तम्बघ्ना इति भवितव्यम् ।

२३ - २९ - अपरे आहुः स्तम्बहेतिः इति भवितव्यम् ।

२४ - २९ - ऊतियूतिजूतिसातिहेतिकीर्तयः च इति निपातनम् इति ।

२५ - २९ - अपरे आहुः ।

२६ - २९ - स्तम्बहननीइति भवितव्यम् इति ।

२७ - २९ - वक्ष्यति एतत् ।

२८ - २९ - अजब्भ्याम् स्त्रीईखलनाः ।

२९ - २९ - स्त्रियाः खलनौ विप्रतिषेधेन इति ।

१ - १४ - यजादिभ्यः नस्य ङित्त्वे सम्प्रसारणप्रतिषेधः ।

२ - १४ - यजादिभ्यः नस्य ङित्त्वे सम्प्रसारणप्रतिषेधः वक्तव्यः ।

३ - १४ - प्रश्नः इति ।

४ - १४ - एवन् तर्हि आङित् करिष्यते ।

५ - १४ - अङिति गुणप्रतिषेधः ।

६ - १४ - यदि अङित् गुणप्रतिषेधः वक्तव्यः ।

७ - १४ - विश्नः इति ।

८ - १४ - सूत्रम् च भिद्यते ।

९ - १४ - यथान्यासम् एव अस्तु ।

१० - १४ - ननु च उक्तम् यजादिभ्यः नस्य ङित्त्वे सम्प्रसारणप्रतिषेधः इति ।

११ - १४ - न एषः दोषः ।

१२ - १४ - निपातनात् एतत् सिद्धम् ।

१३ - १४ - किम् निपातनम् ।

१४ - १४ - प्रश्ने च आसन्नकाले इति ।

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2018-01-17T19:36:18.0500000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

पंचकर्ण (वात्स्यायन)

  • n. एक वैदिक गुरु । ‘वात्स्य’ का वंशज होने के कारण, इसे ‘वात्स्यायन’ नाम प्राप्त हुआ था । मनुष्य के मस्तक में रहनेवाले सात प्राण, योगशास्त्र की परिभाषा में, ‘सप्तसूर्य’ कहलाते है । उन सप्तसूर्यों का दर्शन पंचकर्ण को हुआ था । इस अपूर्व अनुभव का वर्णन भी इसने दिया है [तै. आ.१.७२] । ‘वात्स्याय कामसूत्र’ नामक विश्वविख्यात कामशास्त्रविषयक ग्रंथ का रचयिता संभवतः यही होगा । 
RANDOM WORD

Did you know?

सोळा मासिक श्राद्धें कोणती ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.