TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

पाद ४ - खण्ड २९

व्याकरणमहाभाष्य म्हणजे पाणिनि लिखीत अष्टाध्यायीतील काही निवडक सूत्रांवर पतञ्जलिने केलेले भाष्य. या ग्रंथाची रचना ई.पू २०० ते ई.पू १४० मध्ये केली गेली, असे मत व्याकरण पंडितांचे आहे.


खण्ड २९
१ - ५८ - किमर्थम् इदम् उच्यते ।

२ - ५८ - प्रत्यधिकरणम् वचनोत्पत्तेः सङ्ख्यासामानाधिकरण्यात् च द्विगोः एकवचनविधानम् ।

३ - ५८ - प्रत्यधिकरणम् वचनोत्पत्तिः भवति ।

४ - ५८ - किम् इदम् प्रत्यधिकरणम् इति ।

५ - ५८ - अधिकरणम् अधिकरणम् प्रति प्रत्यधिकरणम् ।

६ - ५८ - सङ्ख्यासामानाधिकरण्यात् च ।

७ - ५८ - सङ्ख्यया बह्वर्थया च अस्य सामानाधिकरण्यम् ।

८ - ५८ - प्रत्यधिकरणम् वचनोत्पत्तेः सङ्ख्यासामानाधिकरण्यात् च बहुषु बहुवचनम् इति बहुवचनम् प्राप्नोति ।

९ - ५८ - इष्यते च एकवचनम् स्यात् इति ।

१० - ५८ - तत् च अन्तरेण यत्नम् न सिध्यति इति द्विगोः एकवचनविधानम् ।

११ - ५८ - एवमर्थम् इदम् उच्यते ।

१२ - ५८ - अस्ति प्रयोजनम् एतत् ।

१३ - ५८ - किम् तर्हि इति ।

१४ - ५८ - तत्र अनुप्रयोगस्य एकवचनाभावः अद्विगुत्वात् ।

१५ - ५८ - तत्र अनुप्रयोगस्य एकवचनम् न प्राप्नोति ॒ पञ्चपूली इयम् इति ।

१६ - ५८ - किम् कारणम् ।

१७ - ५८ - अद्विगुत्वात् ।

१८ - ५८ - द्विगोः एकवचन्म् इति उच्यते ।

१९ - ५८ - न च अत्र अनुप्रयोगः द्विगुसञ्ज्ञः ।

२० - ५८ - सिद्धम् तु द्विग्वर्थस्य एकवद्वचनात् ।

२१ - ५८ - सिद्धम् एतत् ।

२२ - ५८ - कथम् ।

२३ - ५८ - द्विग्वर्थः एकवत् भवति इति वक्तव्यम् ।

२४ - ५८ - तत् तर्हि वक्तव्यम् ।

२५ - ५८ - न वक्तव्यम् ।

२६ - ५८ - न इदम् पाऋइभाषिकस्य वचनस्य ग्रहणम् ।

२७ - ५८ - किम् तर्हि ।

२८ - ५८ - अन्वर्थग्रहणम् ।

२९ - ५८ - उच्यते वचनम् ।

३० - ५८ - एकस्य अर्थस्य वचनम् एकवचनम् ।

३१ - ५८ - एकशेषप्रतिषेधः च ।

३२ - ५८ - एकशेषस्य च प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

३३ - ५८ - पञ्चपूली च पञ्चपूली च पञ्चपूली च पञ्चपूल्यः ।

३४ - ५८ - न वा अन्यस्य अनेकत्वात् ।

३५ - ५८ - न वा वक्तव्यः ।

३६ - ५८ - किम् कारणम् ।

३७ - ५८ - अन्यस्य अनेकत्वात् ।

३८ - ५८ - न एतत् द्विगोः अनेकत्वम् ।

३९ - ५८ - कस्य तर्हि ।

४० - ५८ - द्विग्वर्थसमुदायस्य ।

४१ - ५८ - समाहारग्रहणम् च तद्धितार्थप्रतिषेधार्थम् ।

४२ - ५८ - समाहारग्रहणम् च कर्तव्यम् ।

४३ - ५८ - किम् प्रयोजनम् ।

४४ - ५८ - तद्धितार्थप्रतिषेधार्थम् ।

४५ - ५८ - तद्धितार्थे यः द्विगुः तस्य मा भूत् इति ।

४६ - ५८ - पञ्चकपालौ पञ्चकपालाः इति ।

४७ - ५८ - किम् पुनः अयम् पञ्चकपालशब्दः प्रत्येकम् परिसमाप्यते आहोस्वित् समुदाये वर्तते ।

४८ - ५८ - किम् च अतः ।

४९ - ५८ - यदि प्रत्येकम् परिसमाप्यते पुरस्तात् एव चोदितम् परिहृतम् च. अथ समुदाये वर्तते ।

५० - ५८ - न वा समाहारैकत्वात् ।

५१ - ५८ - न वा एतत् समाहारैकत्वात् अपि सिध्यति ।

५२ - ५८ - एवम् तर्हि प्रत्येकम् परिसमाप्यते ।

५३ - ५८ - पुरस्तात् एव चोदितम् परिहृतम् च. अपरः आह ॒ न वा समाहारैकत्वात् ।

५४ - ५८ - न वा योगारम्भेण एव अर्थः ।

५५ - ५८ - किम् कारणम् ।

५६ - ५८ - समाहारैकत्वात् ।

५७ - ५८ - एकः अयम् समाहारः नाम ।

५८ - ५८ - तस्य एकत्वात् एकवचनम् भविष्यति ।

१ - १६ - प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम् तत्पूर्वपदोत्तरपदग्रहणम् ।

२ - १६ - प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम् तत्पूर्वपदोत्तरपदग्रहणम् कर्तव्यम् ।

३ - १६ - प्राण्यङ्गानाम् प्राण्यङैः इति वक्तव्यम् ।

४ - १६ - तूर्याङ्गाणां तूर्याङ्गैः ।

५ - १६ - सेनाङ्गानाम् सेनाङ्गैः इति ।

६ - १६ - किम् प्रयोजनम् ।

७ - १६ - व्यतिकरः मा भूत् इति ।

८ - १६ - तत् तर्हि वक्तव्यम् ।

९ - १६ - योगविभागात् सिद्धम् ।

१० - १६ - योगविभागः करिष्यते ।

११ - १६ - द्वन्द्वः च प्राण्यङ्गानाम् ।

१२ - १६ - ततः तूर्याङ्गाणाम् ।

१३ - १६ - ततः सेनाङ्गानाम् इति ।

१४ - १६ - सः तर्हि योगविभागः कर्तव्यः ।

१५ - १६ - न कर्तव्यः ।

१६ - १६ - प्रत्येकम् अङ्गशब्दः परिसमाप्यते ।

१ - ११ - इह कस्मात् न भवति ।

२ - ११ - नन्दन्तु कठकालापाः ।

३ - ११ - वर्धन्ताम् कठकौथुमाः ।

४ - ११ - स्थेणोः ।

५ - ११ - स्थेणोः इति वक्तव्यम् ।

६ - ११ - एवम् अपि तिष्ठन्तु कठकालापाः इति अत्र अपि प्राप्नोति ।

७ - ११ - अद्यतन्याम् च ।

८ - ११ - अद्यतन्याम् च इति वक्तव्यम् ।

९ - ११ - उदगात् कठकापालम् ।

१० - ११ - प्रत्यष्ठात् कठकौथुमम् ।

११ - ११ - उदगात् मौदपैप्पलादम् ।

१ - ९ - ग्रामप्रतिषेधे नगरप्रतिषेधः ।

२ - ९ - अग्रामाः इति अत्र अनगराणाम् इति वक्तव्यम् ।

३ - ९ - इह मा भूत् ।

४ - ९ - मथुरापाटलिपुत्रम् इति ।

५ - ९ - उभयतः च ग्रामाणाम् ।

६ - ९ - उभयतः च ग्रामाणाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

७ - ९ - इह मा भूत् ।

८ - ९ - शौर्यम् च केतवता च शौर्यकेतवते ।

९ - ९ - जाम्बवम् च शालुकिनी च जाम्बवशालुकिन्यौ

१ - ९ - क्षुद्र्जन्तवः इति उच्यते ।

२ - ९ - के पुनः क्षुद्रजन्तवः ।

३ - ९ - क्षोत्तव्याः जन्तवः ।

४ - ९ - यदि एवम् यूकालिक्षम् कीटपिपीलिकम् इति न सिध्यति ।

५ - ९ - एवम् तर्हि अनथिकाः क्षुद्रजन्तवः ।

६ - ९ - अथ वा येषाम् न शोणितम् ते क्षुद्रजन्तवः ।

७ - ९ - अथ वा येषाम् आ सहस्रात् अञ्जलिः न पूर्यते ते क्षुद्रजन्तवः ।

८ - ९ - अथ वा येषाम् गोचर्ममात्रम् न पतितः भवति ते क्षुद्रजन्तवः ।

९ - ९ - अथ व नकुलपर्यन्ताः क्षुद्रजन्तवः ।

१ - ६ - किमर्थः चकारः ।

२ - ६ - एवकारार्थः चकारः ।

३ - ६ - येषाम् विरोधः शाश्वतिकः तेषाम् द्वन्द्वे एकवचनम् यथा स्यात् ।

४ - ६ - अन्यत् यत् प्राप्नोति तत् मा भूत् इति ।

५ - ६ - किम् च अन्यत् प्राप्नोति ।

६ - ६ - पशुशकुनिद्वन्द्वे विरोधिनाम् पूर्वविप्रतिषिद्धम् इति उक्तम् सः पूर्वविप्रतिषेधः न वक्तव्यः भवति ।

१ - १५ - अनिरवसितानाम् इति उच्यते ।

२ - १५ - कुतः अनिरवसितानाम् ।

३ - १५ - आर्यावर्तात् अनिरवसितानाम् ।

४ - १५ - कः पुनः आर्यावर्तः ।

५ - १५ - प्राग् आदर्शात् प्रत्यक् कालकवनात् दक्षिणेन हिमवन्तम् उत्तरेण पारियात्रम् ।

६ - १५ - यदि एवम् किष्किन्धगन्दिकम् शकयवनम् शौर्यक्रौञ्चम् इति न सिध्यति ।

७ - १५ - एवम् तर्हि आर्यनिवासात् अनिरवसितानाम् ।

८ - १५ - कः पुनः आर्यनिवासः ।

९ - १५ - ग्रामः घोषः नगरम् संवाहः इति ।

१० - १५ - एवम् अपि ये एते महान्तः संस्त्यायाः तेषु अभ्यन्तराः चण्डालाः मृतपाः च वसन्ति तत्र चण्डालमृतपाः इति न सिध्यति ।

११ - १५ - एवम् तर्हि याज्ञात् कर्मणः अनिरवसितानाम् ।

१२ - १५ - एवम् अपि तक्षायस्कारम् रजकतन्तुवायम् इति न सिध्यति ।

१३ - १५ - एवम् तर्हि पात्रात् अनिरवसितानाम् ।

१४ - १५ - यैः भुक्ते पात्रम् संस्कारेण शुध्यति ते अनिरवसिताः ।

१५ - १५ - यैः भुक्ते संस्कारेण अपि न शुध्यति ते निरवसिताः ।

१ - ३ - गवाश्वप्रभृतिषु यथोच्चारितम् द्वन्द्ववृत्तम् ।

२ - ३ - अवाश्वप्रभृतिषु यथोच्चारितम् द्वन्द्ववृत्तम् द्रष्टव्यम् ।

३ - ३ - गवाश्वम् गवाविकम् गवैडकम् ।

१ - ७० - बहुप्रकृतिः फलसेनावनस्पतिमृगशकुन्त्क्षुद्रजन्तुधान्यतृणानाम् ।

२ - ७० - फलसेनावनस्पतिमृगशकुन्त्क्षुद्रजन्तुधान्यतृणानाम् द्वन्द्वः विभाषा एकवत् भवति बहुप्रकृतिः इति वक्तव्यम् ।

३ - ७० - फल. बदरामल्कम् बदरामलकनि ।

४ - ७० - सेना ।

५ - ७० - हस्त्यश्वम् हस्त्यश्वाः ।

६ - ७० - वनस्पति ।

७ - ७० - प्लक्षन्यग्रोधम् प्लक्षन्यरोधाः ।

८ - ७० - मृग ।

९ - ७० - रुरुपृषतम् रुरुपृषताः ।

१० - ७० - शकुन्त ।

११ - ७० - हंसचक्रवाकम् हंसचक्रवाकाः ।

१२ - ७० - क्षुद्रजन्तु ।

१३ - ७० - यूकालिक्षम् यूकालिक्षाः ।

१४ - ७० - धान्य ।

१५ - ७० - व्रीहियवम् व्रीहियवाः माषतिलम् माषतिलाः ।

१६ - ७० - तृण ।

१७ - ७० - कुशकासम् कुशकाशाः शरशीर्यम् शरशीर्याः ।

१८ - ७० - किम् प्रयोजनम् ।

१९ - ७० - बहुप्रकृतिः एव यथा स्यात् ।

२० - ७० - क्व मा भूत् ।

२१ - ७० - बदरामलके तिष्ठतः ।

२२ - ७० - किम् पुनः अनेन या प्राप्तिः सा नियम्यते आहोस्वित् अविशेषेण ।

२३ - ७० - किम् च अतः ।

२४ - ७० - यदि अनेन या प्राप्तिः सा नियम्यते प्लक्षन्यग्रोधौ जातिः अप्राणिनाम् इति नित्यः द्वन्द्वैकवद्भावः प्राप्नोति ।

२५ - ७० - अथ अविशेषेण न दोषः भवति ।

२६ - ७० - यथा न दोषः तथाउ अस्तु ।

२७ - ७० - पशुशकुनिद्वन्द्वे विरोधिनाम् पूर्वविप्रतिषिद्धम् । पशुशकुनिद्वन्द्वे येषाम् च विरोधः शाश्वतिकः इति एतत् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन ।

२८ - ७० - पशुशकुनिद्वन्द्वस्य अवकाशः महाजोरभ्रम् महाजोरभ्राः हंसचक्रवाकम् हंसचक्रवाकाः ।

२९ - ७० - येषाम् च विरोधः इति अस्य अवकाशः श्रमणब्राह्मणम् ।

३० - ७० - इह उभयम् प्राप्नोति ।

३१ - ७० - काकोलूकम् श्वशृगालम् इति ।

३२ - ७० - येषाम् च विरोधः इति एतत् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन ।

३३ - ७० - सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः ।

३४ - ७० - न वक्तव्यः ।

३५ - ७० - उक्तम् तत्र चकारकरणस्य प्रयोजनम् येषाम् च विरोधः शाश्वतिकः तेषाम् द्वन्द्वे एकवचनम् यथा स्यात् ।

३६ - ७० - अन्यत् यत् प्राप्नोति तत् मा भूत् इति ।

३७ - ७० - अश्ववडवयोः पूर्वलिङ्गत्वात् पशुद्वन्द्वनपुंसकम् ।

३८ - ७० - अश्ववडवयोः पूर्वलिङ्गत्वात् पशुद्वन्द्वनपुंसकम् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन ।

३९ - ७० - अश्ववडवयोः पूर्वलिङ्गत्वस्य अवकाशः ।

४० - ७० - विभाषा पशुद्वन्द्वनपुंसकम् ।

४१ - ७० - यदा न पशुद्वन्द्वनपुंसकम् सः अवकाशः ।

४२ - ७० - अश्ववडवौ ।

४३ - ७० - पशुद्वन्द्वनपुंसकस्य अवकाशः अन्ये पशुद्वन्द्वाः ।

४४ - ७० - महाजोरभ्रम् महाजोरभ्राः ।

४५ - ७० - पशुद्वन्द्वनपुंसकप्रसङ्गे उभयम् प्राप्नोति ।

४६ - ७० - अश्ववडवम् ।

४७ - ७० - पशुद्वन्द्वनपुंसकम् भवति पूर्वविप्रतिषेधेन ।

४८ - ७० - सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः ।

४९ - ७० - न वक्तव्यः ।

५० - ७० - प्रतिपदविधानात् सिद्धम् । प्रतिपदम् अत्र नपुंसकम् विधीयते ।

५१ - ७० - अश्ववडवपूर्वापर इति ।

५२ - ७० - एकवचनम् अनर्थकम् समाहारैकत्वात् ।

५३ - ७० - एकवद्भावः अनर्थकः ।

५४ - ७० - किम् कारणम् ।

५५ - ७० - समाहारैकत्वात् ।

५६ - ७० - एकः अयम् अर्थः समाहारः नाम ।

५७ - ७० - तस्य एकत्वात् एकवचनम् भविष्यति ।

५८ - ७० - इदम् तर्हि प्रयोजनम् ।

५९ - ७० - एतत् ज्ञास्यामि ।

६० - ७० - इह नित्यः विधिः इह विभाषा इति ।

६१ - ७० - न एतत् अस्ति प्रयोजनम् ।

६२ - ७० - आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति सर्वः द्वन्द्वः विभाषा एकवत् भवति इति यत् अयम् तिष्यपुनर्वस्वोः नक्षत्रद्वन्द्वे बहुवचनस्य द्विवचनम् नित्यम् इति आह ।

६३ - ७० - इदम् तर्हि प्रयोजनम् ।

६४ - ७० - सः नपुंसकम् इति वक्ष्यामि इति ।

६५ - ७० - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

६६ - ७० - लिङ्गम् अशिष्यम् लोकाश्रयत्वात् लिङ्गस्य ।

६७ - ७० - न तर्हि इदानीम् इदम् वक्तव्यम् ।

६८ - ७० - वक्तव्यम् च ।

६९ - ७० - किम् प्रयोजनम् ।

७० - ७० - पूर्वत्र नित्यार्थम् उत्तरत्र व्यभिचारार्थम् विभाषा वृक्षमृग इति ।

१ - ८ - किम् उदाहरणम् ।

२ - ८ - उपदशम् पाणिपादम् उपदशाः पाणिपादाः ।

३ - ८ - न एतत् अस्ति प्रयोजनम् ।

४ - ८ - अयम् द्वन्द्वैकवद्भावः आरभ्यते ।

५ - ८ - तत्र कः प्रसङ्गः यत् अनुप्रयोगस्य स्यात् ।

६ - ८ - एवम् तर्हि अव्ययस्य सङ्खया अव्ययीभावः अपि आरभ्यते बहुव्रीहिः अपि ।

७ - ८ - तत् यदा तावत् एकवचनम् तदा अव्ययीभावः अनुप्रयुज्यते एकार्थस्य एकार्थः इति ।

८ - ८ - यदा बहुवचनम् तदा बहुव्रीहिः अनुप्रयुज्यते बह्वर्थस्य बह्वर्थः इति ।

१ - २८ - किमर्थम् इदम् उच्यते ।

२ - २८ - सञ्ज्ञायाम् कन्थोशीनरेषु इति वक्ष्यति ।

३ - २८ - तत् अतत्पुरुषस्य नञ्समासस्य कर्मधारयस्य वा मा भूत् इति ।

४ - २८ - न एतत् अस्ति प्रयोजनम् ।

५ - २८ - न हि सञ्ज्ञायाम् कन्थान्तः उशीनरेषु अतत्पुरुषः नञ्समासः कर्मधारयः वा अस्ति ।

६ - २८ - उत्तरार्थम् तर्हि ।

७ - २८ - उपज्ञोपक्रमम् तदाद्याचिख्यासायाम् इति वक्ष्यति ।

८ - २८ - तत् अतत्पुरुषस्य नञ्समासस्य कर्मधारयस्य वा मा भूत् इति ।

९ - २८ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

१० - २८ - न हि तदाद्याचिख्यासायाम् उपज्ञोपक्रमान्तः अतत्पुरुषः नञ्समासः कर्मधारयः वा अस्ति ।

११ - २८ - उत्तरार्थम् एव तर्हि ।

१२ - २८ - छाया बाहुल्ये इति वक्ष्यति ।

१३ - २८ - तत् अतत्पुरुषस्य नञ्समासस्य कर्मधारयस्य वा मा भूत् इति ।

१४ - २८ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

१५ - २८ - न हि छायान्तः बाहुल्ये अतत्पुरुषः नञ्समासः कर्मधारयः वा अस्ति ।

१६ - २८ - उत्तरार्थम् एव तर्हि ।

१७ - २८ - सभा राजामनुष्यपूर्वा अशाला च इति वक्ष्यति ।

१८ - २८ - तत् अतत्पुरुषस्य नञ्समासस्य कर्मधारयस्य वा मा भूत् इति ।

१९ - २८ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।

२० - २८ - न हि सभान्तः अशालायाम् अतत्पुरुषः नञ्समासः कर्मधारयः वा अस्ति ।

२१ - २८ - इदम् तर्हि ।

२२ - २८ - विभाषा सेनासुरा इति वक्ष्यति ।

२३ - २८ - तत् अतत्पुरुषस्य नञ्समासस्य कर्मधारयस्य वा मा भूत् इति ।

२४ - २८ - दृढसेनः राजा ।

२५ - २८ - अनञ् इति किमर्थम् ।

२६ - २८ - असेना ।

२७ - २८ - अकर्मधारयः इति किमर्थम् ।

२८ - २८ - परम्सेना उत्तमसेना ।

१ - ६८ - किमर्थम् इदम् उच्यते ।

२ - ६८ - द्वन्द्वः अयम् उभयपदार्थप्रधानः ।

३ - ६८ - तत्र कदा चित् पूर्वपदस्य यत् लिङ्गम् तत् समासस्य अपि स्यात् कदा चित् उत्तरपदस्य ।

४ - ६८ - इष्यते च परस्य यत् लिङ्गम् तत् समासस्य स्यात् इति ।

५ - ६८ - तत् च अन्तरेण यत्नम् न सिध्यति इति परवत् लिङ्गम् द्वन्द्वतत्पुरुषयोः इति ।

६ - ६८ - एवमर्थम् इदम् उच्यते ।

७ - ६८ - तत्पुरुषः च कः प्रयोजयति ।

८ - ६८ - यः पूर्वपदार्थप्रधानः एकदेशिसमासः अर्धपिप्पली इति ।

९ - ६८ - यः हि उत्तरपदार्थप्रधानः दैवकृतम् तस्य परवत् लिङ्गम् ।

१० - ६८ - परवत् लिङ्गम् द्वन्द्वतत्पुरुषयोः इति चेत् प्राप्तापन्नालम्पूर्वगतिसमासेषु प्रतिषेधः ।

११ - ६८ - परवत् लिङ्गम् द्वन्द्वतत्पुरुषयोः इति चेत् प्राप्तापन्नालम्पूर्वगतिसमासेषु प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

१२ - ६८ - प्राप्तः जीविकाम् प्रप्तजीविकः आपन्नः जीविकाम् अपन्नजीविकः ।

१३ - ६८ - अलम्पूर्वः ।

१४ - ६८ - अलम् जीविकायाः अलम्जीविकः ।

१५ - ६८ - गतिसमास ।

१६ - ६८ - निष्कौशाम्बिः निर्वाराणसिः ।

१७ - ६८ - पूर्वपदस्य च ।

१८ - ६८ - पूर्वपदस्य च प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

१९ - ६८ - मयूरीकुक्कुटौ ।

२० - ६८ - यदि पुनः यथाजातीयकम् परस्य लिङ्गम् तथाजातीयकम् समासात् अन्यत् अतिदिश्येत ।

२१ - ६८ - समासात् अन्यत् लिङ्गम् इति चेत् अश्ववडवयोः टाब्लुग्वचनम् ।

२२ - ६८ - समासात् अन्यत् लिङ्गम् इति चेत् अश्ववडवयोः टापः लुक् वक्तव्यः ।

२३ - ६८ - अश्ववडवौ ।

२४ - ६८ - निपातनात् सिद्धम् ।

२५ - ६८ - निपातनात् सिद्धम् एतत् ।

२६ - ६८ - किम् निपातनम् ।

२७ - ६८ - आश्ववडवपूर्वापर इति ।

२८ - ६८ - उपसर्जनह्रस्वत्वम् वा ।

२९ - ६८ - अथ वा उपसर्जनस्य इति ह्रस्वत्वम् भविष्यति ।

३० - ६८ - इह अपि तर्हि प्राप्नोति ।

३१ - ६८ - कुक्कुटमयूर्यौ ।

३२ - ६८ - अस्तु ।

३३ - ६८ - परवत् लिङ्गम् इति शब्दशब्दार्थौ ।

३४ - ६८ - परवत् लिङ्गम् इति शब्दशब्दार्थौ अतिदिश्येते ।

३५ - ६८ - तत्र औपदेशिकस्य ह्रस्वत्वम् आतिदेशिकस्य श्रवणम् भविष्यति ।

३६ - ६८ - इदम् तर्हि ।

३७ - ६८ - दत्ता च कारीषगन्ध्या च दत्ताकारीषगन्ध्ये दत्ता च गार्ग्यायणी दत्तागार्ग्यायण्यौ ।

३८ - ६८ - द्वौ ष्यङौ द्वौ ष्फौ च प्राप्नुतः ।

३९ - ६८ - स्ताम् ।पूम्वद्भावेन एकस्य निवृत्तिः भविष्यति ।

४० - ६८ - इदम् तर्हि ।

४१ - ६८ - दत्ता च युवतिः च दत्तायुवती ।

४२ - ६८ - द्वौ तिशब्दौ प्राप्नुतः ।

४३ - ६८ - तस्मात् न एतत् शक्यम् वक्तुम् शब्दशब्दार्थौ अतिदिश्येते इति ।

४४ - ६८ - ननु च उक्तम् समासात् अन्यत् लिङ्गम् इति चेत् अश्ववडवयोः टाब्लुग्वचनम् इति ।

४५ - ६८ - परिहृतम् एतत् ॒ निपातनात् सिद्धम् इति ।

४६ - ६८ - अथ वा न एवम् विज्ञायते परस्य एव परवत् इति ।

४७ - ६८ - कथम् तर्हि ।

४८ - ६८ - परस्य इव परवत् इति ।

४९ - ६८ - यथाजातीयकम् परस्य लिङ्गम् तथाजातीयकम् समासस्य अतिदिश्यते ।

५० - ६८ - अथ पूर्वपदस्य न प्रतिषिध्यते प्राप्तादिषु कथम् ।

५१ - ६८ - प्राप्तादिषु च एकदेशिग्रहणात् सिद्धम् ।

५२ - ६८ - द्वन्द्वैकदेशिनोः इति वक्ष्यामि ।

५३ - ६८ - तत् एकदेशिग्रहणम् कर्तव्यम् ।

५४ - ६८ - न कर्तव्यम् ।

५५ - ६८ - एकदेशिसमासः न आरप्स्यते ।

५६ - ६८ - कथम् अर्धपिप्पली इति ।

५७ - ६८ - समानाधिकरणसमासः भविष्यति ।

५८ - ६८ - अर्धम् च सा पिप्पली च अर्धपिप्पली इति ।

५९ - ६८ - न सिध्यति ।

६० - ६८ - परत्वात् षष्ठीसमासः प्राप्नोति ।

६१ - ६८ - अद्य पुनः अयम् एकदेशिसमासः आरभ्यमाणः षष्ठीसमासम् बाधते ।

६२ - ६८ - इष्यते च षष्ठीसमासः अपि ।

६३ - ६८ - तत् यथा ।

६४ - ६८ - अपूपार्धम् मया भक्षितम् ।

६५ - ६८ - ग्रामार्धम् मया लब्धम् इति ।

६६ - ६८ - एवम् पिप्पल्यर्धम् इति भवितव्यम् ।

६७ - ६८ - कथम् अर्धपिप्पली इति ।

६८ - ६८ - समानाधिकरणः भविष्यति ।

१ - ३ - अनुवाकादयः पुंसि ।

२ - ३ - अनुवाकादयः पुंसि भाष्यन्ते इति वक्तव्यम् ।

३ - ३ - अनुवाकः शम्युवाकः सूक्तवाकः ।

१ - १७ - पुण्यसुदिनाभ्याम् अह्नः नपुंसकत्वम् वक्तव्यम् ।

२ - १७ - पुण्याहम् सुदिनाहम् ।

३ - १७ - पथः सङ्ख्याव्ययादेः ।

४ - १७ - पथः सङ्ख्याव्ययादेः इति वक्तव्यम् ।

५ - १७ - द्विपथम् त्रिपथम् चतुष्पथम् उत्पथम् विपथम् ।

६ - १७ - द्विगुः च ।

७ - १७ - द्विगुः च समासः नपुंसकलिङ्गः भवति इति वक्तव्यम् ।

८ - १७ - पञ्चगवम् दशगवम् ।

९ - १७ - अकारान्तोत्तरपदः द्विगुः स्त्रियाम् भाष्यते इति वक्तव्यम् ।

१० - १७ - पञ्चपूली दशपूली ।

११ - १७ - वा आबन्तः ।

१२ - १७ - वा आबन्तः स्त्रियाम् भाष्यते इति वक्तव्यम् ।

१३ - १७ - पञ्चखट्वम् पञ्चखट्वी दशखट्वम् दशखट्वी ।

१४ - १७ - अनः नलोपः च वा च स्त्रियाम् भाष्यते इति वक्तव्यम् ।

१५ - १७ - पञ्चतक्षम् पञ्चतक्षी दशतक्षम् दशतक्षी ।

१६ - १७ - पात्रादिभ्यः प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

१७ - १७ - द्विपात्रम् पञ्चपात्रम् ।

१ - ५ - अर्धर्चादयः इति वक्तव्यम् ।

२ - ५ - अर्धर्चम् अर्धर्चः कार्षापणम् कार्षापणः गोमयम् गोमयः सारम् सारः ।

३ - ५ - तत् तर्हि वक्तव्यम् ।

४ - ५ - न वक्तव्यम् ।

५ - ५ - बहुवचननिर्देशात् आद्यर्थः गम्यते ।

१ - १० - अन्वादेशे समानाधिकरणग्रहणम् ।

२ - १० - अन्वादेशे समानाधिकरणग्रहणम् कर्तव्यम् ।

३ - १० - किम् प्रयोजनम् ।

४ - १० - देवदत्तम् भोजय इमम् च इति अप्रसङ्गार्थम् ।

५ - १० - इह मा भूत् ।

६ - १० - देवदत्तम् भोजय इमम् च यज्ञ दत्तम् भोजय इति ।

७ - १० - अन्वादेशः च कथितानुकथनमात्रम् ।

८ - १० - अन्वादेशः च कथितानुकथनमात्रम् द्रष्टव्यम् ।

९ - १० - तत् द्वेष्यम् विजानीयात् ॒ इदमा कथितम् इदमा यदा अनुकथ्यते इति ।

१० - १० - तत् आचार्यः सुहृत् भूत्वा आचष्टे ॒ अन्वादेशः च कथितानुकथनमात्रम् द्रष्टव्यम् इति ।

१ - ३२ - अथ किमर्थम् अशादेशः क्रियते न तृतीयादिषु इति एव उच्येत ।

२ - ३२ - तत्र टायाम् ओसि च एनेन भवितव्यम् ।

३ - ३२ - अन्याः सर्वाः हलादयः विभक्तयः ।

४ - ३२ - तत्र इद्रूपलोपे कृते केवलम् इदमः अनुदात्तत्वम् वक्तव्यम् ।

५ - ३२ - अतः उत्तरम् पठति ।

६ - ३२ - आदेशवचनम् साकच्कार्थम् ।

७ - ३२ - आदेशवचनम् साकच्कार्थम् क्रियते ।

८ - ३२ - साकच्कस्य अपि आदेशः यथा स्यात् ।

९ - ३२ - इमकाभ्याम् छात्राभ्याम् रात्रिः अधीता अथो आभ्याम् अपि अधीतम् ।

१० - ३२ - अथ किमर्थम् शित्करणम् ।

११ - ३२ - शित्करणम् सर्वादेशार्थम् । शित्करणम् क्रियते सर्वादेशार्थम् ।

१२ - ३२ - शित् सर्वस्य इति सर्वादेशः यथा स्यात् ॒ इमकाभ्याम् छात्राभ्याम् रात्रिः अधीता अथो* आभ्याम् अपि अधीतम् इति ।

१३ - ३२ - अक्रियमाणे हि शित्करणे अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति इति अन्त्यस्य प्रसज्येत ।

१४ - ३२ - न वा अन्त्यस्य विकारवचनानर्थक्यात् ।

१५ - ३२ - न वा कर्तव्यम् ।

१६ - ३२ - किम् कारणम् ।

१७ - ३२ - अन्त्यस्य विकारवचनानर्थक्यात् ।

१८ - ३२ - अकारस्य अकारवचने प्रयोजनम् न अस्ति इति कृत्वा अन्तरेण अपि शकारम् सर्वादेशः भविष्यति ।

१९ - ३२ - अर्थवत् तु आदेशप्रतिषेधाऋथम् ।

२० - ३२ - अर्थवत् तु अस्य अकारवचनम् ।

२१ - ३२ - कः अर्थः ।

२२ - ३२ - आदेशप्रतिषेधाऋथम् ।

२३ - ३२ - ये अन्ये अकारस्य आदेशाः प्राप्नुवन्ति तद्बाधनार्थम् ।

२४ - ३२ - तत् यथा ।

२५ - ३२ - मः राजि समः क्वौ इति ॒ मकारस्य मकारवचने प्रयोजनम् न अस्ति इति कृत्वा अनुस्वारादयः बाध्यन्ते ।

२६ - ३२ - तस्मात् शित्करणम् । तस्मात् शकारः कर्तव्यः ।

२७ - ३२ - न कर्तव्यः ।

२८ - ३२ - प्रश्लिष्टनिर्देशः अयम् ।

२९ - ३२ - अ* अ इति ।

३० - ३२ - अनेकाल्शित् सर्वस्य इति सर्वादेशः भविष्यति ।

३१ - ३२ - अथ वा विचित्राः तद्धितवृत्तयः ।

३२ - ३२ - न अन्वादेशे अकच् उत्पत्स्यते ।

१ - १३ - किमर्थम् त्रतसोः अनुदात्तत्वम् उच्यते ।

२ - १३ - उदात्तौ मा भूताम् इति ।

३ - १३ - न एतत् अस्ति प्रयोजनम् ।

४ - १३ - लित्स्वरे कृते निघाते एतदः अनुदात्तत्वेन सिद्धम् ।

५ - १३ - इदम् इह सम्प्रधार्यम् ।

६ - १३ - अनुदात्तत्वम् क्रियताम् लित्स्वरः इति ।

७ - १३ - किम् अत्र कर्तव्यम् ।

८ - १३ - परत्वात् लित्स्वरः ।

९ - १३ - नित्यत्वात् अनुदात्तत्वम् ।

१० - १३ - कृते अपि लित्स्वरे प्राप्त्नोति अकृते अपि ।

११ - १३ - तत्र नित्यत्वात् अनुदात्तत्वे कृते लिति पूर्वः उदात्तभावी न अस्ति इति कृत्वा यथाप्राप्तः प्रत्ययस्वरः प्रसज्येत ।

१२ - १३ - तत् यथा गोष्पदप्रम् वृष्टः देवः इति ऊलोपे कृते पूर्वः उदात्तभावी न अस्ति इति कृत्वा यथाप्राप्तः प्रत्ययस्वरः भवति ।

१३ - १३ - तस्मात् त्रतसोः अनुदात्तत्वम् वक्तव्यम् ।

१ - ३० - कस्य अयम् एनः विधीयते ।

२ - ३० - एतदः प्राप्नोति ।

३ - ३० - इदमः अपि तु इष्यते ।

४ - ३० - तत् इदमः ग्रहणम् कर्तव्यम् ।

५ - ३० - न कर्तव्यम् ।

६ - ३० - प्रकृतम् अनुवर्तते ।

७ - ३० - क्व प्रकृतम् ।

८ - ३० - इदमः अन्वादेशे अश् अनुदात्तः तृतीयादौ इति ।

९ - ३० - यदि तत् अनुवर्तते एतदः त्रतसोः त्रतसौ च अनुदात्तौ इति इदमः च इति इदमः अपि प्राप्नोति ।

१० - ३० - न एषः दोषः ।

११ - ३० - सम्बन्धम् अनुवर्तिष्यते ।

१२ - ३० - इदमः अन्वादेशे अश् अनुदात्तः तृतीयादौ ।

१३ - ३० - एतदः त्रतसोः त्रतसौ च अनुदात्तौ इदमः अन्वादेशे अश् अनुदात्तः तृतीयादौ अश् भवति ।

१४ - ३० - ततः द्वितीयाटौस्सु एनः इदमः एतदः च ।

१५ - ३० - तृतीयादौ इति निवृत्तम् ।

१६ - ३० - अथ वा मण्डूकगतयः अधिकाराः ।

१७ - ३० - तत् यथा मण्डूकाः उत्प्लुत्य उत्प्लुत्य गच्छन्ति तद्वत् अधिकाराः ।

१८ - ३० - अथ वा एकयोगः करिष्यते ।

१९ - ३० - इदमः अन्वादेशे अश् अनुदात्तः तृतीयादौ इति एतदः त्रतसोः त्रतसौ च अनुदात्तौ ।

२० - ३० - ततः द्वितीयाटौस्सु एनः इदमः एतदः च ।

२१ - ३० - अथ वा उभयम् निवृत्तम् ।

२२ - ३० - तत् अपेक्षिष्यामहे ।

२३ - ३० - एनत् इति नपुंसकैकवचने ।

२४ - ३० - एनत् इति नपुंसकैकवचनेकर्तव्यम् ।

२५ - ३० - कुण्डम् आनय प्रक्षालय एनत् परिवर्तय एनत् ।

२६ - ३० - यदि एनत् क्रियते एनः न कर्तव्यः ।

२७ - ३० - का रूपसिद्धिः ॒ अथो एनम् अथो एने अथो एनान् इति ट्यदाद्यत्वेन सिद्धम् ।

२८ - ३० - यदि एवम् एनश्रितकः न सिध्यति ।

२९ - ३० - एनच्छ्रितकः इति पाप्नोति ।

३० - ३० - यथालक्षणम् अप्रयुक्ते ।

१ - ४० - जग्ध्यादिषु आर्धधातुकाश्रयत्वात् सति तस्मिन् विधानम् ।

२ - ४० - जग्ध्यादिषु आर्धधातुकाश्रयत्वात् सति तस्मिन् आर्धधातुके जग्ध्यादिभिः भवितव्यम् ।

३ - ४० - किम् अतः यत् सति भवितव्यम् ।

४ - ४० - तत्र उत्सर्गलक्षणप्रतिषेधः ।

५ - ४० - तत्र उत्सर्गलक्षणम् कार्यम् प्राप्नोति ।

६ - ४० - तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

७ - ४० - भव्यम् प्रवेयम् आख्येयम् ।

८ - ४० - ण्यति अवस्थिते अनिष्टे प्रत्यये आदेशः स्यात् ।

९ - ४० - ण्यतः श्रवणम् प्रसज्येत ।

१० - ४० - न एषः दोषः ।

११ - ४० - सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः ।

१२ - ४० - सामान्येन हि आश्रीयमाणे विशेषः न आश्रितः भवति ।

१३ - ४० - तत्र आर्धधातुकसामान्ये जग्ध्यादिषु कृतेषु यः यतः प्रत्ययः प्राप्नोति सः ततः भविष्यति ।

१४ - ४० - सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः इति चेत् उवर्णाकारान्तेभ्यः ण्यद्विधिप्रसङ्गः ।

१५ - ४० - सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः इति चेत् उवर्णाकारान्तेभ्यः ण्यत् प्राप्नोति ।

१६ - ४० - लव्यम् पव्यम् इति ।

१७ - ४० - आर्धधातुकसामान्ये गुणे कृति यि प्रत्ययसामान्य च वान्तादेशे हलन्तात् इति ण्यत् प्राप्नोति ।

१८ - ४० - इह च दित्स्यम् धित्स्यम् आर्धधातुकसामान्ये अकारलोपे कृते हलन्तात् इति ण्यत् प्राप्नोति ।

१९ - ४० - पौर्वापर्याभात् च सामान्येन अनुपपत्तिः ।

२० - ४० - पौर्वापर्याभात् च सामान्येन जग्ध्यादीनाम् अनुपपत्तिः ।

२१ - ४० - न हि सामान्येन पौर्वापर्यम् अस्ति ।

२२ - ४० - सिद्धम् तु सार्वधातुके प्रतिषेधात् ।

२३ - ४० - सिद्धम् एतत् ।

२४ - ४० - कथम् ।

२५ - ४० - अविशेषेण जग्ध्यादीन् उक्त्वा सार्वधातुके न इति प्रतिषेधम् वक्ष्यामि ।

२६ - ४० - सिध्यति ।

२७ - ४० - सूत्रम् तर्हि भिद्यते ।

२८ - ४० - यथान्यासम् एव अस्तु ।

२९ - ४० - ननु च उक्तम् जग्ध्यादिषु आर्धधातुकाश्रयत्वात् सति तस्मिन् विधानम् इति ।

३० - ४० - परिहृतम् एतत् सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः इति ।

३१ - ४० - ननु च उक्तम् सामान्याश्रयत्वात् विशेषस्य अनाश्रयः इति चेत् उवर्णाकारान्तेभ्यः ण्यद्विधिप्रसङ्गः इति ।

३२ - ४० - न एषः दोषः ।

३३ - ४० - वक्ष्यति तत्र अज्ग्रहणस्य प्रयोजनम् अजन्तभूतपूर्वमात्रात् अपि यथा स्यात् इति ।

३४ - ४० - यत् अपि उच्यते पौर्वापर्याभात् च सामान्येन अनुपपत्तिः इति ।

३५ - ४० - अर्थसिद्धिः एव एषा यत् सामान्येन पौर्वापर्यम् न अस्ति ।

३६ - ४० - असति पौर्वापर्ये विषयसप्तमी विज्ञास्यते ।

३७ - ४० - आर्धधातुकविषये इति ।

३८ - ४० - अथ वा आर्धधातुकासु इति वक्ष्यामि ।

३९ - ४० - कासु आर्धधातुकासु ।

४० - ४० - उक्तिषु युक्तिषु रूढिषु प्रतीतिषु श्रुतिषु सञ्ज्ञासु

१ - १५ - ल्यब्ग्रहणम् किमर्थम् न ति किति इति एव सिद्धम् ।

२ - १५ - ल्यपि कृते न प्राप्नोति ।

३ - १५ - इदम् इह सम्प्रधार्यम् ।

४ - १५ - ल्यप् क्रियताम् आदेशः इति ।

५ - १५ - किम् अत्र कर्तव्यम् ।

६ - १५ - परत्वात् ल्यप् ।

७ - १५ - अन्तरङ्गः आदेशः ।

८ - १५ - एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् ल्यब्ग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः अन्तरङ्गान् अपि विधीन् बहिरङ्गः ल्यप् बाधते इति ।

९ - १५ - किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् ।

१० - १५ - ल्यबदेशे उपदेशिवद्वचनम् अनादिष्टार्थम् बहिरङ्गलक्षणत्वात् इति वक्ष्यति ।

११ - १५ - तत् न वक्तव्यम् भवति ।

१२ - १५ - जग्धिः विधिः ल्यपि यत् तत् अकस्मात् सिद्धम् अस्ति किति इति विधानात् ।

१३ - १५ - हिप्रभृतीन् तु सदा बहिरङ्गः ल्यपा- भरति इति कृतम् तत् उ विद्धि ।

१४ - १५ - एषः एव अर्थः जग्धौ सिद्धे अन्तरङ्गत्वात् ति किति इति ल्यप् उच्यते ।

१५ - १५ - ज्ञापयति अन्तरङ्गाणाम् ल्यपा भवति बाधनम् ।

१ - २ - घस्ल्̥भावे अचि उपसङ्ख्यानम् । घस्ल्̥भावे अचि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् ।

२ - २ - प्रात्ति इति प्रघसः ।

१ - ६ - किमयम् वधिः व्यञ्जन्तः आहोस्वित् अदन्तः ।

२ - ६ - किम् च अतः ।

३ - ६ - यदि व्यञ्जनान्तः वधौ व्यञ्जनान्ते उक्तम् । किम् उक्तम् ।

४ - ६ - वध्यादेशे वृद्धितत्वप्रतिषेधः इड्विधिः च इति ।

५ - ६ - अथ अदन्तः न दोषः भवति ।

६ - ६ - यथा न दोषः तथा अस्तु ।

१ - ४ - इण्वत् इकः ।

२ - ४ - इण्वत् इकः इति वक्तव्यम् ।

३ - ४ - इह अपि यथा स्यात् ।

४ - ४ - अध्यगात् अध्यगाताम् ।

१ - २ - इण्वत् इकः इति एव ।

२ - २ - अधिगमयति अधिगमयतः अघिगमयन्ति ।

१ - २ - इण्वत् इकः इति एव ।

२ - २ - अघिजिगमिषति अधिजिगमिशतः अधिजिगमिषन्ति ।

१ - ३७ - ङित्करणम् किमर्थम् ।

२ - ३७ - गाङि अनुबन्धकरणम् विशेषणाऋथम् ।

३ - ३७ - गाङि अनुबन्धकरणम् क्रियते विशेषणाऋथम् ।

४ - ३७ - क्व विशेषणार्थेन अर्थः ।

५ - ३७ - गाङ्कुटादिभ्यः अञ्णित् ङित् इति ।

६ - ३७ - गाकुटादिभ्यः अञ्णित् ङित् इति इयति उच्यमाने इणादेशस्य अपि प्रसज्येत ।

७ - ३७ - ज्ञापकम् वा सानुबन्धकस्य आदेशवचने इत्कार्याभावस्य ।

८ - ३७ - अथ वा एतत् ज्ञापयति आचार्यः सानुबन्धकस्य आदेशे इत्कार्यम् न भवति इति ।

९ - ३७ - किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् ।

१० - ३७ - प्रयोजनम् चक्षिङः ख्याञ् । ङितः इति आत्मनेपदम् न भवति ।

११ - ३७ - लटः शतृशानचौ । लटः शतृशानचौ प्रयोजनम् ।

१२ - ३७ - पचमानः यजमानः इति ।

१३ - ३७ - टितः इति एत्वम् न भवति ।

१४ - ३७ - युवोः अनाकौ ।

१५ - ३७ - युवोः अनाकौ च प्रयोजनम् ।

१६ - ३७ - नन्दनः कारकः नन्दना कारिका इति ।

१७ - ३७ - उगिल्लक्षणौ ङीब्नुमौ न भवतः ।

१८ - ३७ - मेः च अननुबन्धकस्य अम्वचनम् ।

१९ - ३७ - मेः च अननुबन्धकस्य अम्वक्तव्यः ।

२० - ३७ - अचिनवम् अकरवम् असुनवम् ।

२१ - ३७ - अत्यल्पम् इदम् उच्यते ।

२२ - ३७ - तिप्तिब्मिपाम् इति वक्तव्यम् ।

२३ - ३७ - इह अपि यथा स्यात् ॒ वेद वेत्थ ।

२४ - ३७ - अस्य ज्ञापकस्य सन्ति दोषाः सन्ति प्रयोजनानि ।

२५ - ३७ - दोषाः समाः भूयांसः वा ।

२६ - ३७ - तस्मात् न अर्थः अनेन ज्ञापकेन ।

२७ - ३७ - कथम् यानि प्रयोजनानि ।

२८ - ३७ - न एतानि सन्ति ।

२९ - ३७ - इह तावत् ।

३० - ३७ - चक्षिङः ख्याञ् इति ।

३१ - ३७ - ञित्करणसामर्थ्यात् विभाषा आत्मनेपदम् भविष्यति ।

३२ - ३७ - लटः शतृशानचौ इति ।

३३ - ३७ - वक्ष्यति एतत् ।

३४ - ३७ - प्रकृतानाम् आत्मनेपदानाम् एत्वम् भवति इति ।

३५ - ३७ - युवोः अनाकौ इति ।

३६ - ३७ - वक्ष्यति एतत् ।

३७ - ३७ - सिद्धम् तु युवोः अननुनासिकत्वात् इति ।

१ - २३ - किम् अयम् कशादिः आहोश्वित् खयादिः ।

२ - २३ - चक्षिङः क्शाञ्ख्याञौ ।

३ - २३ - चकिङः ख्याञ् कशादिः खयादिः च ।

४ - २३ - खशादिः वा ।

५ - २३ - अथ वा खशादिः भविष्यति ।

६ - २३ - केन इदानीम् कशादिः भविष्यति ।

७ - २३ - चर्त्वेन ।

८ - २३ - अथ खयादिः कथम् ।

९ - २३ - असिद्धे शस्य यवचनम् विभाषा ।

१० - २३ - असिद्धे शस्य विभाषा यत्वम् वक्तव्यम् ।

११ - २३ - किम् प्रयोजनम् ।

१२ - २३ - प्रयोजनम् सौप्रख्ये वुञ्विधिः ।

१३ - २३ - सौप्रख्यः इति योपधलक्षणः वुञ्विधिः न भवति ।

१४ - २३ - सौप्रख्यीयः ।

१५ - २३ - वृद्धात् छः भवति ।

१६ - २३ - निष्ठानत्वम् आख्याते ।

१७ - २३ - आख्यातः इति निष्ठानत्वम् न भवति ।

१८ - २३ - रुविधिः पुङ्ख्याने ।

१९ - २३ - पुङ्ख्यानम् इति रुविधिः न भवति ।

२० - २३ - णत्वम् पर्याख्याते ।

२१ - २३ - पर्याख्यानम् इति णत्वम् न भवति ।

२२ - २३ - सस्थानत्वम् नमः ख्यात्रे ।

२३ - २३ - नमः ख्यात्रे इति सस्थानत्वम् न भवति.

१ - २२ - वर्जने प्रतिषेधः । वर्जने प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

२ - २२ - अवसञ्चक्ष्याः परिसञ्चक्ष्याः ।

३ - २२ - असनयोः च ।

४ - २२ - असनयोः च प्रतिषेधः वक्तव्यः ।

५ - २२ - नृचक्षाः रक्षः ।

६ - २२ - विचक्षणः इति ।

७ - २२ - बहुलम् तणि ।

८ - २२ - बहुलम् तणि इति वक्तव्यम् ।

९ - २२ - किम् इदम् तणि इति ।

१० - २२ - सञ्ज्ञाछन्दसोः ग्रहणम् ।

११ - २२ - किम् प्रयोजनम् ।

१२ - २२ - अन्नवधकगात्रविचक्षणाजिराद्यर्थम् ।

१३ - २२ - अन्न ।

१४ - २२ - अन्नम् ।

१५ - २२ - वधक ।

१६ - २२ - वधकम् ।

१७ - २२ - गात्र ।

१८ - २२ - गात्रम् पश्य ।

१९ - २२ - विचक्षण ।

२० - २२ - विचक्षणः ।

२१ - २२ - अजिर ।

२२ - २२ - अजिरे तिष्ठति ।

१ - ४९ - घञपोः प्रतिषेधे क्यपः उपसङ्ख्यानम् ।

२ - ४९ - घञपोः प्रतिषेधे क्यपः उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् ।

३ - ४९ - इह अपि यथा स्यात् ।

४ - ४९ - समजनम् समज्या इति ।

५ - ४९ - तत् तर्हि वक्तव्यम् ।

६ - ४९ - न वक्तव्यम् ।

७ - ४९ - अपि इति एव भविष्यति ।

८ - ४९ - कथम् ।

९ - ४९ - अपि इति न इदम् प्रत्ययग्रहणम् ।

१० - ४९ - किम् तर्हि ।

११ - ४९ - प्रत्याहारग्रहणम् ।

१२ - ४९ - क्व सन्निविष्टानाम् प्रत्याहारः ।

१३ - ४९ - अपः अकातात् प्रभृति आ क्यपः पकारात् ।

१४ - ४९ - यदि प्रत्याहारग्रहणम् संवीतिः न सिध्यति ।

१५ - ४९ - एवम् तर्हि न अर्थः उअप्सङ्ख्यानेन न अपि घञ्नपोः प्रतिषेधेन ।

१६ - ४९ - इदम् अस्ति ।

१७ - ४९ - चक्षिङः ख्याञ् वा लिटि इति ।

१८ - ४९ - ततः वक्ष्यामि ।

१९ - ४९ - अजेः वी भवति वा व्यवस्थितविभाषा च इति ।

२० - ४९ - तेन इह च भविष्यति ॒ प्रवेता प्रवेतुम् प्रवीतः रथः , संवीतिः इति ।

२१ - ४९ - इह च न भविष्यति ॒ समाजः , उदाजः , समजः , उदजः , समजनम् उदजनम् , समज्या इति ।

२२ - ४९ - तत्र अयम् अपि अर्थः ।

२३ - ४९ - इदम् अपि सिद्धम् भवति ॒ प्राजिता इति ।

२४ - ४९ - किम् च भोः इष्यते एतत् रूपम् ।

२५ - ४९ - बाढम् इष्यते ।

२६ - ४९ - एवम् हि कः चित् वैयाकरणः आह ।

२७ - ४९ - कः अस्य रथस्य प्रवेता इति ।

२८ - ४९ - सूतः आह ।

२९ - ४९ - आयुष्मन् अहम् प्राजिता इति ।

३० - ४९ - वैयाकरणः आह ।

३१ - ४९ - अपशब्दः इति ।

३२ - ४९ - सूतः आह ।

३३ - ४९ - प्रापित्ज्ञः देवानाम् प्रियः न तु इष्टज्ञः ।

३४ - ४९ - इष्यते एतत् रूपम् इति ।

३५ - ४९ - वैयाकरणः आह ।

३६ - ४९ - आहो खलु अनेन दुरुतेन बाध्यामहे इति ।

३७ - ४९ - सूतः आह ।

३८ - ४९ - न खलु वेञः सूतः ।

३९ - ४९ - सुवतेः एव सूतः ।

४० - ४९ - यदि सुवतेः कुत्सा प्रयोक्तव्या ।

४१ - ४९ - दुःसूतेन इति वक्तव्यम् ।

४२ - ४९ - न तर्हि इदानीम् इदम् वा यौ इति वक्तव्यम् ।

४३ - ४९ - वक्तव्यम् च ।

४४ - ४९ - किम् प्रयोजनम् ।

४५ - ४९ - न इयम् विभाषा ।

४६ - ४९ - किम् तर्हि ।

४७ - ४९ - आदेशः अयम् विधीयते ।

४८ - ४९ - वा इति अयम् आदेशः भवति अजेः यौ परतः ।

४९ - ४९ - वायुः इति ।

१ - ९ - अणिञोः लुकि तद्राजात् युवप्रत्ययस्य उपसङ्ख्यानम् । अणिञोः लुकि तद्राजात् युवप्रत्ययस्य उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् ।

२ - ९ - बौधिः पिता बौधीः पुत्रः औदुम्बरिः पिता औदुम्बरिः पुत्रः ।

३ - ९ - अपरः आह ॒ अणिञोः लुकि क्षत्रियगोत्रमात्रात् युवप्रत्ययस्य उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् इति ।

४ - ९ - जाबालिः पिता जाबालिः पुत्रः ।

५ - ९ - अपरः आह ।

६ - ९ - अब्राह्मणगोत्रमात्रात् युवप्रत्ययस्य उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् इति ।

७ - ९ - किम् प्रयोजनम् ।

८ - ९ - इदम् अपि सिद्धम् भवति ।

९ - ९ - भाण्डिजङ्घिः पिता भाण्डिजङ्घिः पुत्रः कार्णखरकिः पिता कार्णखरकिः पुत्रः ।

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2018-01-17T19:36:15.9700000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

oxidative rancidity

  • ऑक्सिडेय खवटता 
RANDOM WORD

Did you know?

I need something, but I cant find it or is it not there?
Category : About us!
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.