Dictionaries | References

नदी

A Sanskrit English Dictionary | sa  en |   | 
नदी  f. af. See नदी॑.
नदी  n. bf. flowing water, a river (commonly personified as a female; but See नद॑ above), [RV.] &c. &c. (ifc.नदिका; cf.कु-नदिका and गिरि-; ind.-नदि; cf.उप-नदि [beside -नदम्, fr.नद॑, [Pāṇ. 5-4, 110]])
N. of 2 kinds of metre, [Col.]
ई   of partic. fem. stems ending in or (as नदी itself), [Pāṇ. 1-4, 3, &c.]

नदी [nadī]   A river, any flowing stream; रविपीतजला तपात्यये पुनरोघेन हि युज्यते नदी [Ku.4.44;] यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेऽ स्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय Muṇḍa.
Comp. ईनः, ईशः, कान्तः the ocean; नदीनः पर्यन्ते परमपदवीनः प्रभवति Karpūrastava.
An epithet of Varuṇa; L. D. B.
कान्ता the rose-apple.
a shrub.
-कूलम्, -तीरम्   the bank of a river.
-कूलप्रियः   a kind of reed.
-ज a.  a. aquatic.
(जः) an epithet of Bhīṣma.
antimony. (-जम्) a lotus.
-तर a.  a. crossing a river.
-तरस्थानम्   a landing-place, ferry.
-दोहः   freight, river-toll, fare.-धरः an epithet of Śiva.
-पङ्कः   the marshy bank of a river.
पतिः the ocean.
an epithet of Varuṇa.
-पूरः   a river which has overflown its banks.-भवम् river-salt.
-मातृक a.  a. watered by rivers, irrigated, supplied with the water of rivers, canals &c. (as a country &c.); संग्रामभूमीषु भवत्यरीणामस्रैर्नदीमातृकतां गतासु [N.3.38;] cf. देवमातृक; देशो नद्यम्बुवृष्ट्यम्बुसंपन्नव्रीहिपालितः । स्यान्नदीमातृको देवमातृकश्च यथाक्रमम् ॥ [Ak.]
-मार्गः   the course of a river.
मुखम् the mouth of a river; नदीमुखेनैव समुद्रमाविशत्; वृद्धौ नदीमुखेनैव प्रस्थानं लवणाम्भसः [R.]
a kind of grain.
-रयः   the current of a river.
-वङ्कः   the bend or arm of a river.
ष्णः (स्नः) bathing in rivers; ततो नदीष्णान् पथिकान् गिरिज्ञान् [Bk.2.43.]
knowing the dangerous spots in rivers, their depth, course &c.; ततः समाज्ञापयदाशु सर्वानानायिनस्तद्विचये नदीष्णान् [R.16.75;] (hence)
experienced, clever.
-सर्जः   the Arjuna tree.

A dictionary, Marathi and English | mr  en |   | 
A river. Pr. नदीचें मूळ ऋषीचें कूळ पाहूं नये.

 स्त्री. पाण्याचा मोठा प्रवाह ; मोठ्या प्रवाहास , सरोवरास , समुद्रास मिळणारा ओढा . [ सं . ] म्ह ० नदीचे मूळ आणि ऋषीचे कूळ पाहूं नये = केवढीहि मोठी नदी असली तरी तिचा उगम एखाद्या लहानशा ओहोळांत किंवा अतिशय अडचणीच्या , वाईट जागी असतो . त्याचप्रमाणे एखाद्या परमपूज्य ऋषीचा जन्म अतिशय हीन कुलांत असूं शकेल . यावरुन पूज्यपणा , पवित्रता ही पूर्वपरंपरेवर अवलंबून नसतात तर व्यक्तीच्या अंगच्या गुणावर अवलंबून असतात ; किंवा मोठ्याचा मागचा इतिहास पाहण्याचा प्रयत्न करुं नये , तो चांगला नसावयाचाच .
०गर्क वि.  नदीच्या पुरांत , पाण्यांत बुडणारी , बुडालेली ( जमीन इ० ). - बदलापूर ३६८ . [ नदी + अर . घर्क = बुडालेला , मग्न ]
०तीर  न. नदीचा कांठ , किनारा . [ नदी + सं . तीर ]
०पति   नदीन नदीप - पु . नद्यांचा पति ; नदी + सं . इन = ईश ; नदी + सं . पा = पालन , रक्षण करणे ]
०बुड वि.  नदीगर्क पहा . परंतु ते रान नदीबुड झाले व कोणी विकत घेतल्यामुळे त्यास कायमचे कुंपण लागले आहे . - खेया २ . [ नदी + बुडणे ]
०मातृक वि.  नद्यांच्या पाण्याने , कालव्यांनी सुपीक बनलेला ; ( पिकाकरितां ) पाटस्थळावर अवलंबून असलेला ( प्रदेश , देश इ० ). याच्या उलट देवमातृक =( पिकाकरितां ) पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून असलेला . [ नदी + सं . मातृ = आई ]
०वड  पु. यज्ञोपयोगी वृक्ष . उदा० उंबर , पिंपळ , पळस , शमी इ० . यज्ञवृक्ष पहा . [ नदी + वड ]

Aryabhushan School Dictionary | mr  en |   | 
 f  A river.

Keyword Pages

  |  
  |  

Related Pages

  |  
  |  
: Folder : Page : Word/Phrase : Person

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP