TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

अध्याय ८५ वा - श्लोक ११ ते १५

श्रीकृष्णदयार्णवकृत हरिवरदा


श्लोक ११ ते १५
भूतानामसि भूतादिरिन्द्रियाणां च तैजसः । वैकारिको विकल्पानां प्रधानमनुशायिनाम् ॥११॥

द्रव्यशक्तीच्या सहकारें । तमोगुण अव्याकृति स्फुरे । तो चेतवे तामसाहंकारें । भूतें तन्मात्रें उत्पादी ॥१०५॥
यास्तव भूतादि म्हणणें तूतें । रुद्रात्मकत्वें वर्तसी तेथें । तमःप्राचुर्यें जडता यातें । अष्टधा ख्यातें तूंचि तूं ॥६॥
तमःप्राचुर्यें यांच्या ठायीं । वैशिष्ट्यकार्यपटुता नाहीं । क्रियायोगें रजःप्रवाहीं । तैजस गोगणीं तोही तूं ॥७॥
क्रियाज्ञानचेष्टाकरणें । जियें पकटलीं रजोगुणें । तो राजस अहंकार तुजविणें । कोणा म्हणणें जगदीशा ॥८॥
परि या स्वतंत्रता नाहीं । म्हणोनी प्रेरकें यांच्या ठायीं । विविधें कल्पिलीं तूंचि तियें हीं । विकल्पनाख्यें कर्तृकरणें ॥९॥
ज्ञानशक्तीच्या सहकारें । महत्तत्वें जो सात्विक स्फुरे । तो वैकारिक अहंकार धुरे । सर्वां स्वातंत्र्यें प्रेरक जो ॥११०॥
ज्ञानप्राचुय प्रेरकता । रजःप्राचुर्यें उपकरणता । तमःप्रचुर्यें भ्रामक जडता । स्फुरे तत्वता गोगणत्वें ॥११॥
एकली एक मृतिका स्पष्ट । तयेचा निर्मिला न वचे मठ । मृत्पिंडलेपनें कर्दमाविष्ट । उभारे चोखट त्रैविध्यें ॥१२॥
विकल्पनाख्यें किमर्थ म्हणणें । तें अवधारा सावध श्रवणें । अध्यात्माधिभूताधिदैवगुणें । विकल्पें होणें म्हणोनियां ॥१३॥
जळें मृत्तिका कालवली । तैसी ज्ञानशक्ति सत्वीं स्फुरली । उभययोगें रूपा आली । त्रिविधविकल्पा विकल्पना ॥१४॥
अध्यात्माधिमूताधिदै । येणें संवेद सर्वीं सर्व । अवलंबूनि विषयानुभव । लाहे जीव स्थूळपणें ॥११५॥
एवं संवेदनाशक्ती । त्रिधा विकल्पें पावे व्यक्ती । ते विकारिकता विकारवती । तूंचि श्रीपती निर्धारें ॥१६॥
हा करणांचा कारणनिचय । तूंचि अवधा जरी गुणमय । आणि जीवांचा समुदाय । अविद्यावरणीं प्रसुप्त जो ॥१७॥
जीव ब्रह्मेंशीं अभिन्न । जेणें पावती संसरण । प्रधान तयाचें कारण । तो तूं भगवान् भवहंता ॥१८॥

नश्वरेष्विह भावेषु तदसि त्वमनश्वरम् । यथा द्रव्यविकारेषु द्रव्यमात्रं निरूपितम् ॥१२॥

आणि हे चिज्जडात्मकसृष्टी । जीवासी गोचर इंद्रियदृष्टी । तियें नश्वरें पाठीं पोटीं । अनश्वर तूं द्रव्यवत् ॥१९॥
द्रव्य म्हणिजे मृत्तिका मात्र । कारणरूपें वर्ते अनश्वर । तियेच्या ठायीं मृद्विकार । भासती नश्वर कार्यरूप ॥१२०॥
घटकुड्यालयें लक्षकोटी । नामरूपात्मकें भासती सृष्टी । तियें नाश पावल्या पाठीं । जेंवि मृत्तिका शेवटीं अनश्वर ॥२१॥
तय मृत्तिकेमाजि पाहतां । नामरूपाची न दिसे वार्ता । लक्ष चौर्‍यायसीं योनि जातां । तैसी तत्वता घडमोडी ॥२२॥
कटक कुंडलें मुद्रिका कनकीं । नामरूपें कार्यात्मकीं । नश्वरें नाश पावल्या शेखीं । वास्तव कनकीं अनश्वरता ॥२३॥
कनक आटूनि केली खोटी । तैं कटकांगुलीयादि कार्यकोटी । त्यांमाजि एक ही न दिसे इष्टी । अनश्वर शेवटीं हेम उरे ॥२४॥
त्रिगुणात्मक कार्यरूप ही तूंची । ऐसी बोलिली गोष्टी साची । तरी मग अनश्वरता कैंची । तरी उक्ति ये विखींची अवधारीं ॥१२५॥

सत्त्वं रजस्तम इति गुणास्तद्वृत्तयश्च याः । त्वय्यद्धा ब्रह्मणि परे कल्पिता योगमायया ॥१३॥

तरी सत्वरजस्तमोगुणत्रया । यांच्या वृत्ति ज्या परिणाममया । त्मा तुज परब्रह्मींच कल्पिलिया । योगमायेनें जगदीशा ॥२६॥
परब्रह्मींचिया प्रकल्पिता । उदय पावती चिन्मय स्फुरतां । अहंकारमहत्तत्व अव्यक्ता । पर्यंत पर्णाममय अवघ्या ॥२७॥
त्या परब्रह्मींच तुझ्या ठायीं । योगमायेनें कल्पिल्या पाहीं । यालागीं तुजवीण आन नाहीं । अद्धा निश्चयीं अद्वय तूं ॥२८॥

तस्मान्न सन्त्यमी भावा यर्हि त्वयि विकल्पिताः । त्वं चामीषु विकारेषु ह्यन्यदाव्यावहारिकः ॥१४॥

तस्मात् हे अवघेचि भाव । तुजमाजि वसती हा निर्वाह । नसतां आस्तिक्यानुभव । केंवि सदैव प्रत्यय हा ॥२९॥
तरी जेव्हां कल्पिले तुझ्या ठायीं । सत्तायोगबळें करोनि पाहीं । सन्मात्रप्रतीति यांच्या ठायीं । उमटे निश्चयीं तव योगें ॥१३०॥
येर्‍हवीं हें अव्यावहारिक । तवानलोकें व्यावहारिक । जेंवि राजसत्ता लाहूनि रंक । समस्तलोक स्वयें शिक्षी ॥३१॥
तुझ्या ठायीं यांचें असणें । तव चैतन्यें सन्मयपणें । तुझे ठायीं यांचें असणें । अव्यवहारीं उपादानवत् ॥३२॥
घतमठवर्जित जैसें गगन । कीं नग न घडितां जेंवि सुवर्ण । तेंवि अव्यवहारीं उदासीन । अवशीष्यमाण तूंचि स्वयें ॥३३॥
ऐसा अखंडदंडायमान । स्वसंवेद्य सनातन । तेथ गुणप्रवाह भ्रमकारण । मायिक जाण सांसृतिक ॥३४॥
स्थितिलयोत्पत्तिमात्र अवघी । भासे गुणप्रवाहओघीं । तेथ आकाशमात्रेची झगमगी । भूतविभागीं गोचर जे ॥१३५॥
या नांव म्हणिजे गुणप्रवाह । विसरवी स्वसंवेद्यता वास्तव । विसरास्तव ते भेदभाव । चिदंश जीव भ्रमभूत ॥३६॥
वास्तव विसरा नाम अज्ञान । तदाविष्करण तें निबंधन । तेणेंचि पावती संसरण । चैतन्यघन होत्साते ॥३७॥
कैसें संसरण जरी तूं म्हणसी । तरी तें ऐकें हृषीकेशी । मुनिकृपेनें मम मानसी । निश्चयेंसीं प्रत्यय जो ॥३८॥

गुणप्रवाह एतस्मिन्नबुधस्त्वखिलात्मनः । गतिं सूक्ष्मामबोधेन संसरन्तीह कर्मभिः ॥१५॥

ऐसिया भवभ्रमाचे ठायीं । अबुधजीव गुणप्रवाहीं । सूक्ष्मगति नेणती कांहीं । अखिलात्मकता आत्मयाची ॥३९॥
अंतःकरणींचा चिप्रकाश । तद्भा उजळली हृषीकांस । करणबोधें विषयभास । गमे जीवास सत्यत्वें ॥१४०॥
तेणें स्थूलावच्छिन्नबोध । वास्तव वयुना करी रोध । देहात्मकत्वें कर्में विशद । आचरे प्रसिद्ध फळलाभा ॥४१॥
अनिष्ट इष्ट मिश्र फळें । भोगी स्वकृतकर्मबळें । अखिलात्मयाची गति आंधळे । नेणे म्हणोनि हे दशा ॥४२॥
कर्मफळभोगाकारणें । लक्ष चौर्‍यांयशी योनि फिरणें । अखिलात्मगतीच्या विस्मरणें । जीवां संसरणें तें ऐसें ॥४३॥
ऐसा भवभ्रमा वरपडोनी । कर्में भ्रमतां अनेक योनी । नरदेह लाहे यथेच्छें करूनी । अघटित म्हणोनि दुर्लभ जें ॥४४॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-06-12T22:15:09.2730000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

climax association

  • Bot. (the plant association which is stable under the influence of any given set of ecological factors) परमावस्थी सहचरण 
RANDOM WORD

Did you know?

वास्‍तुदोषावर आरसा काय करतो आरशांचा उपयोग कसा होतो
Category : Hindu - Philosophy
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site