TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

द्वितीयः अध्यायः - प्रथमम् आह्निकम्

शब्द, अनुमान, प्रत्यक्ष, आणि उपमान रूप हे न्यायसूत्राचे प्रसिद्ध चार भाग आहेत.


प्रथमम् आह्निकम्
(संशयपरीक्षाप्रकरणम्]
१.१ - समानानेकधर्माध्यवसायात् अन्यतरधर्माध्यवसायात् वा न संशयः
(संशय-)

१.२ - विप्रत्तिपत्त्यव्यवस्थाध्यवसायात् च
(संशय-)

१.३ - विप्रत्तिपत्तौ च संप्रत्तिपत्तेः
(संशय-)

१.४ - अव्यवस्था आत्मनि व्यवस्थितत्वात् च अव्यवस्थायाः
(संशय-)

१.५ - तथा अत्यन्तसंशयः तद्धर्मसातत्योपपत्तेः
(संशय-)

१.६ - यथोक्ताध्यवसायात् एव तद्विशेषापेक्षात् संशये न असंशयः न अत्यन्तसंशयः वा
(संशय-)

१.७ - यत्र संशयः तत्र एवम् उत्तरोत्तरप्रसङ्गः
(संशय-) (प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम्]

१.८ - प्रत्यक्षादीनाम् अप्रामाण्यं त्रैकाल्यासिद्धेः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.९ - पूर्वं हि प्रमाणसिद्धौ न इन्द्रियार्थसन्निकर्षात् प्रत्यक्षोत्पत्तिः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१० - पश्चात्सिद्धौ न प्रमाणेभ्यः प्रमेयसिद्धिः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.११ - युगपत्सिद्धौ प्रत्यर्थनियतत्वात् क्रमवृत्तित्वाभावः बुद्धीनाम्
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१२ - त्रैकाल्यासिद्धेः प्रतिषेधानुपपत्तिः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१३ - सर्वप्रमाणप्रतिषेधात् च प्रतिषेधानुपपत्तिः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१४ - तत्प्रामाण्ये वा न सर्वप्रमाणविप्रतिषेधः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१५ - त्रैकाल्याप्रतिषेधः च शब्दात् आतोद्यसिद्धिवत् तत्सिद्धेः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१६ - प्रमेया च तुलाप्रामाण्यवत्
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१७ - प्रमाणतः सिद्धेः प्रमाणानाम् प्रमाणान्तरसिद्धिप्रसङ्गः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१८ - तद्विनिवृत्तेः वा प्रमाणसिद्धिवत् प्रमेयसिद्धिः
(पूर्वपक्षसूत्रम्)

१.१९ - न, प्रदीपप्रकाशसिद्धिवत् तत्सिद्धेः
(सिद्धान्तलक्षणम्)

१.२० - क्वचित् निवृत्तिदर्शनात् अनिवृत्तिदर्शनात् च क्वचित् अनेकान्तः
(सिद्धान्तलक्षणम्) (प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम्]

१.२१ - प्रत्यक्षलक्षणानुपपत्तिः असमग्रवचनात्
(प्रत्यक्षलक्षण-)
(प्रत्यक्षलक्षणपरीक्षा)

१.२२ - न आत्ममनसोः सन्निकर्षाभावे प्रत्यक्षोत्पत्तिः (दो)

१.२३ - दिग्देशकालाकाशेषु अपि एवं प्रसङ्गः (दो)

१.२४ - ज्ञानलिङ्गत्वात् आत्मनः न अनवरोधः
(प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्रम्)

१.२५ - तदयौगपद्यलिङ्गत्वात् च न मनसः
(प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र)

१.२६ - प्रत्यक्षनिमित्तत्वात् च इन्द्रियार्थयोः सन्निकर्षस्य स्वशब्देन वचनम्
(प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र)

१.२७ - सुप्तव्यासक्तमनसां च इन्द्रियार्थयोः सन्निकर्षनिमित्तत्वात्
(प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र)

१.२८ - तैः च अपदेशः ज्ञानविशेषाणाम्
(प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र)

१.२९ - व्याहतत्वात् अहेतुः
(प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र)

१.३० - न अर्थविशेषप्राबल्यात्
(प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र)
(विषयपरीक्षा-प्रकरणाम्]

१.३१ - प्रत्यक्षम् अनुमानम् एकदेशग्रहणात् उपलब्धेः
(पूर्वपक्ष-सूत्र)

१.३२ - न, प्रत्यक्षेण यावत् तावत् अपि उपलम्भात्
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.३३ - न चैकदेशोपलब्धिरवयविसद्भावात्
(सिद्धान्त-सूत्र) (प्रसङ्गोपात्ता अवयविपरीक्षा]

१.३४ - साध्यत्वात् अवयविनि सन्देहः
(पूर्वपक्ष-सूत्र)

१.३५ - सर्वाग्रहणम् अवयव्यसिद्धेः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.३६ - धारणाकर्षणोपपत्तेः च
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.३७ - सेनावनवत् ग्रहणम् इति चेत् न अतीन्द्रियत्वात् अणूनाम्
(सिद्धान्त-सूत्र)
(अनुमानपरीक्षाप्रकरणम्]
१.३८ - रोधोपघातसादृश्येभ्यः व्यभिचारात् अनुमानम् अप्रमाणम्
(पूर्वपक्ष-सूत्र)

१.३९ - न, एकदेशत्राससादृश्येभ्यः अर्थान्तरभावात्
(सिद्धान्त-सूत्र)
(वर्तमानकालपरीक्षा)

१.४० - वर्तमानाभावः, पततः पतितपतितव्यकालोपपत्तेः
(पूर्वपक्ष-सूत्र)

१.४१ - तयोः अपि अभावः वर्तमानाभावे, तदपेक्षत्वात्
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.४२ - न अतीतानागतयोः इतरेतरापेक्षा सिद्धिः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.४३ - वर्तमानाभावे सर्वाग्रहणं प्रत्यक्षानुपपत्तेः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.४४ - कृतताकर्त्तव्यतोपपत्तेः तु उभयथा ग्रहणम्
(सिद्धान्त-सूत्र)

(उपमानपरीक्षाप्रकरणम्]

१.४५ - अत्यन्तप्रायैकदेशसाधर्म्यात् उपमानासिद्धिः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.४६ - प्रसिद्धसाधर्म्यात् उपमानसिद्धेः यथोक्तदोषानुपपत्तिः
(पूर्वपक्ष-सूत्र)

१.४७ - प्रत्यक्षेण अप्रत्यक्षसिद्धेः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.४८ - न अप्रत्यक्षे गवये प्रमाणार्थम् उपमानस्य पश्यामः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.४९ - तथा इति उपसंहारात् उपमानसिद्धेः न अविशेषः
(सिद्धान्त-सूत्र)
(शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम्]

१.५० - शब्दः अनुमानम् अर्थस्य अनुपलब्धेः अनुमेयत्वात्
(पूर्वपक्ष-सूत्र)

१.५१ - उपलब्धेः अद्विप्रवृत्तित्वात्
(पूर्वपक्ष-सूत्र)

१.५२ - सम्बन्धात् च
(पूर्वपक्ष-सूत्र)

१.५३ - आप्तोपदेशसामर्थ्यात् शब्दात् अर्थसम्प्रत्ययः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.५४ - पूरणप्रदाहपाटनानुपलब्धेः च सम्बन्धाभावः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.५५ - शब्दार्थव्यवस्थानात् अप्रतिषेधः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.५६ - न, सामयिकत्वात् शब्दार्थसम्प्रत्ययस्य
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.५७ - जातिविशेषे च अनियमात्
(सिद्धान्त-सूत्र) (शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम्]

१.५८ - तदप्रामाण्यम् अनृतव्याघातपुनरुक्तदोषेभ्यः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.५९ - न, कर्मकर्तृसाधनवैगुण्यात्
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.६० - अभ्युपेत्य कालभेदे दोषवचनात्
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.६१ - अनुवादोपपत्तेः च
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.६२ - वाक्यविभागस्य च अर्थग्रहणात्
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.६३ - विध्यर्थवादानुवादवचनविनियोगात्
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.६४ - विधिः विधायकः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.६५ - स्तुतिः निन्दा परकृतिः पुराकल्पः इति अर्थवादः
(सिद्धान्त-सूत्र)
(अर्थवाद-भेदः)

१.६६ - विधिविहितस्य अनुवचनम् अनुवादः
(अर्थवाद-)

१.६७ - न अनुवादपुनरुक्तयोः विशेषः, शब्दाभ्यासोपपत्तेः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.६८ - शीघ्रतरगमनोपदेशवत् अभ्यासात् न अविशेषः
(सिद्धान्त-सूत्र)

१.६९ - मन्त्रायुर्वेदप्रामाण्यवत् च तत्प्रामाण्यम्, आप्तप्रामाण्यात्
(सिद्धान्त-सूत्र)

इति न्यायसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य प्रथमम् आह्निकम्

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T12:48:32.8900000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

आपले नाणें खोटे मग दुसर्‍याचा वांक का काढावा

  • एखाद्या गोष्टीत स्वतःचीच चूक असताना दुसर्‍याला दोष देण्यात अर्थ नाही. आपण जर पूर्णपणे निर्दोषी असूं तरच कोणत्याहि चुकीबद्दल दुसर्‍याला दोष देण्याचा आपणांस हक्क पोचतो. स्वतःकडे जर दोषांचा वाटा येत असेल तर दुसर्‍याचा उणेपणा काढणे गैर आहे. 
RANDOM WORD

Did you know?

Navchandi Paath explain why it should be done?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.