TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

दीपक अलंकार - लक्षण ३

रसगंगाधर ग्रंथाचे लेखक पंडितराज जगन्नाथ होत. व्याकरण हा भाषेचा पाया आहे.


लक्षण ३
याच न्यायानें (म्ह० तुल्ययोगितेंतील कारकतुल्ययोगितेप्रमाणें,) अनेक क्रियांचा (पैकीं कांहीं प्रकृत व कांहीं अप्रकृत असल्यास,) एकाच कारकाशीं अन्वय झाल्यास कारकदीपक अलंकार होतो.
उदा० :---  ‘धन देण्याच्या बाबतींत, यश  धारण करण्याच्या बाबतींत, शत्रूंचा संहार करण्याच्या बाबतींत व माझ्यासारख्याचें रक्षण  करण्याच्या बाबतींत, तूंच एकटा निपुण आहेस.”
या ठिकाणीं उपजीविकेचें साधन नसणार्‍या एका गरिबाचे हे उद्नार मानले तर,  धन देणें व स्वत:चें (म्ह० त्या गरिबाचें) संरक्षण करणें, ह्या दोन क्रिया प्रकृत; व अरिमर्दन ही क्रिया अप्रकृत; व यश धारण करणें ही क्रिया उभयस्वरूप (म्ह० प्रकृत वा अप्रकृत) होऊन, त्यांचा एक कर्तृकारकपी साधारणधर्माशीं अन्वय होतो (म्हणून येथें कारकदीपक अलंकार).
“राजनीति जाणणार्‍यांत अग्रणी असा हा राजा, दुर्बलांना थारा देतो; फाजील बळाचे उद्धत पुरुष असतील त्यांची हकालपट्टी करतो; व सर्व सत्रूंत थरकांप उत्पन्न करतो.”
ह्या श्लोकांत, कोणी एक दुर्बळ मनुष्य, अथवा बलिष्ठाचा त्रास सहन न होणारा, अथवा शत्रूंनीं गांजलेला असा मनुष्य, एका राजाला उद्देशून हे बोलत आहे, असा संदर्भ असल्यास, ‘सामान्याचें विशेषानें कथन’ ह्या अप्रस्तुतप्रशंसेचें हें उदाहरण होईल; व या तीन क्रियांपैकीं एक क्रिया प्रकृत व इतर दोन अप्रकृत असून, त्यांचा राजा ह्या एक कर्तॄकारकरूप धर्माशीं अन्वय झाला आहे असें मानल्यास, हें कारकदीपकाचें ही उदाहरण होईल; व वर सांगितलेल्या वक्त्यांहून भिन्न (म्ह० दुर्बळ, घाबरलेल्या अथवा गांजलेल्या वक्त्यांहून भिन्न) असा एखादा राजाची स्तुति करणारा व त्याची राजनीति सांगणारा वक्ता माणून त्याची ही उक्ति आहे असें मानलें तर, या सर्व क्रिया एकच जातीच्या होतील, प्रकृत व अप्रकृत अशा मिश्र स्वरूपाच्या होणार नाहींत, म्हणून येथें (अशा संदर्भांत)  तुल्ययोगिता अलंकार होईल.
आतां, “प्रकृत व अप्रकृत धर्मीवर एकच (म्ह० क्रिया, गुण वगैरे) धर्म एकच वेळ सांगितलेला असणें हें एक दीपक, व अनेक क्रियांसीं एकाच कारकाचा एकाच वेळीं अन्वय होणें हेही एक दीपक  (असे दीपकाचे दोन प्रकार आहेत),
असें लक्षण सांगून,
“नवी नवरी बिछान्यावर आली असतां, तिला घाम सुटतो; ती संकोचते; ती कापते, ती बाजूला वळते, वांकडया नजरेनें पाहते, मनांतल्या मनांत आनंदित होते, व चुंबनाची इच्छा करते.”

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T12:54:04.4200000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

covered smut

  • गुप्त काणी 
RANDOM WORD

Did you know?

देवक म्हणजे काय ? त्याचे महत्व काय ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.