मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|सार्थ श्रीएकनाथी भागवत|अध्याय तेरावा|

एकनाथी भागवत - श्लोक ३६ वा

नाथमहाराजांचा हा प्रासादिक ग्रंथ परमपूज्य असल्याने यावर भक्तजनांची आदरबुद्धी आहे.


देहं च नश्वरमवस्थितमुत्थितं वा । सिद्धो न पश्यति यतोऽध्यगमत् स्वरूपम् ।

दैवादपेतमुत दैववशादुपेतं । वासो यथा परिकृतं मदिरामदांधः ॥३६॥

जया देहाचेनि मद्‍भजनें । माझें शुद्ध स्वरूप पावणें ।

त्या देहासी विसरिजे तेणें । मी माझेपणें देखेना ॥८९॥

जेवीं कां भाडियाचें घोडें । जेणें आणिलें निजधामा रोकडें ।

तें आहे कीं गेलें कोणीकडे । हें स्मरेना पुढें तो जैसा ॥५९०॥

हो कां भेटावया भ्रतारासी । सवें मजुर आणी विश्वासी ।

ते पतीसीं पहुडल्या राणिवसीं । त्या मजुरासी विसरली ॥९१॥

कां जो दैवयोगें पालखीं चढे । तो पूर्वील तुटके मोचडे ।

आहेत कीं गेले कोणीकडे । हें स्मरेना पुढें तेणें हरिखें ॥९२॥

हो कां बहुकाळें पत्‍नी जैसी । भर्तारू मीनल्या निजसेजेसी ।

ते निःशेष विसरे लाजेसी । देहाची तैसी दशा जाहली ॥९३॥

त्या दांपत्याचे सुखभेटी । पारकें देखतां लाज उठी ।

तेवीं देहाचें भान द्वैतदृष्टीं । मदैक्यपुष्टीं देह कैंचें ॥९४॥

एवं पावोनि माझ्या स्वरूपासी । स्वानंदपूर्ण साधकासी ।

सुखें सुखरूपता जाहली त्यासी । निजदेहासी विसरोनी ॥९५॥

मग उठलें कीं बसलें । चालतें कीं राहिलें ।

जागतें कीं निजलें । हें स्मरण ठेलें देहाचें ॥९६॥

हें धालें कीं भुकेलें । हिंवले कीं तापलें ।

प्यालें कीं तान्हलें । राहिलें उगलें स्मरेना तो ॥९७॥

हें येथें कीं तेथें । मुकें कीं बोलतें ।

होतें कीं नव्हतें । स्मरणसहितें स्मरेना तो ॥९८॥

हें ओंवळें कीं सोंवळें । चोखट कीं मैळें ।

डोळस कीं आंधळें । अंगीं पांगुळलें स्मरेना तो ॥९९॥

हें आलें कीं गेलें । होतें कीं केलें ।

जाहलें कीं मेलें । तटस्थ राहिलें स्मरेना तो ॥६००॥

हें बाळ कीं प्रौढ । मोठें कीं रोड ।

हळू कीं जड । कांहीं सदृढ स्मरेना तो ॥१॥

हें खोटे कीं भुयीं । ठायीं कीं कुठायीं ।

आहे कीं नाहीं । हेंही पाहीं स्मरेना तो ॥२॥

हें मंत्रीं कीं तंत्रीं । तीर्थीं कीं क्षेत्रीं ।

विष्ठीं कीं मूत्रीं । आहे पवित्रीं स्मरेना तो ॥३॥

जनीं कीं वनीं । अथवा निरंजनीं ।

जपीं कीं ध्यानीं । हेंही मनीं स्मरेना तो ॥४॥

हें सुजनीं कीं दुर्जनीं । बंदी कीं विमानीं ।

मंदिरीं कीं मसणीं । पाहती कोणी स्मरेना तो ॥५॥

हें गजीं कीं तुरगीं । कीं अंगनासंभोगीं ।

खरीं कीं उरगीं । अंगीच्या अंगीं स्मरेना तो ॥६॥

हें काशीं कीं कैकटीं । नरकीं कीं वैकुंठीं ।

घरी कीं कपाटीं । राहिलें नेहटी स्मरेना तो ॥७॥

हें पूजिलें कीं गांजिलें । धरिलें कीं मारिलें ।

देहाचें येकही केलें । अथवा काय झालें स्मरेना तो ॥८॥

मी शेषशयनावरी । कीं मातंगाच्या घरीं ।

कीं बैसलों शूळावरी । हेंही न स्मरी सहसा तो ॥९॥

ऐशी ज्ञात्याची निरभिमानता । माझेनि न सांगवे तत्त्वतां ।

जे पावले माझी सायुज्यता । त्यांची कथा न बोलवे ॥६१०॥

जेथ वेदां मौन पडे । स्वरवर्णेंसीं वाचा बुडे ।

त्या संतांचे पवाडे । माझेनिही निवाडे न सांगवती ॥११॥

ऐकोनि सज्ञानाची स्थिती । तुम्हांसी गमेल ऐसें चित्तीं ।

केवळ जड मूढ झाली प्राप्ती । एकही स्फूर्ती स्फुरेना ॥१२॥

जेवीं कां केवळ पाषाण । तैसें झालें अंतःकरण ।

एकही स्फुरेना स्फुरण । ज्ञातेपण घडे कैसें ॥१३॥

ऐशी धरिल्या आशंका । तेविषयीं सावध ऐका ।

ज्ञान‍अज्ञानभूमिका । अतर्क्य लोकां निश्चित ॥१४॥

केवळ जें शुद्ध ज्ञान । आणि जडमूढ अज्ञान ।

दोहींची दशा समान । तेथीलही खूण मी जाणें ॥१५॥

निबिड दाटला अंधकारू । त्यामाजीं काजळाचा डोंगरू ।

तेथ आंधळा आला विभाग करूं । तैसा व्यवहारू अज्ञाना ॥१६॥

शोधावया अध्यात्मग्रंथ भले । अंधमूकाहातीं दीधले ।

तें ऐके देखे ना बोले । तैसें जडत्वें झालें अज्ञान ॥१७॥

ऐशी अज्ञानाची गती । ऐका सज्ञानाची स्थिती ।

अपरोक्षसाक्षात्कारप्रतीती । देहीं वर्तती विदेहत्वें ॥१८॥

जेवीं कां रत्‍नें आणि गारा । दोहींचा सारिखा उभारा ।

मोल वेंचूनि नेती हिरा । फुकट गारा न घेती ॥१९॥

जैसें कण आणि फलकट । दोहींसी वाढी एकवाट ।

तैसें ज्ञानाज्ञान निकट । दिसे समसकट सारिखें ॥६२०॥

जेवीं कां खरें कुडें नाणें । पाहतां दिसे सारिखेपणें ।

खरें पारखोनि घेती देखणे । मूर्खीं नाडणें ते ठायीं ॥२१॥

तेवीं ज्ञानाज्ञानाची पेंठ । भेसळली दिसे एकवट ।

तेथ अणुभरी चुकल्या वाट । पाखंड उद्‍भट अंगीं वाजे ॥२२॥

यालागीं मद्‍भक्तीपाशीं आले । जे माझ्या विश्वासा टेंकले ।

त्यांसी म्यां निजरूप आपुलें । खरें दीधलें अतिशुद्ध ॥२३॥

माझ्या नामविश्वासासाठी । प्रल्हाद द्वंद्वें पायें पिटी ।

न घेतां मुक्ती लागे पाठीं । विश्वासें भेटी माझ्या रूपीं ॥२४॥

पावोनि माझ्या निजस्वरूपेसी । तेंचि ते झालें मद्‍भवेंसीं ।

जेवीं लवण मीनल्या जळासी । लवणपणासी मूकलें ॥२५॥

तेथ मी एक लवण । हेही विराली आठवण ।

स्वयें समुद्र झालें जाण । तेवीं सज्ञान मद्‌रूपें ॥२६॥

ऐसें पावोनि माझ्या स्वरूपासी । विसरले देह‍अभिमानासी ।

झाले चैतन्यघन सर्वांशीं । आनंदसमरसीं निमग्न ॥२७॥

जेवीं दोरीं सर्पू उपजला । नांदोनि स्वयें निमाला ।

तो दोरें नाहीं देखिला । तैसा झाला देहभावो मुक्तां ॥२८॥

तेव्हां मी तूं हे आठवण । आठवितें आहे कोण ।

विसरोनि गेलें अंतःकरण । आपण्या आपण विसरला ॥२९॥

तेथ कैंचा स्वर्ग कैंचा नरक । कैंचें चोख कैंचें वोख ।

कैंचे चतुर्दश लोक । ब्रह्म एक एकलें ॥६३०॥

कैंचें पवित्र कैंचें अपवित्र । कैचें तीर्थ कैंचें क्षेत्र ।

कैचा वेदू कैंचें शास्त्र । ब्रह्म स्वतंत्र अद्वय ॥३१॥

तेथ कैंचा उत्पत्तिविनाशू । कैंचा वैकुंठ कैलासू ।

कैंचा ब्रह्मा विष्णु महेशू । एक अविनाशू उरलासे ॥३२॥

तेथ कैंचा बोधू कैंची बुद्धी । देवपण बुडालें त्रिशुद्धी ।

लाजा निमाली मोक्षसिद्धी । कैंचा क्षीराब्धिशेषशायी ॥३३॥

तेथ माझीही भगवंतता । हारपोनि जाय तत्त्वतां ।

प्रणवाचा बुडाला माथा । ऐशी सायुज्यता पावले ॥३४॥

यालागीं देहाचें केलें ठेलें । अथवा आलें कां गेलें ।

हें स्फुरेना जें बोलिलें । ते विशद केलें या रीती ॥३५॥

अविद्या कारण देह कार्य । ते अविद्या नासोनि जाये ।

कारण नासल्या कार्य राहे । हें न घडे पाहें म्हणाल ॥३६॥

वृक्ष समूळीं उपडिला जाये । सार्द्रता तत्काळ न जाये ।

पत्र पुष्प फळ सार्द्र राहे । शुष्क होये अतिकाळें ॥३७॥

तेवीं अविद्या नासोनि जाये । भोगानुरूप दैव जें राहे ।

तेणें ज्ञाता वर्तताहे । निजदेहीं पाहे विदेहत्वें ॥३८॥

म्हणाल वाढवितां वाडेंकोडें । प्रतिपाळितां सुरवाडें ।

राखतराखतां देह पडे । प्रत्यक्ष रोकडें दिसताहे ॥३९॥

ज्याचें देह त्यासी दृढ नव्हे । तरी तें तत्काळचि पडावें ।

वांचलें असे कोणे भावें । ऐसें कांहीं जीवें कल्पाल ॥६४०॥

ज्याचें देह तो न पुसे त्यातें । तरी तें देह केवीं कर्मीं वर्ते ।

ऐशी आशंका तुम्हांतें । ऐका सावचित्तें सांगेन ॥४१॥

देहाचें उत्पत्तिस्थितिनिदान । पुरुषासी वश्य नव्हे जाण ।

त्यासी अदृष्टचि प्रमाण । दैवयोगें चळण देहाचें ॥४२॥

उठणें कां बैसणें । तें देहासी दैवगुणें ।

अदृष्टगतीं देणें घेणें । खाणें जेवणें अदृष्टें ॥४३॥

स्वदेशीं कां परदेशीं । अदृष्ट नेतसे देहासी ।

स्वर्गनरकभोगासी । अदृष्ट देहासी उपजवी ॥४४॥

यश लाभ हानि मृत्यु । देहासी अदृष्टें असे होतू ।

ज्ञाता देहासी अलिप्तू । जैसा घटांतू चंद्रमा ॥४५॥

जैशी छाया पुरुषासरसी । तैशी काया सज्ञानासी ।

ते राहिली अदृष्टापाशीं । निजकर्मासी भोगावया ॥४६॥

जन्मोनि छाया सरसी वाढे । माझी ऐशी अहंता न चढे ।

तैसेंच देह ज्ञात्याकडे । मी म्हणोनि पुढें येवों न शके ॥४७॥

सदा छाया सरिसी असे । परी कोठें असे कोठें नसे ।

हें ज्याची तो न पुसे । देहाचें तैसें वर्तन झालें ॥४८॥

छाया विष्ठेवरी पडे । कां पालखीमाजीं चढे ।

पुरुषासी सुखदुःख न जोडे । ज्ञात्यासी तेणें पाडें देहभोग ॥४९॥

येथवरी निजदेहासी । कैसेन विसर पडिला त्यासी ।

ऐक त्याही अभिप्रायासी । दृष्टांतेंसीं सांगेन ॥६५०॥

जो मोलें मदिरा पिवोनि ठाये । तो तेणें मदें नाचे गाये ।

देहवंत देह विसरोनि जाये । वस्त्र नाहीं आहे स्मरेना ॥५१॥

हा तंव ब्रह्मरस प्याला । परमानंदें तृप्त झाला ।

देहो झाला कीं मेला । आठवू ठेला तेणें मदें ॥५२॥

एवं देहाचें भरण पोषण । जन्म अथवा मरण ।

तें दैवयोगें जाण । तेंचि निरूपण हंस बोले ॥५३॥

N/A

References : N/A
Last Updated : September 19, 2011

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.
TOP