TransLiteral Foundation

हयग्रीव अवतार

हिंदू धर्मातील पुराणे अतिप्राचीन असून त्यातील कथा उच्च संस्कृतीच्या प्रतिक आहेत.


हयग्रीव अवतार

हयग्रीव म्हणजे घोड्याचे मस्तक. नृसिंहावतारात भगवंतांनी हिरण्यकश्‍यपूचा नाश केला, अशी कथा आहे. हयग्रीवावताराची ही कथा वैशंपायन ऋषींनी राजा जनमेजयाला सांगितली ती अशी -
भगवंतानी नुकतीच सृष्टी निर्माण केली होती. त्यानंतर लगेचच अगस्ती ऋषींना एक मोठा यज्ञ करावा असे वाटू लागले. त्यांनी सर्व ऋषींना एकत्र बोलावले. सर्वांनी मिळून यज्ञासाठी लागणारे हत्ती, उंट वगैरे प्राणी तसेच इतर सामग्री गोळा केली. पूर्णाहुती देण्यासाठी त्यांनी घोड्याचे मस्तक कापून बाजूला ठेवले. यज्ञाचे दुष्ट शक्तींपासून रक्षण करण्यासाठी ऋषींनी भगवंताकडे मदतीची याचना केली. ऋषींच्या विनंतीला मान देऊन भगवंत धनुष्यबाण घेऊन आले व यज्ञमंडपाच्या दाराशी उभे राहून रक्षण करू लागले. तेव्हा त्यांच्या मनात विचार आले, "आज माझ्यामुळे ऋषी निश्‍चिंतपणे यज्ञ करू शकतात. त्यांच्या तीर्थयात्रा, व्रत, तप, इतर कर्मकांडे माझ्या इच्छेनुसार चालतात. एवढेच नव्हे तर सृष्टीची निर्मिती, सर्व प्राणिमात्रांची निर्मिती माझ्यामुळे झाली.'' अशा विचारांनी भगवंत स्वतःलाच धन्य मानू लागले. पण या अहंकारी विचारांच्या तंद्रीत त्यांच्या धनुष्याच्या दोरीचा झटका लागून भगवंताचे शिर तुटले व ते आकाशात उडू लागले. त्यापासूनच नभोमंडळात सूर्याची निर्मिती झाली.
ऋषींचे जेव्हा भगवंताकडे लक्ष गेले तेव्हा त्यांचे मस्तक धडावेगळे झाल्याचे पाहून ते आश्‍चर्यचकित व दुःखी झाले. कोणा दुष्ट राक्षसाने हे काम केले असावे असे त्यांना वाटले. यज्ञाच्या पूर्णाहुतीसाठी बाजूला काढून ठेवलेले घोड्याचे मस्तक त्यांनी भगवंतांच्या शरीरावर बसवले. अशा प्रकारे हयग्रीवावतार झाला. भगवंत ऋषींना म्हणाले, "गर्व हा नेहमीच नाशक असतो. माझ्या मनात गर्व उत्पन्न झाल्यामुळे त्या आदिशक्तीने मला ही शिक्षा दिली. आता माझ्याच शिरापासून आकाशात सूर्य निर्माण झाला आहे. तो अत्यंत तेजस्वी असून त्याला माझा म्हणजे नारायणाचा अंश समजून तुम्ही त्याची भक्ती करा.''

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2008-01-11T22:15:29.5730000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

शातातप

  • n. एक स्मृतिकार [याज्ञ. १.५] । इसकी छः अध्यायोंवाली एक गद्यपद्यात्मक स्मृति है, जो वेंकटेश्र्वर प्रेस, एवं आनंदाश्रम, पूना के द्वारा प्रकाशित ‘स्मृतिसंग्रह’ में प्राप्त है । 
  • शातातप स्मृति n. श्री. मित्रा के द्वारा ८७ अध्याय एवं २३७६ श्र्लोकोंवाली इसकी एक स्मृति प्रकाशित की गयी है । इसके अतिरिक्त ‘लघु-शातातप स्मृति’ एवं ‘वृद्धशाताताप स्मृति’ आनंदाश्रम, पूना के द्वारा प्रकाशित की गयी है । ‘मिताक्षरा’ [मिता. ३.२९०], एवं विश्र्वरूप [विश्र्व. ३.२३६] ने इसके स्मृति के उद्धरण उध्दृत किये है । ‘बृहत्शापातप स्मृति’ का निर्देश ‘मिताक्षरा’ में प्राप्त है [याज्ञ. ३.२९०] । ‘वृद्धशातातप स्मृति’ का, एवं उसके भाष्य का निर्देश क्रमशः ‘व्यवहारमातृका’ [व्यव. ३०५] में, एवं हेमाद्रि [हेमाद्रि.३.१.८०१] में प्राप्त है । शुक्ल यजुर्वेदशाखीय ब्राह्मणों में प्रचलित मातृगोत्रपालन करने के परंपरा का निर्देश, इसकी स्मृति में पाया जाता है । 
RANDOM WORD

Did you know?

घराच्या दाराबाहेर शुभ-लाभ कां लिहीतात?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Status

  • Meanings: 644,232
  • Hindi Pages: 4,328
  • Dictionaries: 40
  • Total Pages: 36,076
  • Words: 302,137
  • Tags: 2,439
  • Marathi Pages: 21,121
  • English Pages: 207
  • Sanskrit Pages: 10,420

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.