TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|संस्कृत साहित्य|पुराण|विष्णुधर्मोत्तरपुराणम्|प्रथम खण्डः|
द्वाविंशतितमोऽध्यायः

प्रथम खण्डः - द्वाविंशतितमोऽध्यायः

विष्णुधर्मोत्तर पुराण एक उपपुराण आहे.


द्वाविंशतितमोऽध्यायः
वज्र उवाच ॥
गङ्गा विष्णुपदी लोके किमर्थं कथिता बुधैः ॥
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन भृगुवंशविवर्धन! ॥१॥
मार्कण्डेय उवाच ॥
स्वायम्भुवेन्तरे पूर्वं चत्वारो देवतागणाः ॥
जयाख्याश्चाजिताख्याश्च शुक्राख्याश्च प्रकीर्तिताः ॥२॥
तेषां बभूव देवेन्द्रो विश्वभुग्लोकपूजितः ॥
आसंस्तस्या सुरा घोरास्तदा दायादबान्धवाः ॥३॥
बभूव राजा तेषां च बाष्कलिर्न्नाम नामतः ॥
येन विक्रम्य शक्रस्य हृतं राज्यं तदा बलात् ॥४॥
हृतराज्यस्तु देवेन्द्रो ब्रह्माणं शरणं गतः ॥
ब्रह्मापि शक्रमादाय जगाम शरणं हरिम् ॥५॥
निवेदयामास तदा देवदेवाय शार्ङ्गिणे ॥
बाष्कलेर्विजयं सर्वं ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः ॥६॥
श्रीभगवानुवाच ॥
ब्रह्मन्प्रत्याहरिष्यामि राज्यमस्य शतक्रतोः ॥
दिवि देवेषु धर्मात्मन्निवृत्तो भव मा चिरम् ॥७॥
अहं वामनरूपेण प्रयास्ये बाष्कलिं नृपम् ॥
मां दृष्ट्वा विस्मितं तन्तु गत्वा याचतु देवराट् ॥८॥
लोकत्रयं मम हृतं त्वया विक्रम्य बाष्कले ॥
तत्राग्निशरणार्थाय दीयतां मे क्रमत्रयम् ॥९॥
अतीव ह्रस्वगात्रस्य वामनस्यास्य मा चिरम् ॥
एवमुक्तस्तु शक्रेण तदा दाता क्रमत्रयम् ॥१०॥
मार्कण्डेय उवाच  ॥
इत्येवमुक्तो देवेन ब्रह्मा स्वभवनं गतः ॥
देवोऽपि वामनो भूत्वा प्रयातो यत्र बाष्कलिः ॥११॥
बाष्कलिर्वामनं दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥
निरीक्ष्य तं यथाकाममसुरैर्बहुभिर्वृतः ॥१२॥
एतस्मिन्नेव काले तु शक्रस्तं देशमाययौ ॥
पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यैः शक्रं संपूज्य बाष्कलिः ॥१३॥
किमागमनकार्यं ते तमुवाच प्रहृष्टवाक् ॥
अत्याश्चर्यमिदं मन्ये तवागमन कारणम् ॥१४॥
शक्र उवाच ॥
लोकत्रयं मेऽपहृतं विक्रमेण तु बाष्कले! ॥
तत्राग्निशरणार्थाय दीयतां मे क्रमत्रयम् ॥१५॥
अतीव ह्रस्वगात्रस्य वामनस्यास्य पार्थिव ॥
भूमिभागे तु पारक्ये वस्तुं न त्वहमुत्सहे ॥१६॥
बाष्कलिरुवाच ॥
क्रमत्रयं वामनके देवराज कृतं शुभम् ॥
तत्रास्स्वमुदितः प्राप्तः सुखी सुरपते भव ॥१७॥
मार्कण्डेय उवाच ॥
एवमुक्तो बाष्कलिना त्यक्त्वा रूपं तु वामनम् ॥१८॥
हरिर्विचक्रमे लोकान्देवानां हितकाम्यया ॥
ब्रह्मलोकं ततो गत्वा..... ॥
देवस्य वामश्चरणो निविष्टो दानवालये ॥१९॥
ततः क्रमं स प्रथमं ददौ सूर्य्ये जगत्पतिः ॥
द्वितीयं च ध्रुवे देवस्तृतीयेन च यादव  ॥२०॥
ब्रह्माण्डं ताडयामास ह्यसंपूर्णेन केशवः ॥
ब्रह्माण्डस्ताडितस्तेन छिद्रतामगमत्प्रभो ॥२१॥
ब्रह्माण्डबाह्यतोयेन शतघ्नेनाम्भसावृतम् ॥
तेनच्छिद्रेण तत्तोयं विवेशाण्डं महीपते ॥२२॥
अंगुष्ठाग्रक्षतादण्डाद्यत्प्रविष्टं जलं शुचि ॥
प्राप्ता देवनदीत्वं तु सा तु विष्णुपदी नदी ॥२३॥
देवनद्या तया व्याप्तं ब्रह्माण्डं सकलं नृप! ॥
विभूतिभिर्महाभाग सर्वानुग्रहकाम्यया ॥२४॥
वामनेन समाक्रान्ताः सर्वे लोका यदानघ! ॥
असुरैस्ते तदा त्यक्ता देवानां सत्यबान्धवैः ॥२५॥
पातालश्च यदा तेन नाक्रान्तं हरिमेधसा ॥
असुरैस्तैस्तदा घोरैरुष्यते यदुनन्दन! ॥२६॥
देवोऽपि हृत्वा त्रैलोक्यं जगामादर्शनं तदा ॥
पातालनिलयश्चापि सुखमास्ते स बाष्कलिः ॥२७॥
शक्रोऽपि पालयामास विपश्चिद्भुवनं तदा ॥
इमं त्रिविक्रमं नाम प्रादुर्भावं जगद्गुरोः ॥२८॥
गङ्गासंभवसंयुक्तं सर्वकिल्विषनाशनम् ॥२९॥
तेनैव देवदेवेन प्राप्ते वैवस्वतेऽन्तरे ॥
भूयो लोकास्त्रयः क्रान्ताः पदा संयमिनो नृप ॥३०॥
अनेन कारणेनोक्ता गंगा विष्णुपदी नृप ॥
यया सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥३१॥
गंगासमुत्पत्तिरियं मयोक्ता श्रुत्वैव यां मुञ्चति सर्वपापम् ॥
पापैर्विशिष्टोऽपि नरो नृवीर साधुव्रतस्तु त्रिदिवं प्रयाति ॥३२॥
इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे त्रिविक्रमोपाख्यानं नामैकविंश तितमोऽध्यायः ॥२१॥
२वज्र उवाच ॥
ब्रह्मन्विष्णुपदी गंगा त्रैलोक्यं व्याप्य तिष्ठति ॥
यथा तथा भृगुश्रेष्ठ सर्वमेव प्रकीर्तय ॥१॥
मार्कण्डेय उवाच ॥
प्रविश्य देवी ब्रह्माण्डं विष्णुलोकमुपागता ॥
ब्राह्मीं सभां प्लावयित्वा तपोलोकमुपागता ॥२॥
जनलोकं गता तस्मान्महर्ल्लोकं ततो गता ॥
स्वर्गलोकं समासाद्य प्रविष्टा चन्द्रमण्डलम् ॥३॥
चन्द्रमण्डलविभ्रष्टा भुवर्लोकमुपागता ॥
आकाशगंगा कथिता तत्र सा रतिवर्धिनी ॥४॥
तस्यास्तु दृश्यते पन्थाः सततं व्योम्नि निर्मले ॥
आकाशगंगामध्ये सा मेरौ निपतिता गिरौ ॥५॥
मेरुमध्याददृश्यन्ती दृश्यन्ती च तथा क्वचित् ॥
प्रयाता सर्ववर्षाणि द्वीपानि च महामते ॥६॥
सा तु देवी जया नाम कुरुवर्षे ह्रदास्तु ते ॥
तेभ्यः शान्ता च साध्वी च द्विधा गंगा विनिस्सृता ॥७॥
ज्योत्स्ना च मृगमन्दा च स्मृता हैरण्वती शुभा ॥
पुण्डरीका पयोदा च रम्ये वर्षे निगद्यते ॥८॥
भद्रा च कथिता देवी गान्धर्वी च मनोऽनुगा ॥
इलावृते तथा सैव प्रोक्ता जाम्बवती शुभा ॥९॥
तस्यास्तीरभवं मूर्ध्नि कनकं धार्यते सुरैः॥
केतुमाले च कथिता निर्मला नड्वला तथा ॥१०॥
मनस्विनी ज्योतिष्मती हरिवर्षे निगद्यते॥
तथा किम्पुरुषाख्ये तु रम्भा चन्द्रवती शुभा ॥११॥
इन्द्रद्युम्नपयोदा सा काशैका मतिपावनी ॥
मनोजवा ताम्रपर्णी गभस्तिमतिमालिनी ॥१२॥
नागद्वीपे नागवती सौम्ये सोमप्रभा तथा ॥
रुद्रलोकं ततः प्राप्ता ब्रह्मलोकं ततो गता ॥१३॥
गान्धर्वी चैव गन्धर्वी वारुणे वरुणह्रदा ॥
ह्रादिनी ह्लादिनी चैव पुण्यतोया च वर्षिणी ॥१४॥
सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च गंगा चास्मिन्प्रकीर्तिता ॥
अमरान्निषधान्सर्वान्धीवरानृषिकांस्तथा ॥१५॥
ओष्ठप्रावरणान्सौम्यान्कर्णप्रावरणांस्तथा ॥
कालोदरान्विकर्णांश्च ह्रादिनी तु निषेवते ॥१६॥
इन्द्रद्युम्नसरः पुण्यमुपचारादजायत ॥
तथा खरपदान्देशान्वेत्रशङ्कुपदानपि ॥१७॥
तञ्जानकामतं चैव ह्लादिनी तु निषेवते ॥
दरदाञ्जहुडांश्चैव काश्मीरान्नैरसान्कुरून् ॥१८॥
गान्धारान्दरदाभीरान्कुपर्वान्भीमरौरवान् ॥
शिवपर्वानिन्द्रपर्वान्सिन्धुतीरान्निषेवते ॥१९॥
देवान्दैत्यान्कालकेयान्गन्धर्वान्किन्नरांस्तथा ॥
विद्याधरांस्तथा नागान्सुपर्वान्सुमनोहरान् ॥२०॥
कलापग्रामकांश्चैव नरनारायणाश्रमम् ॥
किरातांश्च पुलिन्दांश्च मयस्य नगरीं तथा ॥२१॥
कुतून्सभारतांश्चैव पुलिन्दाँश्चैव भागशः ॥
पाञ्चालान्काशयान्वत्सान्मागधांस्ताम्रलिप्तकान् ॥२२॥
सह्योत्तरांश्च वङ्गांश्च तथा श्रावस्तिवासिन ॥
अङ्गान्वंगान्सपुण्ड्रांश्च गंगा भावयते शुभा ॥२३॥
ह्रादिनी ह्लादिनी चैव पावनी जाह्नवी तथा ॥
प्रविष्टा सागरं पूर्वं द्वीपेस्मिन्नृपसत्तम ॥२४॥
सीताचक्षुश्च सिन्धुश्च पश्चिमं नृप सागरम् ॥
गङ्गाव्याप्तिस्तव प्रोक्ता जम्बूद्वीपे मयानघ ॥२५॥
लोकेषु च तथा राजन्द्वीपेष्वन्येषु मे शृणु ॥
सुकुमारी कुमारी च सुकृता सेविनी तथा ॥२६॥
इक्षुश्च वेणुका नन्दा शाकद्वीपे च सप्तधा ॥
शाल्मले त्वथ गोमेदे द्वीपे पुष्करसंज्ञके ॥२७॥
नदीत्वं सा समुत्सृज्य चोदधित्वमुपागता ॥
तस्मिन्द्वीपत्रये नद्यो न सन्ति यदुनन्दन ॥२८॥
उदकान्युद्भिदान्येव तेषु सन्ति सहस्रशः ॥
एवं भूमितलं प्लाव्य पातालं कृष्णमृत्तिकम् ॥२९॥
एकीभूता प्रविष्टा सा भोगवत्यां समीपतः ॥
श्वेतभौमं गता तस्माद्रक्तभौमं ततो गता ॥३०॥
शिलाभौमं गता तस्माद्रुक्मभौमं ततो गता ॥
रुक्मभौमादपि गता रौद्रं तेजस्सुदारुणम् ॥३१॥
ततोऽपि विलयं गत्वा वाराहं लोकमागता ॥
वाराहलोकाद्ब्रह्माण्डं तदर्थं भिन्न वाहिनी ॥३२॥
छिद्रेण तेन सा देवी स्वां योनिं पुनरागता ॥३३॥
एवं नरेन्द्रेश जगत्समग्रमाक्रम्य गंगा सततं स्थिता या ॥
तस्याः प्रभावश्रवणादशेषं पापं नराणां समुपैति शांतिम् ॥३४॥
इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे गंगाव्याप्तिर्नाम द्वाविंशतितमो ऽध्यायः ॥२२॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2018-07-23T09:38:52.8900000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

आयुष्यमान

  • वि. चिरंजीव , दीर्घायु , दीर्घायुषी . 
RANDOM WORD

Did you know?

घरातील देव्हार्‍यात कोणते देव पूजावेत आणि कोणते नाही?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.