TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|कीर्तन आख्यान|
प्रल्हाद चरित्र

प्रल्हाद चरित्र

कीर्तनकारांना नित्य उपयोगी अशी आख्याने. विष्णुदासांनी याला ’कीर्तन-मुक्ताहार’ असे नाव दिले होते.


प्रल्हाद चरित्र
अभंग -- तुंम्ही आम्हीं करु देवाचा निश्वय ॥ जया नाही लय तोची देव ॥१॥
देव हा अमर नित्य निरंतर ॥ व्यापूनि अंतर देव राहे ॥२॥
देव राहे सदा सबाह्य अंतरी ॥ जिवा क्षणभरी विसंबेना ॥३॥
विसंबेना परी जिवासी नेणावे ॥ म्हणोनिया धावे नाना मती ॥४॥
नानामती देव पाहता दिसेना ॥ जंव ते वसेना ज्ञान देही ॥५॥
ज्ञान देहीं वसे । तया देव अंतरी प्रकाशे ॥६॥
ज्ञानदृष्टी पावीजे अनंता । हा शब्द तत्वतां दास म्हणे ॥७॥
श्लोक -- चतुर्विधा भजंते मां जना: सुकृतिनोऽर्जुन ॥ आर्तो जिज्ञासुरर्थाथीं ज्ञानी च भरतर्षभ ॥१॥
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ॥ प्रियोहि ज्ञानिनोत्यर्थं अहं सच मम प्रिय: ॥२॥
ओंव्या -- तेथ आर्त तो आर्तीचेनि व्याजे । जिज्ञासू तो जाणावयालागीं भजे ॥ तिजेनि तेणें इच्छिजे । अर्थसिद्धि ॥१॥
मग चौथियाच्याठायीं । काहींच करणें नाही ॥ म्हणोनि भक्त एक पाहीं । ज्ञानिया जो ॥२॥
पाहेपां दुभतेचिया आशा । जगधेनूसीं करीतसे फांसा । परि दोरेंविण कैसा । वत्साचा बळी ॥३॥
का जे तनुमनप्रमाणे । तें आणीक कांहीच नेणें ॥ देखतसां ते म्हणे। हे माय माझी ॥४॥
आर्या -- मोहति भक्त अकामा त्यांहि अकामांसि मिहि मग मोहें ॥ आम्हीं समशील सख्या म्हणुनि महा सख्य चित्र न गमो हें ॥१॥
आतिथ्यधर्मनिरुपण
गायन --- (केदरा - धृपद ) - सत्यरुप अनादि अनंतरुप अमृत आनंदरुप अद्वितीय प्रभु तूं ॥धृ.॥ भवाभोधिपार हेतु एक तूंचि मात्र सेतु अभयमंगलकेतु शांतिरुप प्रभू तूं ॥१॥
श्लोक --- नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायोह्यकर्मण: ॥ शरीरयात्रापि च ते न प्रसिध्येदकर्मण: ॥१॥
तस्मादसक्त: सततं कार्यं कर्म समाचर ॥ असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पुरुष: ॥२॥
ओव्या : -- तरी जाणां नेणा सकळा । हा कर्मयोग करि प्रांजळा जैसी नाव स्त्रियां बाळां । तोयतरणीं ॥१॥
म्हणोनि जें जें उचित । आणि अवसरें करुनि प्राप्त । तें कर्म हेतुरहित । आचरें तूं ॥२॥
श्लोक --- यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनिवर्तते । श्रांतायादृष्ट्पूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत्‍ ॥१॥
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृतां । अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञ: पंचदक्षिण: ॥२॥
पृच्छते ह्यन्नदातारं गृहमायाति चाशया । तं पूजयाथ यत्नेन सोऽतिथिर्ब्राम्हणश्च स: ॥३॥
जेविं जीव परमप्रिय आपणा । तेच रीति प्रिय तो इतरां जनां  ॥ सारिखेंचि सकळां सुखदु:खही । योगि जाणुनि असें विचरे मही ॥४॥
तृणानि भूमिरुदकंवाक्चतुर्थी च सूनृता ॥ सतां ह्येतानि हर्म्येषु न हीयते कदाचन ॥५॥

नामस्मरणनिरुपण.
गायन -- (मालकंस) --- तोवरि तळमळ रे तळमळ रे । नाहीं भक्तीबळ रे ॥ धृ.॥ विवेक जागा करि ना । जोंवरि शांति जिवीं दृढ धरिना ॥ तोंवरि. ॥१॥
उदंड करितां कर्म । चुकला परब्रम्हीचें वर्म ॥ तोवरि. ॥२॥
दास म्हणे प्रभुपायीं । जोंवरि मन हें भ्ररले नाहीं ॥ तोवरि. ॥३॥
श्लोक --- सकळहि अघबीजें नासती अंतरीची । अघहर शुचि नामें यास्तव श्रीहरीचीं ॥ हरिविषय मतीचा कीर्तने होय जेव्हां । करतलगत त्याला चारही मोक्ष तेव्हां ॥१॥
एतावानेव लोकेरिमन्पुंसां धर्म: पर: स्मृत: ॥ भक्तियोगो भगवति तन्नामग्रहणादिभि: ॥२॥
तरमात्संकीर्तनं विष्णोर्जगन्मंगलमंहसाम्‍ ॥ महतामपि कारैव्य विद्धयैकांतिकनिश्वयम्‍ ॥३॥

सनिष्ठानिरुपण.
पद --- (कालंगडा) --- अहा हें काय बरे मानवा ॥ संतचरणी अभिमान वा ॥धृ.॥ अस्थिशिरारक्तमांसपिंड रे ॥ महादुरितांचे कुंड रे ॥ काळभक्ष्य तनू मांसखंड रे ॥ अवघें दो दिसांचे बंड रे ॥ अहा. ॥१॥
आनंदतनय विभु माउली ॥ साधुसंतांची साउली ॥ निरखुनिया लाज कशी लाविली ॥ तुझी मति कोणें झांकिली ॥२॥ अहा.
श्लोक ---मम प्रतिज्ञांच निबोध सत्यां वृणे धर्मममृताज्जीविताच । राज्यं च पुत्राश्च यशोधनेच सर्वं न सत्यस्य कुलामुषैति ॥१॥
मृषावादं परिहरं कुर्यात्प्रिमयाचित: । न च कामान्न संरभान्न द्वेषाद्वर्ममुत्सृजेत्‍ ॥२॥
यत्कल्याणमभिध्यायेत्तत्रात्मनं नियोजयेत्‍ । न पापे प्रतिपाप स्यात्साधुरेव सदा भवेत्‍ ॥३॥
अभंग --- न मिळे खावय न वाढो संतान । परि हा नारायण कृपा करो ॥१॥
ऐशी माझी वाणी मज उपदेशी । आणीक लोकांशी हेंची सांगे ॥२॥
विटंबो शरीर होत कां विपत्ती । परी राहे चित्तीं नारायण ॥३॥

आख्यान.
गायन --- (देस-तराणा) --- प्रभो भवमथना । मम रसना तव भजना । सादर करी ही ॥ प्रभो. ॥धृ.॥ मज न कोणी तुजवांचुनी अभयदानी दुरितनिवारण दीनबंधु तारिं आतां अढळपदानें ॥१॥
प्रभो. ॥
आर्या --- असुरकुळी आसुरधी कनककशिपुनाम उग्रबळ नृपति ॥ नास्तिकशिरोमणीं छळि हरिभक्तां जे परात्परा जपती ॥१॥
तज्जाया श्रद्धेची केवळ मूर्तीच जी कयादु सती ॥ ती प्रल्हादा प्रसवे यन्मति हरिकीर्तनी करी वसतीं ॥२॥
श्लोक --- कचिद्‍रुदति वैकुंठचिंताशबलचेतन: । कचिद्‍सति तच्चिंताऽऽ ल्हाद उद्रायति कचित्‍ ॥१॥
आर्या --- नयकोविदा तयातें शंडामर्काख्य शुक्रसुत दोघे । पढविती म्हणति सुबुद्धे दंड नपाद्यखिल जनकसा हो घे ॥१॥
श्लोक --- एके दिनी घे सुत दैत्य अंकीं ॥ तो स्नेह त्याचा गणवे न अंकी ॥ पुसे तया भागवतोत्तमाते । कीं आवडे जें तुज सांग मातें ॥१॥
प्रल्हाद बोले सदन त्यजावें । तपोवनालागिं अगत्य जावें ॥ तेथें भजावे हरिच्या पदातें । जो आपदाते हरि दे पदातें ॥२॥ दु:खार्णवि जो कास धरी त्याची । चिंता तयाला मग कासयाची । ना विरमरावेचि कदापि त्याला । प्रल्हाद इत्यादि वदे पित्याला ॥३॥
ओवी --- ऐकोनि पुत्रवाणी ऐसी । नृप दचकला निज मानसी ॥ म्हणे कोणे शिकविली यासी । विपरित बुद्धी गुरुवर्या ॥१॥
यत्नें शिकवावें कुमारा । हा भ्रम याचा निरसोनि सारा ॥ वेगे योग्य राज्यभारा । होय तैसे करावें ॥२॥
आर्या --- ते गुरु पुसती त्यातें वद वत्सा सत्यधर्म या वेद ॥ स्मृति साधु म्हणति परकृत कीं हा तव स्वकृत बुद्धिचा भेद ॥१॥

दिंडी - लोहचुंबकमणि आलिया समीप । जडे तेथे ते अचल अपोआप ॥ हरिस्मरणें मम चित्त तसे होतें । स्वभावेचि वळे प्रभुपदी अहो तें ॥१॥
आर्या --- यद्यपि तें सूक्त अमृत तरि त्यांच्या मानिले विष मनांही । गुरुसुत कडकडुनि म्हणति चवथाचि उपाय या विषम नाही ॥१॥
साकी --- भय दाविती ताडिती तयातें । छळिती विविध प्रकारे ॥ परि नच सोडि हरिरति तन्मति । पिशाच जैसे वारें ॥१॥
दिंडी --- पुन्हां एके दिनी घेत पुत्र अंकी । म्हणे बाळा सांगतो तुज विलोकीं ॥ बहु विद्या गुरुगृही शीकलासी ॥ श्रेष्ठ वाटे तुज काय सांग मासीं ॥१॥
श्लोक --- श्रवणं कीर्तनं विष्णो: स्मरणं पादसेवनं । अर्चनं वंदनं दास्यं सख्यात्मनिवेदनमऽ ॥१॥
इति पुंसार्पिता विष्णौ भक्तिश्चेत्रवलक्षणा । क्रियते भगवत्यद्धा तन्मन्येऽधीतमुत्तमम्‍ ॥२॥
असा वर्णिता वर्णिता श्रीअजाला । पित्याच्याच अंकी समाधिस्थ झाला । अहो तो निजांकावरुनी अभाग्ये । दिला लोटूनि लभ्य जो प्रूर्वभाग्यें ॥३॥
म्हणे माता बाळा नृप खवळला बा तुजवरी । गमे मातें घाता करिल न दिसे त्वद्गति बरी ॥ तरी लोकवृत्ती निरखुनि करी तुष्ट जनका । मनी ध्याईं ईशा परि भजन सोडीन म्हण कां ॥४॥
कुपितो जनकस्तथापि मे न विरामो जगदीशकीर्तने ॥ मशकोपनिपातभीतित: सदनं मुच्चति किं निजं जन: ॥५॥

आर्या --- बाळाचे प्रेम म्हणुनि हरिचिंतनपरहि तो दयालु बरा ॥ त्या दे निजबोध झटे हरिजनचि न परहितोदया लुबरा ॥१॥
पद : ---- (धनाश्री) गड्यांनो घ्या हरिच्या नामा ॥ लिहिता कशास ओनामा ॥धृ.॥ सांगतो ऐका एक वर्म । पहावे भागवतीं धर्म ।
दु:खसें प्राप्त होय शर्म ॥ यत्न तो कशास रे परम ॥ न पावे हरिवाचुनि क्षेमा ॥ लिहिता. ॥१॥
गृहवचन जन यांची ममता ॥ धरुनि व्यर्थचि कां श्रमतां ॥ हृदयीं वागवुनि समता । हरिचे चरणांबुज नमितां । नेइल  हरि तो निजधामा ॥लिहिता. ॥२॥
आर्या --- नष्ठधृति त्रस्त गुरु प्रभुला कळतांचि वृत्त ते कळवी ॥ तो असुरेश्वर परम क्रोधे वदना यशास मळवी ॥१॥
श्लोक --- मीं क्रुद्ध होतां मज लोक सारे । भीती मिशी एक न तूं कसारे ॥ या शासना लंघिशि दुर्गमातें । कोण्या बळें सत्वर सांग मातें ॥१॥
प्रल्हाद बोले जग गांजितोसि । ज्याच्या बळें आत्मपणे जितोसी ॥ रक्षी अनाथा मजला हरी तो । ज्याला असा बापचि संहरीतो ॥२॥
या गोष्टिनें फारचि तप्त झाला । घे खड्‍ग बोले मग आत्मजाला ॥ कीं तूं मरू इच्छिसे तो निपात । स्वये असे बोलवि सन्निपात ॥३॥
त्रिभुवनेश्वर जो मज वेगळा । तुज गमे सकळांहुनि आगळा ॥ जरि दिसेल अरे मज ईक्षणीं । वधिन त्याचिपुढे तुज ये क्षणीं ॥४॥
जरि समर्थ असेल तुझा धणी । तरि तुझी पुरवीलचि तो धणी ॥ परि वदे स्थळ कोण तया असे । म्हणुनि गर्जत शब्द करीतसे ॥५॥
आर्या --- भूजल तेज समीरख रवि शशी काष्ठादिकी असे भरला ॥ स्थिर चर व्यापुनि अवघें तो जगदात्मा दशांगुळे उरला ॥१॥
घनाक्षरी --- दैत्य म्हणे अरे थांब । गोष्टि ठेवि लांब लांब । मज समोर हा खांब । एथें कैसा असतो । तरी दिसेना कां मज । म्हणे भजोनि समज । प्रत्यक्षहि अधोक्षज । दिसेना तो दिसतो ॥१॥
स्तंभी दिसतसे जाण ।ऐसें बोलता सुजाण । दैत्ये घेतले उड्डाण सिंहासनावरुनी । खवळला उच्छृंखळ । दांत दांत खाय खळ ।हाणी खांबास निखळ । खड्‍ग मुष्टि धरुनी ॥ तेचि समयी कठोर । बहु भयंकर थोर ध्वनी उठे महाघोर । मोठ्या बळें करुनी ॥ म्हणे असुर विकळ ॥ कोण गर्जतो प्रबळ । पाहे चहुंकडे चळ ॥ लोचनासी पसरूनी ॥२॥
सत्यं विधातुं निजभृत्यभाषितं व्याप्तिचं भूतेष्वखिलेषु चात्मन: ॥
अदृश्यतान्यद्‍भुतरुपमुद्वहन्‍ स्तंभे सभायां न मृगं न मानुषे ॥१॥

ओव्या --- अदृश्य आपणा परी सुतास । दिसे सर्वत्र जगन्निवास ॥ ज्याच्याबळे निर्भयमानस । होवोनि नगणी अन्य कोणा ॥१॥
तेणे भये मनीं असुर । होय परम चिंतातुर ॥ म्हणे कोणी सत्व भ्यासुर । प्राण माझे हरील कीं ॥२॥
न देखें मी कोणी नरात । ज्याचेनि घडे माझा घात ॥ सिंहादि उग्र पशू समस्त ।वनी दडती मजपुढें ॥३॥
परी ऐसे कोणी असावें । जेथ दोहींचे बळ वसावें । जे मजपुढे सरसावे । प्राण माझे हरावया ॥४॥
ऐसें अत्यंत भयें मना । नित्यभावी तेच नयनां ॥ देखतां स्तंभी सभोंगणीं । प्राण व्याकुळ होय त्याचा ॥५॥
तैसाचि तो खड्‍गपाणी । लगबग स्तंभालागी हाणी । तेणे प्रत्याघाते होउनी । गतासु पडे भूतळी ॥६॥

आर्या --- वात्सल्य प्रल्हादीं प्रभूनें केले अनंत विश्वास ॥ स्वपदी अचळ बसविला दासांचा तारिलेचि विश्वास ॥१॥

उपसंहार
अभंग --- पतित पावना । दीनानाथा नारायण ॥१॥
आरती --- जयदेव जयदेव जय मंगलधामा ।

मुंबई प्रार्थना समाज
सन १८८७



Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-12-06T19:28:59.0970000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

एकोत्रें

  • n  The product of a number multiplied by itself. 
  • स्त्रीन . उजळणीचा एक प्रकार , संख्यांच्या वर्गांचा पाडा . उ० अकरे अकरे एकवीसशें . [ एकोत्तर ] 
RANDOM WORD

Did you know?

लग्न ठरवितांना पत्रिका पाहणे किती योग्य आहे? पत्रिका पाहूनही कांही विवाह अयशस्वी कां होतात?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.