TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

चन्द्रसाराख्यायिका

क्षेमेन्द्र संस्कृत भाषेतील प्रतिभासंपन्न ब्राह्मणकुलोत्पन्न काश्मीरी महाकवि होते.


चन्द्रसाराख्यायिका
प्रथमो गुच्छः ।

हेतवे सर्वसिद्धीनां कल्मषक्षयकेतवे ।
भवाब्धिसेवते तुभ्यं नमोऽस्तु वृषकेतवे ॥१॥
ततः कदाचिदुद्याने विहरन्नरवाहनः ।
ददर्श राजतनयावश्विनाविव रूपिणै ॥२॥
तौ दृष्ट्वा निश्चलदृशा स्मयसंतोषनिर्भरः ।
कुतो युवामित्यपृच्छन्मुखेन्दुकृतचन्द्रिकौ ॥३॥
उवाचैकः प्रणम्याथ देव त्वां द्रष्टुमागतौ ।
आवां तुरङ्गकरिणीजवाधिक्यविवादतः ॥४॥
अस्ति वैशालिका नाम नगरी संपदां निधिः ।
नन्दनो नाम नृपतिस्तस्यामासीन्महायशाः ॥५॥
तस्य स्तस्तनयौ लक्ष्मीसंक्रान्तिमणिदर्पणौ ।
अहं रुचिरदेवाख्यः पोतश्चायं ममानुजः ॥६॥
कन्या जिनेन्द्रसेनाख्या स्वसा च मम सुन्दरी ।
प्रकाशितं रत्नदीपशिखयेव कुलं यया ॥७॥
अस्ति मे करिणी भद्रा केशिनी नाम विश्रुता ।
निर्मिता जवशिक्षायै मरुतामिव वेधसा ॥८॥
पोतस्याप्यस्ति तुरगो गरुत्मानिव रंहसा ।
जगत्प्रदक्षिणीकर्तुं जवो मूर्तिमिवाश्रितः ॥९॥
तद्वेगजातविजये पणबन्धः कृतो मिथः ।
आवाभ्यां देव तत्र त्वं प्रमाता भव सर्ववित् ॥१०॥
तदेह्यस्मत्पुरीं तावद्गच्छाम इति तद्गिरा ।
ययौ मनोरथजवं रथमारुह्य तत्परम् ॥११॥
तद्राजधानीमासाद्य कान्ताभिर्नयनोत्पलैः ।
अर्च्यमानः स्मरधिया तदन्तःपुरमाविशत् ॥१२॥
ताभ्यां स पूजितस्तत्र भ्जे रत्नासनं कृती ।
धाम्नां निधेरिवोदारमुदयाचलशेखरम् ॥१३॥
अथायातां सपर्यायै तत्खसारं ददर्श सः ।
जिनेन्द्रसेनामुन्निद्रचन्द्रबिम्बनिभाननाम् ॥१४॥
मुहुर्भङ्गाङनाकृष्टकेतकाग्रदलत्विषा ।
कुर्वाणां दृष्टिभङ्गेन कृष्णसारप्रभा दिशः ॥१५॥
लज्जावनतपक्ष्माग्रनेत्रांशुशबलस्तनीम् ।
भ्रमभ्द्रमरसंभारस्तबकामिव मञ्जरीम् ॥१६॥
पुरः प्राप्तां प्रणामाय रनन्नूपुरमेखलाम् ।
संचारिणीं कलरणत्कलहंसामिवाब्जिनीम् ॥१७॥
तां दृष्ट्वा पद्मवदनां विस्मितो नरवाहनः ।
हर्षमन्मथकम्पानां क्षणात्परिचितोऽभवत् ॥१८॥
तत्प्रणामाकुला सापि बभौ कर्णोत्पलच्युतैः ।
केसरैरिव तत्कालं संजातपुलकाङ्कुरैः ॥१९॥
स्थित्वा मुहूर्तं वचसा स तयो राजपुत्रयोः ।
सज्जीकृतां तां करिणीमश्वं च द्रष्टुमभ्यगात् ॥२०॥
विचार्य विपुले देशे तयोर्वाताधिकं जवम् ।
बबन्ध विजयोष्णीषं करिण्याः कुम्भमण्डले ॥२१॥
जिते वाजिनि दन्तिन्या पुररन्तःपुरं ययौ ।
प्रीत्या रुचिरदेवेन सेवितो नरवाहनः ॥२२॥
अत्रान्तरे वत्सराज विसृष्टो लेखहारकः ।
देव त्वामीहते द्रष्टुमित्याह नरवाहनम् ॥२३॥
श्रुत्वा रुचिरदेवस्तदुवाच रचिताञ्जलिः ।
देवं वत्सेश्वरो वेत्तु निजदासगृहे स्थितमम ॥२४॥
इत्युक्त्वा विरते तस्मिन्प्रस्थानाभिमुखे तथा ।
राजपुत्रे पितुर्भीत्या स्तिमितेव सभाभवत् ॥२५॥
सूचितोऽथ प्रतीहार्या प्रणामानतशेखरः ।
प्रविश्य चन्द्रसाराख्यः सार्थवाहस्तमभ्यधात् ॥२६॥
देव यात्राभिधे देशे बभूव धनदोपमः ।
वणिक्कुसुमसाराख्यस्तस्याहं वल्लभः सुतः ॥२७॥
अहं तदाज्ञया यातः कदाचिद्द्रविणार्जने ।
सार्धं सुवचनाख्येन सुहृदा सरितां पतिः ॥२८॥
तत्रोद्धतमहावातैः प्रतीपं तटमागते ।
मम प्रवहणे राज्ञा बद्धोऽहं धनवाञ्छया ॥२९॥
ततो महीधराख्येन परिज्ञाय कृपाजुषा ।
वणिजा कुलमित्रेण सेवितोऽहं नृपाज्ञया ॥३०॥
संमानितो भूमिभुजा तत्पुरे सुचिरं स्थितः ।
फुल्लवाललताजाले जाते मत्तालिकोकिले ॥३१॥
वणिजः शिखराख्यस्य पुत्रीं जैत्रीं विधुद्युतेः ।
अवश्यमहमुद्याने विलासललितेक्षणाम् ॥३२॥
तां दृष्ट्वा याचितोऽभ्येत्य ततस्तज्जनको मया ।  
प्राह मां स न ते चैषा दातुं मे युज्यते स्वयम् ॥३३॥
ज्ञानिना भिक्षुणा पूर्वमहमुक्तो हितैषिणा ।
देया मातामहे न एयं नानुकूला तवात्मजा ॥३४॥
इति तेन निषिद्धोऽहं न ददामि सुतां स्वयम् ।
अद्यैव प्राहिणोम्येनां मातामहगृहे सखे ॥३५॥
अब्धिना सिंहलद्वीपं तं देशं त्वमपि व्रजः ।
इत्युक्त्वा विससर्जाशु पुत्रीं प्रवहणेन सः ॥३६॥
ततो बलवता तस्याः कर्णमेव नभस्वता ।
अभज्यत प्रवहणं तद्विवेद च तत्पिता ॥३७॥
पुत्रीवियोगदुःखार्ते तस्मिन्बन्धुजनैः शनैः ।
आश्वासिते तद्विरहादभवच्छोककर्शिथ ॥३८॥
ततः सह वयस्येन सिंहलद्वीपगं क्षणात् ।
आरुह्याहं प्रवहणं प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ॥३९॥
अथ प्रवहणे भग्ने ममापि मकराकरे ।
अहं च फलसासक्तः प्राप्तो वेलावनावनिम् ॥४०॥
तत्र भ्रान्तश्चिरं प्राप्य मतङ्गाश्रमकाननम् ।
कन्यां शिवार्चनरतामपश्यं तटिनीतटे ॥४१॥
नवतामिव कामस्य यौवनस्येव दृप्तताम् ।
पूर्णतामिव चन्द्रस्य रूपस्येव विचित्रताम् ॥४२॥
तां दृष्ट्वा विस्मयजुषा तत्प्रविश्य तपोवनम् ।
दृष्ट्वा मया मतङ्गस्य तनया वृद्धकन्यका ॥४३॥
यमुना न आम मां प्राह भाषा चित्रसरस्वती ।
दन्तांशुभिः प्रोद्गिरन्ती मूर्तं पुण्यमिवोज्ज्वलम् ॥४४॥
भग्ने प्रवहणे पुत्र मतङ्गमुनिना स्वयम् ।
प्राप्तैषा वणिजः पुत्री शिखराख्यस्य सुन्दरी ॥४५॥
सुतेव पालितास्माभिः शिवार्चनरता सदा ।
समुद्रवेलालब्धेयमिह वेलेति विश्रुता ॥४६॥
इति श्रुत्वा परिज्ञाता सा मया चारुहासिनी ।
हर्शवेलास्मरारम्भविलोलतनुवल्लरी ॥४७॥
ततो दिव्यदृशा ज्ञात्वा मुनिपुत्री पुनः स्थितम् ।
प्राह मां पूर्वभार्येयं तव पुत्र सुलोचना ॥४८॥
इत्युक्त्वा विततारासौ तां मह्यं स्वसुतामिव ।
तामहं प्रपय दयितामश्रौषं मुनिभाषितम् ॥४९॥
इयं विद्याधरी पूर्वं जलकेलिविलासिनी ।
मुनिनान्तर्जलस्थेन शप्ता मर्त्यपदं गता ॥५०॥
आदिष्टं चापि योगोऽस्यास्त्वया सह सुदुःसहः ।
उत्कस्तेनैव दुःखान्तो नरवाहनदर्शनम् ॥५१॥
वैशालिके पुरवरे तुरङ्गकरिणीजवम् ।
यो ब्रवीति स विज्ञेयो भाविविद्याधरेश्वरः ॥५२॥
जन्मान्तरे तवाप्यस्ति शिवार्चा पुष्पहारिणः ।
किल्बिषं तत्तमेवाशु दृष्ट्वा सर्वं विनङ्क्ष्यति ॥५३॥
इति श्रुत्वा ततो लग्ने तां प्राप्य हरिणेक्षणाम् ।
प्रस्थितः स्वपुरीं वेलातटं प्राप्तो महोदधेः ॥५४॥
तत्रारोप्य प्रियां नावं य आवदस्मि समुद्यतः ।
तावत्सा कर्मयोगेन हृता नौर्मे महानिलैः ॥५५॥
ततो वियोगसंतप्तः प्रलापमुखरान् ।
दिवापि तिमिराक्रान्तामिव भ्रान्तोऽस्मि मेदिनीम् ॥५६॥
स च प्रवहनभ्रष्टः प्राप्तः पथि यदृच्छया ।
ततो विरहदग्धेन मया सुवचनः सुहृत् ॥५७॥
स मां प्रतापिनं प्राह दृष्टास्माभिस्तव प्रिया ।
समुद्रतीरे शोचन्ती स्फुटं तु न विभाषिता ॥५८॥
इति मित्रवचः श्रुत्वा प्राप्तोऽहं भवदन्तिकम् ।
त्वद्दर्शनावधिः शापो मुनिनाभिहितो यतः ॥५९॥
अधुना क्षीणशापोऽहं द्रष्टुमिचामि तां प्रियाम् ।
उक्त्वेति सार्थपः प्रायात्प्रणम्य नरवाहनम् ॥६०॥
इति चन्द्रसाराख्यायिका ॥१॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-10-12T20:39:25.3730000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

SUPRATĪKA II(सुप्रतीक)

  • A maharṣi whom his brother Vibhāvasu cursed and turned into an elephant. (For details see under Garuḍa, Section 5). 
RANDOM WORD

Did you know?

सर्व धार्मिक कार्यांत आरंभी श्रीगणेशाची पूजा कां करतात?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site