TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|वास्तुशास्त्रः|समराङ्गणसूत्रधार|
१ ते ५०

मेर्वादिविंशिकानागरप्रासादलक्षणं नाम त्रिषष्टितमोऽध्यायः - १ ते ५०

समराङ्गणसूत्रधार भारतीय वास्तुशास्त्र से सम्बन्धित ज्ञानकोशीय ग्रन्थ है जिसकी रचना धार के परमार राजा भोज (1000–1055 ई) ने की थी।


मेर्वादिविंशिकानागरप्रासादलक्षणं नाम त्रिषष्टितमोऽध्यायः - १ ते ५०
अधुना नागरान्ब्रूमो प्रासादान्नामलक्षणैः ।
मेरुमन्दरकैलासाः कुम्भोऽथ मृगराड्गजः ॥१॥
विमानच्छन्दसंज्ञश्च चतुरश्रस्तथापरः ।
अष्टाश्रिः षोडशाश्रिश्च वर्तुलः सर्वतोदकः ॥२॥
सिंहास्यो नन्दनो नन्दिवर्धनो हंसको वृषः ।
गरुडः पद्मकाख्यश्च समुद्र इति विंशतिः ॥३॥
नागराणामिति प्रोक्ता प्रासादानां समासतः ।
शतमुद्र श्चतुर्द्वारः षोडशक्षितिरूर्ध्वतः ॥४॥
विचित्रशिखराकीर्णो मेरुः प्रासाद उच्यते ।
मन्दरो द्वादशतलः कैलासो नवभूमिकः ॥५॥
अनेकशिखरश्चित्रश्चतुर्द्वारो महोच्छ्रितिः ।
विमानच्छन्दकस्त्वष्टभूमिकः परिकीर्तितः ॥६॥
विंशत्यण्डकसंयुक्तः सप्तभूर्नन्दिवर्धनः ।
षड्भूमिर्नन्दनः कार्यः प्रासादः षोडशाण्डकः ॥७॥
पञ्चभूः सर्वतोभद्रो भद्र शालाविभूषितः ।
अनेकशिखराकीर्णः कर्तव्यः प्रचुराण्डकः ॥८॥
वलभिच्छन्दकः कार्यो देवतानां वृषः सदा ।
वृषस्तु स्वोच्छ्रितेस्तुल्यः सर्वतः स्वस्ति वर्तितः ॥९॥
मण्डलं स तु विज्ञेय एकाण्डकविभूषितः ।
सिंहः सिंहाकृतिर्ज्ञेयो गजो गजसमाकृतिः ॥१०॥
कुम्भः कुम्भाकृतिस्तद्वद्भूमिकानवकोच्छ्रितः ।
अञ्जलीपुटसंस्थानः पञ्चाण्डकविभूषितः ॥११॥
षोडशाश्रिः समन्ताच्च विज्ञेयः स समुद्र कः ।
पार्श्वयोश्चन्द्र शाला च उच्छ्रायात्स द्विभूमिकः ॥१२॥
तथाष्टाश्रिः पद्मनिभो भूमिकात्रयमुच्छ्रितः ।
षोडशाश्रिः स विज्ञेयो विचित्रशिखरः शुभः ॥१३॥
मृगराजस्तु विख्यातश्चन्द्र शालाविभूषितः ।
प्राग्ग्रीवेण विशालेन भूमिकास यदुच्छ्रितः ॥१४॥
अनेकचन्द्र शालस्तु गजः प्रासाद उच्यते ।
पर्यस्तो मृगराजस्तु गरुडो नाम नामतः ॥१५॥
सप्तभूम्युच्छ्रितस्तद्वच्चन्द्र शालात्रयान्वितः ।
अश्रिभिर्विहरं तस्य षड्भिर्युक्तः समन्ततः ॥१६॥
स्यादन्यो गरुडस्तद्वदुच्छ्राये दशभूमिकः ।
पद्मकः षोडशाश्रिः स्याद्भूमिकाद्वितयाधिकः ॥१७॥
पद्मतुल्यप्राणन वावृक्षश्चतुरश्रकः ।
पञ्चाण्डमे एकभूमिस्तु गर्भं हस्तचतुष्टयम् ॥१८॥
वृषो भवति नात्रायं प्रासादः सर्वकामिकः ।
सप्तकापञ्चकाभूमिप्रासादो य इहोदिताः ॥१९॥
हिंस्यते समा ज्ञेया ये चान्ये तत्प्रमाणकाः ।
विचित्रशिखराः कार्याश्चन्द्र शालाविभूषिताः ॥२०॥
सर्वे प्राग्ग्रीवसंयुक्ताः कर्तव्यास्तोरणान्विताः ।
ऐष्टिका दारवा यद्वा शैलजा वाजनाकुलाः ॥२१॥
स्यात्पञ्चाशत्करान्मेरुसूत्रलिङ्गं नवोदयान् ।
गर्भास्तु द्विगुणा लिङ्गाद्भित्तयः स्युश्चतुष्कराः ॥२२॥
अन्धारिका हस्तषट्कं विधातव्या समन्ततः
अन्धारिकां च कुर्वीत बाहाभित्तिं विचक्षणः ॥२३॥
अयं साधारकः प्रोक्तो मेरुः सर्वगुणान्वितः ।
प्रासादानां तथान्येषां गर्भो लिङ्गदिशंगुणः ॥२४॥
प्रासादगर्भमुत्सृष्टं यच्छेषं तेन कल्पयेत् ।
सहान्धारिकया सर्वां समभागेन पूर्ववत् ॥२५॥
मेर्वाद्या ये विमानान्ताः सं--- पूर्वं प्रकीर्तिताः
शस्तास्ते मृज्य लिङ्गानामन्येषां तु भयावहम् ॥२६॥
वावृक्षमुख्या ये तूक्ता नन्दिवर्धनपश्चिमाः ।
तेऽष्टौ शुभा मध्यमानामन्येषां दुःखदाः स्मृताः ॥२७॥
हंसादयः समुद्रा न्ताः पञ्च ये समुदाहृताः ।
प्रशस्तास्ते समुद्दिष्टा लिङ्गानां विधीयसा ॥२८॥
मन्दरस्तु करात्कायश्चत्वारिंशत्तु --- ।
--- लासो विमानोषरोष्टिताः ॥२९॥
हस्तद्वात्रिंशता कार्यः प्रासादो नन्दिवर्धनः ।
हस्तांस्तु नन्दनस्त्रिंशत्सर्वतोभद्र एव च ॥३०॥
अष्टाविंशतिमष्टाभिः श्रिः षोडशा श्रि स्त्रिभिर्विना ।
वर्तुलः पद्मकः श्वेतो विमानच्छन्द एव च ॥३१॥
एते द्वादशहस्ताः --- कार्या विंशतिहस्तकौ ।
गजः सिंहश्च कुम्भश्च वलभीछन्दकस्तथा ॥३२॥
चत्वार एते तुल्याः स्युर्हस्तोन्मेडसमानतः ।
वावृक्षो मृगराजश्च विमानच्छन्द एव च ॥३३॥
एते द्वादशहस्ताः स्युः प्रमाणेन पृथक्पृथक् ।
दशहस्तो भवेद्वा स गरुडोऽष्टकरः स्मृतः ॥३४॥
एतैः प्रमाणैः प्रासादान् कुर्यादित्यपरे स्थिताः ।
एकहस्ता द्विहस्ताश्च त्रिहस्ता ये च कीर्तिताः ॥३५॥
यक्षनागग्रहादीनां विधेया रक्षसां च ते ।
विधिरेष समुद्दिष्टः प्रासादानां समासतः ॥३६॥
विशेषेण पुनर्ब्रूमो विमानं शुद्धपुष्पकम् ।
चतुरश्रीकृते क्षेत्रे पञ्चात्रिंशद्विभाजिते ॥३७॥
रथिका पञ्चभागा स्याद्द्विभागं सलिलान्तरम् ।
कूट त्रिभागं पञ्जरं कुर्यात्प्राग्ग्रीवकविभूषितम् ॥३८॥
जलान्तरं द्वितीयं तु तदपि स्याद्द्विभागिकम् ।
शालैकादशभागा तु पूर्ववत्सलिलान्तरम् ॥३९॥
त्रिभागं पञ्जरं कुर्याद् द्विभागं सलिलान्तरम् ।
कूटं पञ्चकरं प्रान्ते दिक्षु सर्वास्वयं विधिः ॥४०॥
नागरोऽयं तलच्छन्दः प्रासादे शुद्धपुष्पके ।
जङ्घा सपीठा क्षेत्रार्धविस्तारसदृशोदया ॥४१॥
सार्धैर्द्वितीया दशभिस्तृतीया नवभिः करैः ।
अष्टहस्ता चतुर्थी स्यात्सप्तहस्ता तु पञ्चमी ॥४२॥
षष्ठी तु भूमिका कार्या प्रमाणेनास्य षट्करा ।
सप्तमी पञ्चहस्ता तु चतुर्हस्ता ततोऽष्टमी ॥४३॥
त्रिहस्तं वेदिकाबन्धं विचित्रं कारयेद्बुधः ।
विस्ताराद् द्विगुणोच्छ्रायः स्कन्धोऽयं वेदिकाबन्ध ॥४४॥
स्कन्धादूर्ध्वं भवेद्घण्टा यदि वामलसारकम् ।
तद् वर्तुलं शुभं कार्यं घण्टा स्कन्धार्धमुच्छ्रिता ॥४५॥
घण्टाविस्तारतः कुम्भं चतुर्थांशेन कारयेत् ।
प्रमाणं समुदायेन भूमिकानामुदाहृता ॥४६॥
एकैकस्या विशेषेण प्रविविच्याधुनोच्यते ।
प्रमाणेन विधातव्या खकारा भूमिरङ्गिका ॥४७॥
यं हस्तं तु खुरकं द्विभागा पद्मपत्रिका ।
भागिका कणकयायस्त्र्यंशं कुमुदं छेद एव च ॥४८॥
त्र्यंशस्तद्द्विगुणः कण्ठः किङ्किणीपल्लवान्वितः ।
तस्यार्धं पट्टिका कार्या तत्समा गिरिपत्रिका ॥४९॥
भात्र्यंशावरण्डीतमध्ये पच्छीतलार्धभागिकी ।
पूर्वप्रोक्तेन कण्ठेन समसूत्रा च सा भवेत् ॥५०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-11-26T04:43:30.0400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

ḌIBHAKA(डिभक)

  • A prince who, puffed up by the power of boons and blessings from the gods, tried to harm sage Durvāsas. Balabhadrarāma killed him. The following account occurs in the [Bhaviṣya Purāṇa]. Brahmadatta, King of Sālva, had two wives. No children were born to them for several years. Brahmadatta's minister, Mitrasaha, also had no children. Mitrasaha was a brahmin and a scholar. On his advice, Brahmadatta, with his wives, went to Kailāsa and performed tapas to please Śiva to get children. As a result of ten years’ rigorous tapas Śiva was pleased and blessed him that two sons would be born to him. Later his wives gave birth to two sons. The son of the eldest queen was named Haṁsa and that of the second queen was named Ḍibhaka. At this time a son was also born to Mitrasaha, the minister by the blessing of Viṣṇu. That child was named Janārdana. Haṁsa and Ḍibhaka were spoilt, but Janārdana was a bhakta of Viṣṇu. Haṁsa and Ḍibhaka performed tapas in their childhood to please Śiva and got invincible power and arrows. After that they became lokakaṇṭakas (torturers) and went round the world. Once they went to Kaśyapa's āśrama and destroyed the place of worship. After that they went to the āśrama of Durvāsas. There they tortured the sages and made the sages naked who were wearing only loin cloth. Then they returned. Enraged by these, sage Durvāsas went to Dvārakā taking the destroyed loin-cloth and other articles. Śrī Kṛṣṇa and his courtiers stood up and saluted him when they saw Durvāsas coming like saṁhārarudra. On hearing the news, Śrī Kṛṣṇa assured him that he would kill Haṁsa and Ḍibhaka and sent him back pacified. Haṁsa and Ḍibhaka began a rājasūya. They sent Janārdana to Śrī Kṛṣṇa with the message that he should either fight with them or give them tribute (in the form of money). Janārdana went to Dvārakā, just as Akrūra, a devotee of Viṣṇu, went to Ambāḍi with the message of Kaṁsa. Immediately Kṛṣṇa and Balabhadra with the chief Ministers like Sātyaki went to Sālva. In the war that followed Śrī Kṛṣṇa killed Haṁsa and Bala. Bhadrarāma killed Ḍibhaka. [M.B. Bhaviṣya Parva, Chapter 103-129]. 
RANDOM WORD

Did you know?

विवाह जमवतांना गुणमेलनाचे महत्व काय ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.