TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

अध्याय १३ वा - श्लोक १६ ते १९

श्रीकृष्णदयार्णवकृत हरिवरदा


श्लोक १६ ते १९
ततो वत्सानदृष्ट्वैत्य पुलिनेऽपि च वत्सपान् । उभावपि वने कृष्णो विचिकाय समंततः ॥१६॥

ऐकें कुरूद्वहा भूपति । त्यानंतरें जगत्पति । जाणोनि वत्सांची अप्राप्ति । आला पुढतीं पुलिनासी ॥४२॥
तव तेथ न देखेची गडी । वत्से शोधावया तांतडी । गेले असती लवडसवडी । म्हणोनि धुंडी गडियांतें ॥४३॥
वत्सें आणि वत्सपाळ । पाहे दशदिशां गोपाळ । साद घालूनि उताविळ । दिग्मंडळ गाजवी ॥४४॥
गिरिगव्हरें गुहाशिखरें । वनें उपवनें कांतारें । मानवार्भक नाट्यानुसारें । सर्व यदुवीरें धुंडिलीं ॥२४५॥

क्काप्यदृष्ट्ववांऽतर्विपिने वत्सान्पालांश्च विश्ववित् । सर्वं विधिकृतं कृष्णः सहसाऽवजगाम हा ॥१७॥

कोठें कोणेके स्थानीं । गिरिकाननीं वनीं विपिनीं । वत्सें वत्सप न देखोनि । पाहे ज्ञानी विश्वदृक् ॥४६॥
तेचि काळीं अकस्मात् । ब्रह्मयाचें सर्व कृत्य । श्रीकृष्णासि झालें विदित । तत्कार्यार्थ विचारी ॥४७॥

ततः कृष्णो मुदं कर्तुं तन्मातॄणां च कस्य च । उभयायितमात्मानं चक्रे विश्वकृदीश्वरः ॥१८॥

जाणोनि ब्रह्मयाचें कृत्य । त्यानंतरें रमाकांत । दोहीं ठायीं पूर्ववत् । आपण होत तद्रूपें ॥४८॥
जरी वत्सें वत्सपांवांचून । व्रजी येतां मज देखोन । गाईगोपिका आक्रंदोन । दुःखें प्राण सोडिती ॥४९॥
वत्सें वत्सप विधीनें नेले । तेचि मागुतें जरी आणिले । तैं ब्रह्मयातें माझें केलें । कांही न कळे विशेष ॥२५०॥
ब्रह्मा मोहुन मोहातीत । करावा हा मुख्य हेत । व्रजीं न कळावा वृत्तांत । हें द्विविध कृत्य साधावें ॥५१॥
ऐसें विवंचूनि श्रीहरि । कृत्य साधी दोहीं परी । वत्सवत्सपांचे आकारीं । झाला मुरारि जगदात्मा ॥५२॥
योगमायेच्या अवलंबें । जेणें विश्वचि केलें उभें । त्यासि गोगोपींचीं डिंभें । होतां न लभे संकट ॥५३॥
वत्सवत्सपांचिया माता । तोषवावया सहित धाता । वत्सवत्सपांची स्वरूपता । झाला धरिता जगदीश ॥५४॥
वत्सें आणि वत्सपगण । द्विविध आपणाआपण । करिता झाला श्रीभगवान । तें निरूपण अवधारा ॥२५५॥

यावद्वत्सपवत्सकाल्पकवपुर्यावत्करांध्र्‍यादिकं यावद्यष्टिविषाणवेणुदलशिग्यावद्विभूषांवरम् ।
यावच्छीलगुणाभिधाकृतिवयो यावद्विहारादिकं सर्वं विष्णुमयं गिरोंऽगवदजः सर्वस्वरूपो बभौ ॥१९॥

वत्सें जितुकीं जेवढीं जैसीं । यथापूर्व आकृतीसी । लहान थोर रूपें सरिसीं । ते ते तैशीं हरि झाला ॥५६॥
ढवळीं गवळीं पिवळीं काळीं । पुंडीं बांडीं लांडीं बाहाळीं । भोरीं मोरीं कहिरीं पिवळीं । हुलुं सांवळीं भिंगारीं ॥५७॥
मळी कपिली आणि पाताळी । चंद्री नेउरीडीं जाबाळीं । घुलीं गारोळीं काजळी । तान्ही कोंवळी नळनळितें ॥५८॥
डिवरी लाथरी खोडिकरें । चपळें ओढाळें लांभोरें । सौम्यें साबडीं सोयकरें । एकें बुजारीं बावरीं ॥५९॥
कुंटी मेटीकीं पळपटीं । रोडें रुग्णें धाटीं मोटीं । क्रूरें दारुणें दासटीं । एकें वोखटी मरगुळें ॥२६०॥
तल्हाह चाटीं एकलकोंडीं । एकें खेंटिती झाडें धोंडीं । एकें मारिती मुसांडी । एकें उघडी चुकारें ॥६१॥
ऐशा अनेक वत्सव्यक्ति । श्रवण पुच्छें विविधाकृति । पृथक् संज्ञेसारिख्या ज्ञप्ति । झाला श्रीपति सर्वज्ञ ॥६२॥
तैसेचि वत्सपहि वेगळे । मोरे गोरे एक काळे । शुक्ल सलक्ष्म सांवळे । चतुर भोळे हटवादी ॥६३॥
एक पीन पुष्ट स्थूळ । क्रुश रोडके अमांसळ । प्रांशु खुजट मंद चपळ । एक निर्बल अशक्त ॥६४॥
काणे कैरे येकवेकहणे । मंगळे गोरोळे देखणे । आकर्णनयन सुलोचने । विरूपाक्ष एकाक्ष ॥२६५॥
दांतारे बोचरे विकट दशनीं । अस्खलित बोबडे सुभाषणी । मुडे टापरे सुंदर श्रवणीं । कुंदरदनी सुस्वर ॥६६॥
किनट काकस्वरी घोगर । हंसकलापी पीकामधुर । एक घरघर भयंकर । क्रूर विस्वर कर्कश ॥६७॥
बाबारे लंबोष्ट बिंबाधर । अल्पोष्ठ प्रकट रदागार । शब्द बोलतां गळती पाझर । थुंका बाहेर हिसळत ॥६८॥
नाकें बैसलीं पसरलीं । खेबडीं शेंबडीं चेपटलीं । सरळें सुंदरें रूपाथिलीं । लावण्य गरिमा शोभविती ॥६९॥
चुबुक हनुवट्या गंडस्थळें । चिवळें चापटें वर्तुळें । फिकीं मलिन सकोमळें । शुद्ध सोज्वळें झळकती ॥२७०॥
सरळ बाहु सुशोभित । एकाचे वांकुडे खुळे हात । चपळ चातुर्यमंडित । एक धोंगडे धडमोडे ॥७१॥
ऊर बाळोनि उचलला । अत्यंत एकाचा खोल गेला । कपाट उपमा वक्षस्थळा । एकाचिया शोभली ॥७२॥
कुर्‍हे कुबडे पैं कित्येक । एक लावण्य सुंदरवेख । चपळ चौताळ बालक । स्तब्ध एक शनैश्चर ॥७३॥
एक क्षणक्षणा थुंकती । एक उगलेंचि खोकिती । एक अखंड मिटक्या देती । एक दचकती निदसुरे ॥७४॥
एका अभ्यास जे जे गीत । एक गुण गणिती सदोदित । एक अखंड आंग मोडित । एक चाळित करपदा ॥२७५॥
एक वेणुवाद्यकुशळ । एक बोलती बाष्कळ । एक रसिक मनोमवाळ । झाला गोपाळ ते सर्व ॥७६॥
तिळ मुरुम मत्सवांग । वृणें सुरुंवी देवी डाग । जे जे जैसे व्यंग सांग । अवघें श्रीरंग जाहला ॥७७॥
टिरी पोटर्‍या पाटि पोटें । जानु प्रपद तळवे घोटे । तैसी त्यांचिया सारिखें वटें । धरिलीं नाट्यें श्रीकृष्णें ॥७८॥
एका आवडे दूध भाकरी । एका वळवटांचिया खिरी । एका केवळ घारीपुरी । ते मेधा श्रीहरि स्वयें झाला ॥७९॥
खारट तुरट आम्ल तीक्ष्ण । मधुर कषाय तिक्त उष्ण । एका आवडे शिळें अन्न । अंबिल कदन्न ठोंबरा ॥२८०॥
अनेक वृक्षांचिया काठिया । जै या बारीक मोठिया । लांब आंखूड धाकुटिया । एक साधिया रंगिवा ॥८१॥
जैशीं ज्यांचीं पादत्राणें । नवीं सांधिलीं अत्यंत जीर्णें । वेणु वेताट्या विषाणें । नाट्यें कृष्णें तीं धरिलीं ॥८२॥
अंग्या टोप्या फडक्या जाळ्या । लाख्या कुसुंब्या पांढर्‍या काळ्या । जाडि बोंदर्‍या कांवळ्या । होणें सांवळ्या लागलें ॥८३॥
जाळीयांमाजी दळें मोकळीं । क्रमुक खर्जुर नारिकेळी । ऐशा दृढतर छदावळि । स्वये वनमाळी त्या झाला ॥८४॥
विविध रंगाचे कडदोरे । लंगोटिया विविधांबरें । कटीबंधनें विविधाकारें । रूपें श्रीधरें तीं धरिलीं ॥२८५॥
कटिपादकरभूषणें । माळा मुद्रिका श्रवणलेणें । नानाधातुविचित्ररत्नें । वेगळेपणीं हरि झाला ॥८६॥
कोणी कुटिळ कोणी सुशीळ । कोणी सदय स्नेहाळ बहळ । कोणी तान्हाळू भुकाळ । एक जालाळू भिडसरू ॥८७॥
एक तामस क्रूर कर्कश । स्पृहालोलुप राजस । सत्वसंपन्न सुमानस । निस्पृह उदास निर्मोह ॥८८॥
पूर्वनामाचिया स्मृति । नामें झाला तीं श्रीपति । त्या त्या नामीं व्यवहारती । पूर्व स्थिति सकळेंशीं ॥८९॥
दादा बाबा तात्या नाना । काका मामा भाऊ मेहुणा । यथापूर्व सुहृदा जनां । अनेक संज्ञा आळविती ॥२९०॥
षट् सप्ताष्टनव हायनी । दशद्वादशषोडश कोणी । मासें पक्षें न्यूनदिनीं । चक्रपाणि ते झाला ॥९१॥
एक चपळ बाहुतरणीं । एक भीती देखोनि पाणी । एक दश वृक्षारोहणीं । एक धरणी नटकिती ॥९२॥
एक निःशंक वृषभयानीं । एक पळती वृषभ देखोनि । ऐशी विहारचर्याकरणी । तितुकेपणीं हरि झाला ॥९३॥
विष्णुमयचि अखिळजन । हें विसरोनि मुळींचें वचन । ब्रह्मा धरितां सृजनाभिमान । तो करी भंजन जगदात्मा ॥९४॥
प्रसिद्ध बोलिली पुरुषसूक्तिं । वेदपुरुषाची भारती । तयाच्या अर्थाचे अव्यक्तीं । झाला श्रीपति सर्वरूप ॥२९५॥
मूळींचें पद गिरों‍ऽगवत् । एथील भाव हा निश्चित । वेदवाणीचा जैसा अर्थ । तैसा समस्त अज झाला ॥९६॥
दहन पचन तेजाविणें । कोण दुसरें करूं जाणे । कीं तृणादि सर्वांचीं जीवनें उदकाविणें न राखवती ॥९७॥
तंवी विष्णूवांचूनि विश्व होणें । ठाके कोणाचे आंगवणें । वत्सें वत्सप होऊनि कृष्णें । प्रकट करणें स्वजत्व ॥९८॥
एवं वत्स्सें वत्सपाकारीं । विविधाकृति सालंकारीं । वयसा स्वभाव गुणविकारीं । निर्विकारी एकात्मा ॥९९॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-04-29T03:38:22.0730000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

ḌIBHAKA(डिभक)

  • A prince who, puffed up by the power of boons and blessings from the gods, tried to harm sage Durvāsas. Balabhadrarāma killed him. The following account occurs in the [Bhaviṣya Purāṇa]. Brahmadatta, King of Sālva, had two wives. No children were born to them for several years. Brahmadatta's minister, Mitrasaha, also had no children. Mitrasaha was a brahmin and a scholar. On his advice, Brahmadatta, with his wives, went to Kailāsa and performed tapas to please Śiva to get children. As a result of ten years’ rigorous tapas Śiva was pleased and blessed him that two sons would be born to him. Later his wives gave birth to two sons. The son of the eldest queen was named Haṁsa and that of the second queen was named Ḍibhaka. At this time a son was also born to Mitrasaha, the minister by the blessing of Viṣṇu. That child was named Janārdana. Haṁsa and Ḍibhaka were spoilt, but Janārdana was a bhakta of Viṣṇu. Haṁsa and Ḍibhaka performed tapas in their childhood to please Śiva and got invincible power and arrows. After that they became lokakaṇṭakas (torturers) and went round the world. Once they went to Kaśyapa's āśrama and destroyed the place of worship. After that they went to the āśrama of Durvāsas. There they tortured the sages and made the sages naked who were wearing only loin cloth. Then they returned. Enraged by these, sage Durvāsas went to Dvārakā taking the destroyed loin-cloth and other articles. Śrī Kṛṣṇa and his courtiers stood up and saluted him when they saw Durvāsas coming like saṁhārarudra. On hearing the news, Śrī Kṛṣṇa assured him that he would kill Haṁsa and Ḍibhaka and sent him back pacified. Haṁsa and Ḍibhaka began a rājasūya. They sent Janārdana to Śrī Kṛṣṇa with the message that he should either fight with them or give them tribute (in the form of money). Janārdana went to Dvārakā, just as Akrūra, a devotee of Viṣṇu, went to Ambāḍi with the message of Kaṁsa. Immediately Kṛṣṇa and Balabhadra with the chief Ministers like Sātyaki went to Sālva. In the war that followed Śrī Kṛṣṇa killed Haṁsa and Bala. Bhadrarāma killed Ḍibhaka. [M.B. Bhaviṣya Parva, Chapter 103-129]. 
RANDOM WORD

Did you know?

पितापुत्र अथवा भाउ भाउ एकाच नक्षत्रावर जन्मले असता त्याचे काय परिणाम होतात? उपाय काय?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.