TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|विधी|कर्म विधी|ऋग्वेदीय अन्त्येष्टि विधी|
अग्निप्रज्वलन ( अग्नि पेटविणें )

अग्निप्रज्वलन ( अग्नि पेटविणें )

अंत्येष्टि म्हणजे शेवटचा होम.


अग्निप्रज्वलन ( अग्नि पेटविणें )
‘ मी मांसभक्षक अग्नीस दूर पाठवून देतों. पाप नाहीसें करणारा हा अग्नि यमराजाच्या लोकाप्रत जावो; आणि हा दुसरा प्रसिद्ध असा जातवेद नांवाचा अग्नि देवांकडे हविर्भाव नेवो. ’ (ऋग्वेद ७-६-२१) या मंत्रानें पुरुषाचे मस्तकाचे बाजूस, व स्त्रीचे पायांचे बाजूस अग्नि पेटवून वस्त्राचे पदरानें -
“ मनास व शरीरास सुख देणारे, सुगंधित, त्वचा, मांस, अस्थि यांस सौख्य देणारे, असे हे ( मंद ) वायु मार्गांत अनुकूल होऊन तुजवर वाहोत. व ते तुला साधुपुरुषांचे लोकांस नेवोत. ”
“ ही अक्षय वाहणारीं मधुर उदकें तुला या लोकीं, अंतरिक्षांत व स्वर्गांत सुखी करोत. ” या मंत्रांनीं चितेस वारा घालावा. नंतर प्रेत जळत असतां “ ज्या पुरातन मार्गांनी आमचे पूर्वज गेले त्या मार्गांनीं तूं जा. तेथें गेल्यावर तेजस्वी यम व वरुण हे दोन्ही राजे, जे अमृतान्नाचा उपभोग घेतात ते तुला दिसतील. ”
“ यम व वरुण हे दोन्ही राजे आहुतीनें आनंद पावतांना तुला दिसतील. यज्ञाच्या सांगतेनें तूं आकाशांत पितरांशी मिळून जा. ”
“ उत्तम स्वर्गांत आपल्या पितरांनां, यमाला व कृतपुण्याला तूं भेट, पातकाचा त्याग करून आपल्या घरी जा, आणि तेजस्वी शरीर धारण कर. ” (ऋग्वेद ७-६-१५) “ हे अग्नि, तूं ह्याला ( प्रेताला ) संपूर्णरीतीनें जाळूं नको, व ह्याचा संताप करूं नको. याची त्वचा अथवा शरीर अस्ताव्यस्त टाकुं नको. हे जातवेद अग्नि, तूं ह्याला पक्क करून पितरांकडे पाठीव. ”
“ हे जातवेद अग्नि, जेव्हां तूं याला पक्क करशील तेव्हां त्याला पितरांच्या स्वाधीन कर. जेव्हां याचा जीव पितृलोकाला पोहोंचेल तेव्हां तो देवांच्या स्वाधीन होईल. ”
“ तुझ्या नेत्रांतील तेज सूर्यांत मिळो, आत्मा वायूंत मिळो; तूं आपल्या सुकृतास अनुसरून स्वर्गास जा, अगर पृथिवीवर रहा. तुला पाण्यांत राहणें बरे वाटेल तर पाण्यांत रहा; अथवा वनस्पतीमध्यें आपले अवयव तद्रूप करून रहा. ”
‘ जन्ममरणरहित असा जो याचा अंश ( आत्मा ) आहे, त्याला तूं तुझ्या उष्णतेनें तापीव; तसेंच तुझ्या शोचि व अर्चि नांवाच्या ज्वाला त्याला तापवोत. तूं तुझ्या सुखदायक अवयवांनीं याला पुण्यलोकाप्रत घेऊन जा. ’
‘ हे अग्नि, ह्याचें तुझ्यामध्यें स्वधायुक्त मंत्रांनीं हवन केलें आहे. यासाठी त्याची पितरांकडे जाण्याकरितां सुटका कर. हे जातवेद, याचा अवशिष्ट भाग आयुष्मान् होवो, व त्यास दिव्य देह प्राप्त होवो. ’
‘ हे प्रेता, तुझ्या देहाला जर कावळा, मुंगी, साप अथवा श्वापदें यांनी इजा केली असेल, तर हा सर्वभक्षक अग्नि तुझा देह दोषरहित करो; तसेंच ब्राह्मणांत ( यज्ञांत ) ज्यानें प्रवेश केला आहे, असा सोमरस तुला शुद्ध करो. ’ (ऋ. ७-६-२०).
‘ ज्याचे पशू कधींही नष्ट होत नाहींत व जो ज्ञानी असून जगताएं रक्षण करतो, असा पूषा देव तुला उत्तम लोकाप्रत नेवो ! आणि पितरांच्या स्वाधीन करो ! तसेंच अग्नि तुला पूर्ण ज्ञानवान् अशा देवांच्या स्वाधीन करो ! ’
‘ सर्वव्यापी वायु तुझें रक्षण करो; पूषा देव उत्तम मार्गांतून पुढें जाऊन तुझें रक्षण करो. ज्या ठिकाणीं पुण्यवान् लोक जाऊन राहिले आहेत, त्या ठिकाणीं तुला सवितादेव नेऊन ठेवो. ’
‘ पूषा देव या सर्व दिशा चांगल्या रीतीनें जाणतो; तो आम्हांला ( प्रेताला ) सुरक्षित मार्गानें नेवो. कल्याणप्रद, दीप्तिमान्, सर्व वीरांनीं युक्त, तत्पर व ज्ञानी असा जो पूषा देव तो आमच्या पुढें चालो. ’ (ऋ. ७-६-२३)
‘ पूषा म्हणजे पोषक असा जो सूर्य तो अंतरिक्षांतीक मार्गांच्या केंद्रस्थानीं आहे; त्याचप्रमाणें तो, स्वर्ग व भूमि, जी एकमेकांत अत्यंत प्रेम करितात, त्यांनां अनुलक्षून यजमानानें केलेलें कर्म जाणणारा आहे. तसेंच तो नेहमीं जात असतो व परत येत असतो. ’
‘ हे पृथिवी, याला त्रास न देतां याचा प्राण व पाठीव; यास सुख होईल अशा रीतीनें सदयतेनें वागीव; आई ज्याप्रमाणें मुलाला आपल्या पदराखालीं झांकून घेते, त्याप्रमाणें तूं याला झांकून घे. ’
‘ मातीच्या हजारों कणांनीं उंच झालेली ही पृथ्वी याच्यावर चांगल्या प्रकारें राहो. हे कण सर्वदा त्याचें घरच होवोत; तसेंच त्यावर तुपाची धार धरून सर्वदा त्याचें आश्रयस्थान होवोत. ’
‘ मी तुझ्यावर माती टाकून झांकण घालतों. मला कांहीं इजा न होवो. या ( अस्थि ) पात्राला पितर धारण करोत, व या ठिकाणीं यम तुझ्यासाठीं घर करो. ’ (ऋ. ७-६-२८).
‘ सोमरस कित्येक पितरांकडे वाहत जातो ( म्ह० कित्येक पितर सोमरस पितात ); कित्येक तुपाचें सेवन करतात; ज्यांच्याकडे मध वाहत जातो, त्यांच्याकडेच तूं जा. ’
‘ ज्यांनीं तप केलें आहे, आणि तपाच्या सामर्थ्यामुळें ज्यांचा कोणी अनादर करूं शकत नाहीं, व जे स्वर्गाला गेले आहेत, त्या पितरांकडे तूं जा. ’
‘ जे शूर वीर युद्धांमध्यें लढून धारातीर्थीं पडतात व जे यज्ञ करून विपुल दक्षणा देतात, त्यांच्याकडे तूं जा. ’
‘ हे यमा, जे पूर्वीचे तपस्वी पितर सत्य जाणणारे, सत्य बोलणारे, व सत्याची वृद्धि करणारे आहेत, त्यांच्याकडे याला घेऊन जा. ’
‘ हे यमा, जे तपस्वी ऋषि तपापासून उत्पन्न होऊन हजारों लोकांचे नेते झाले आहेत, व ज्ञाते आहेत, तसेंच जे सूर्याचेंही रक्षण करितात, त्यांच्याकडे याला घेऊन जा. ’ (ऋ.८-८-१२).
ज्यांचें नाक मोठें असून जे शक्तिमान् असल्यामुळें, लोकांचे मागें लागतात व प्राण हरण करून संतोष पावतात, ते दोन यमदूत पुनः आज येथें कल्याणप्रद असे प्राण आम्हांस देवोत, कीं, ज्यामुळें आम्ही सूर्यास पाहूं. ’ ( ऋ. ७-६-१६).
या मंत्रांनी तीळ टाकून नंतर कर्त्यानें डाव्या खांद्यावर पाण्यानें भरलेला मातीचा घडा घेऊन श्मशानांतील लहानसा न फुटलेला व गुळगुळीत असा दगड घेऊन घड्याचे पृष्ठभागाला लहानसें भोंक पाडावें व प्रेताचे पायापासून आरंभ करून, प्रेतास उलटी प्रदक्षिणा घालावी. प्रदक्षिणा घालतांना “ वातास्ते वांतु० ” व “ इमा आपो मधुमत्यो० ” हे मंत्र म्हणावे ( अर्थ पृ. १५ पहा. ) व पुन्हा दुसरें भोंक पाडून पूर्ववत् मंत्र म्हणत प्रदक्षिणा करावी आणि तिसरें भोंक पाडून मंत्र म्हणत तिसरी प्रदक्षिणा करावी. नंतर प्रेताचे मस्तकाचे बाजूस येऊन दक्षिणेस तोंड करून उभें रहावें व मागें न पाहतां, कर्त्यानें खांद्यावरील घडा मागल्यामागें सोडून देऊन फोडावा व अश्मा हातांतच ठेवावा.
नंतर - “ हे पुरुष, मृत पितरांपासून मागें फिरोत; आज हा आमचा यज्ञ ( पितृमेध ) कल्याणप्रद होवो; दीर्घायुषी असे आम्ही आनंदानें आपापलें काम करण्यासाठीं ( नाचणें, हंसणें वगैरेसाठीं ) घरी जाऊं ” (ऋ. ७-६-२६).
या मंत्रानें सव्य प्रदक्षिणा करून मागें न पाहतां सर्वांनी, वयानें लहान असतील त्यांनीं पुढें, व वडिलांनीं मागें, अशा रीतीनें कर्त्याचे मागोमाग स्नानास जलाशयावर जावें.

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-03-14T20:38:15.8330000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

phorozooid

  • पु. Zool.(a zooid of the sexual generation of some free swimming tunicates which does not mature sexually) धरजीवक 
RANDOM WORD

Did you know?

gharat javalchi vyakti vaarlya nanter, lok ek varsha san saajre ka karat nahit?
Category : Hindu - Philosophy
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site