TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|आयुर्वेदः|सार्थ माधवनिदान|
मेदोरोगनिदान

माधवनिदान - मेदोरोगनिदान

" शरिरेंद्रिय-सर्वात्मा संयोगधारी जीवितम् " अशी जीवनाची आयुर्वेदीय, व्यापक व्याख्या आहे.


मेदोरोगनिदान

मेदोरोगनिदान

मेद होण्याचीं कारणें

अव्यायामदिवास्वप्नश्लेष्मलाहारसेविन : ॥

मधुरोऽन्नरस प्राय : स्नेहान्मेदो विवर्धयेत्‌ ॥१॥

मेदसावृतमार्गत्वात्पुष्यन्त्यन्ये न धातव : ॥

मेपस्तु चीयते यस्मादशक्त : सर्वकर्मसु ॥२॥

व्यायाम न करणे , दिवसा झोप घेणे व तसेच कफकारक पदार्थ सेवन करणे या कारणंमुळे मनुष्याच्या शरीरांतील मधुर अन्नरसापासून उत्पन्न झालेला स्निग्ध पदार्थ बहुतकरून मेद्व वाढवतो ; मग त्या मेदामुळे दुसर्‍या सर्व धातूंचा मार्ग बंद होऊन अन्य धातु पुष्ट होत नाहीत व मेदच नुसता साचून राहतो आणि अशा - प्रकारचा हा मेदोरोग झालेला मनुष्य कोणतेही कर्म करण्याविषयी असमर्थ होतो .

मेद झालेल्याचीं लक्षणें .

क्षुद्रश्वासतृषामोहस्वप्नक्रथनसादनै : ॥

युक्त : क्षुत्स्वेददौर्गन्ध्यैरल्पप्राणोल्पमैथुन : ॥३॥

मेदस्तु सर्वभूतानामुदरेष्वस्थिषु स्थितम्‌ ॥

अतएवोदरे वृद्धि : प्रायो मेदस्विनो भवेत्‌ ॥४॥

मेद हा सर्व प्राणिमात्रांच्या हाडात व पोटात आहे आणि म्हणूनच तो हा रोग झालेल्या पुरुषांच्या पोटात बहुतकरून वाढत असतो . या रोगात क्षुद्रश्वास , तहान , मूर्च्छा , झोप व क्षुधा या लक्षणांनी रोगी युक्त असून त्यास अकस्मात श्वासावरोध होतो , घाम येतो , शरीर शिथिल पडते व त्यास घाण येते ; तसेच त्याची शक्ति क्षीण होते व तो स्त्रीसंगाविषयी फार समर्थ नसतो .

मेदाची एक विशेष अवस्था .

मेदसावृतर्मागत्वाद्वायु : कोष्ठे विशेषत : ॥

चरन्‌ सन्धुक्षयत्यग्निमाहारं शोषयत्यपि ॥५॥

तस्मात्स शीघ्रं जरयत्याहारं चापि काङक्षति ॥

विकारांश्चाश्रते घोरान्कांश्चित्कालव्यतिक्रमात्‌ ॥६॥

एतावुपद्रवकरौ विशेषादग्निमारूतौ ॥

एतौ हि दहत : स्थूलं वनं दावानलो यथा ॥७॥

वर सांगितलेल्या लक्षणांशिवाय मेद झालेल्या रोग्याची एक विशेष अवस्था द्दष्टीस पडते . ती अशी की , मेदामुळे ( सर्व धातूंचा ) मार्ग बंद झाला असता कोठयांत वायूचा संचार अतिशय होऊन तो त्याने खाल्लेला आहार शोषून टाकतो व अशा रीतीने तो आहार तत्कालच पचला गेला असता त्यास ( रोग्यास ) पुन : जेवन्याची इच्छा होते . लौकर जेवणास मिळाले नाही तर त्याच्या ठायी भयंकर विकार उद्भवतात . अशा प्रकारच्या मेदोरोगांत ( विशेषेकरून ) अग्नि व वायु हे इतके उपद्रवकारक होतात की जसा वणवा रान बाळून ठाकतो तसे ते रोग्यास जाळून टाकतात .

मेद वाढल्याचा

मेदस्यतीव संवृद्धे सहसैवानिलादय : ॥

विकारान्दारुणान्कृत्वा नाशयन्त्थाशुजीवितम्‌ ॥८॥

मेद अत्यंत वाढला असता वातादि दोष अकस्मात्‌ भयंकर रोग ( ज्वर , भगंदर , प्रमेहपीटिका वगैरे ) उत्पन्न करून तत्काल मेदोरोग्याचा शेवट करतात .

मेदोमासातिवृद्धत्वाच्चलस्फिगुदरस्तन : ॥

अयथोपचयोत्साहो नरोऽतिस्थूल उच्यते ॥९॥

मेद आणि मांस ही अत्यंत वाढून रोग्याचे कुल्ले , पोट व स्तन हे शिथिल होऊन लटलट हालू लागले , शरीराची वाढ यथायोग्य झाली नाही ( म्हणजे भलताच एखादाच अवयव लष्ठ होऊन ते बेढब दिसू लागले ) आणि अयोग्य अशी वाढ व उत्साह झाला म्हणजे त्यास अतिस्थूल अशी संज्ञा देतात .

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2015-06-24T13:49:40.2030000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

water seal

  • जलबांध 
  • जल निमीलक 
RANDOM WORD

Did you know?

गणेश गीता कोणी वाचावी ?
Category : Puranic Literature
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site