TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|आयुर्वेदः|सार्थ माधवनिदान|
प्रमेहपीटिका

माधवनिदान - प्रमेहपीटिका

" शरिरेंद्रिय-सर्वात्मा संयोगधारी जीवितम् " अशी जीवनाची आयुर्वेदीय, व्यापक व्याख्या आहे.


प्रमेहपीटिका

प्रमेहपिटिकानिदान

पिटिका व त्यांचीं स्थानें .

शराविका कच्छपिका जालिनी विन्‌ताऽलजी ॥

मसूरिका सर्षपिक्रा पुत्रिणी सविदारिका ॥१॥

विद्रधिश्चेति पिटिका : प्रमेहोपेक्षया दश ॥

सन्धिमर्मसु जायन्ते मांसलेषु च घामसु ॥२॥

प्रमेह रोगाच्या शराविका , कच्छपिका : जालिनी , विनता , अलजी , मसूरिका , सर्षपिका , पुन्निणी , विदारिका व विद्रधिका अशा दहा पिटिका ( पुळ्या ) आहेत ; त्या प्रमेह झालेल्या रोग्याची उपेक्षा केली असता त्याच्या शरीराचे सांधे , मर्मस्थाने व मांसल भाग यांच्या ठिकाणी उद्‌भवतात . त्यांचे आकार व लक्षणे पुढे सांगितल्याप्रमाणे जाणावी .

सर्व पिटिकांचे आकार व लक्षणें .

अन्तोन्नता च तदुपा निम्नमध्या शराविका ॥

सदाहा कूर्मसंस्थाना ज्ञेया कच्छपिका बुधै : ॥३॥

जालिनी तीव्रदाहा तु मांसजालसमावृता ॥

अवगाढरुजोत्क्लेदा पृष्ठे वाप्युदरेऽपि वा ॥४॥

महती पिटिका नीला सा बुधैर्विनता : स्मृता ॥

रक्ताऽसिता स्फोटवती दारुणा त्वलजी भवेत्‌ ॥५॥

मसूरदलसंस्थाना विज्ञेया तु मसूरिका ॥

गौरसर्षपसंस्थाना तत्प्रमाणा च सर्षणी ॥६॥

महत्यल्पचिता ज्ञेया पिटिका चापि पुत्रिणी ॥

विदारिकन्दवद्वृत्ता कठिना च विदारिका ॥

विद्रधेर्लक्षणैर्युक्ता ज्ञेया विद्रधिका तु सा ॥७॥

पहिली पिठिका शराविका , ही परळासारखी कडेला उंच च मध्ये खोलगट असते ; दुसरी कच्छपिका , कासवाच्या पाठीसारखी असते व ती किंचित्‌ दाह करते ; तिसरी जालिनी , ही मांसाच्या वाळयांनी व्यापलेली असून अत्यंत दाहकारक असते ; चवथी विनता , निळया रंगाची , मोठी , खोल व अत्यंत वेदना करणारी व ओलसर अशी असून ती पाठीवर किंवा पोटावर उद्भवते ; पांचवी अलजी , ही फेडांनी युक्त , भयंकर आणि तांबडया अथवा काळया रंगाची असते ; सहावी मसूरिका , मसुरेच्या डाळीसारखी दिसते ; सातवी सर्षपिका , पांढर्‍या मोहरीसारखी व तिच्याच आकाराची होते ; आठवी पुत्रिणी , ही मोठी व सभोवती लहान लहान फोड असलेली असते : नववी विदारिका , विदारीच्या कांद्याप्रमाणे वाटोळी व कठीण अशी उद्‌भवते ; आणि दहावी विद्रधिका ही विद्रवीच्या लक्षणानी युक्त असते .

पिटिका कशा उत्पन्न होतात .

ये यन्मया : स्मृता मेहास्तेषामेतास्तु तन्मया : ॥

विनाप्रमेहमप्येता जायन्ते दुष्ठमेदस : ॥८॥

तावच्चेता न लक्ष्यन्ते यावद्वास्तुपरिग्रह : ॥९॥

ज्या दोषामुळे जे मेह ऊद्भवले असतात त्याच दोषामुळे त्यात पिटिका ( पुळया ) उद्भवतात . कधी कधी प्रमेह झाला नसूनहि मेदाने दूषित झालेल्या पुरुषाच्या शरीरावर ह्या पिटिका उठतात व त्या त्याचा ( शरीराचा ) काही एक भाग व्यापीपर्यंत लक्षात येत नाहीत .

पिटिकांचे उपद्रव

तृटकासमांससङकोचमोहहिक्कामदज्वरा : ॥

विसर्पमर्मसंरोधा : पिटिकानामुपद्रवा : ॥१०॥

पिटिका झाल्या असता तहान , मूर्च्छा उचकी , गुंगी , ज्वर , विसर्परोग , मांससंसकोच आणि मर्मसंरोध हे उपद्रव उत्पन्न होतात .

पिटिकांचीं असाध्य लक्षणें .

गुदे ह्रदि शिरस्थंसे पृष्ठे जर्मखु खोत्थिता : ॥

सोपद्रवा दुर्वलाग्ने : पिटिका : परिवकयेत्‌ ॥११॥

गुदद्वार , हृदय , डोके , खांदे , पाठ व मर्मस्थाने यांवर उद्भवलेल्या पिटिका ( पुळया ) असाध्य समजाव्या : व तशाच जठराग्नि मंद झालेल्या गेग्याच्या ठायी उपद्रवयुक्त असलेल्या पिटिकाही सोडून द्याव्या .

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2015-06-24T13:49:39.9830000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

renunciation of allotment

  • भागवाटप त्याग 
  • भागवाटप त्याग 
RANDOM WORD

Did you know?

घरातील देव्हारा कोणत्या वस्तुपासून बनविलेला असावा?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site