TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|शास्त्रः|आयुर्वेदः|सार्थ माधवनिदान|
उन्मादरोगनिदान

माधवनिदान - उन्मादरोगनिदान

" शरिरेंद्रिय-सर्वात्मा संयोगधारी जीवितम् " अशी जीवनाची आयुर्वेदीय, व्यापक व्याख्या आहे.


उन्मादरोगनिदान

उन्मादरोगाचीं कारणें

मदयन्त्युद्नता दोषा यस्मादुन्मार्गमाश्रिता : ॥

मानसोऽयमतो व्याधिरुन्माद इति कीर्त्यते ॥१॥

ज्या अथीं मनुष्याच्या शरीरांतील वाढलेले वातादि दोष आपला नित्याचा मार्ग सोडून मानवाला उन्मत्त बनवतात त्या अर्थीं त्या मनोवह नाडयांत जातात व मनाचे ठायी भ्रम उत्पन्न करतात . या रीतीने जो मानसिक रोग होतो त्या रोगास उन्माद असे म्हणतात .

उन्मादरोगाचे प्रकार .

एकैकश : सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्च्छितै : ॥

मानसेन च दुःखेन स पञ्चविध उच्यते ॥२॥

विषाद्भवति पष्ठश्च यथास्वं तत्र भेषजम्‌ ॥

स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसंज्ञां बिभर्ति च ॥३॥

उन्माद रोगाचे पाच प्रकार आहेत ते :--- वात , पित्त व कफ या तीन दोपांपासून पृथक्‌ पृथक्‌ होणारे तीन ; तिन्ही दोष मिळून होणारा जो एक तो चवथा ; व मानसिक दुःखामुळे जो रोग्याच्या ठायीं उत्पन्न होत असतो तो एक पाचवा : याप्रमाणे होत . याशिवाय विषाच्या सेवनामुळेहि एक सहावा उन्माद मनुष्याच्या ठायीं जडत असतो त्यास त्या विषाच्या दोषानुरूप औषधयोजना करावी . हा फार वाढण्याच्या पूर्वीं मद असे नाव धारण करतो .

उन्माद रोगाची संप्राप्ति .

विरुद्धदुष्टाऽशुचिभोजनानि प्रघर्षणं देवगुरूद्विजानाम्‌ ॥

उन्मादहेतुर्भयहर्षपूर्वी मनोभिघातो विषमाश्च चेष्ट : ॥४॥

तैरल्पसत्त्वस्य मला : प्रदुष्टा बुद्धोर्निवासं ह्रदयं प्रदूष्य ॥

स्नोतांस्यधिष्ठाय मनोवहानि प्रमोहयन्त्याशु नरस्य चेत : ॥५॥

परस्परविरुद्ध , दुष्ट व घाणेरडे असे पदार्थ खाल्लामुळे , देव , गुरू व ब्राह्मण यांचा तिरस्कार केल्यामुळे , हर्ष अथवा शोक यांनी मनास धक्का बसल्यामुळे आणि विषमचेष्टा ( आपणांपेक्षां सशक्त पुरुषाशी कुस्ती करणे व वाकडे तिकडे चालणे असे प्रकार ) केल्यामुळे मनुष्याचे ठायीं उन्माद उत्पन्न होतो ; कारण या सांगितलेल्या कारणांमुळे ज्या पुरुषांत सत्त्वगुण अल्य असतो त्याच्या शरीरांतील वातादिदोष प्रकोप पावून बुद्धिनिवासस्थान जे त्याचे ह्रदय त्यास दूषित करितात आणि मनोवह धमन्यांचा आश्रय करून त्याच्या मनास मूढ करितात .

उन्माद रोगाचीं सामान्य लक्षणें .

धीविभ्रम : सत्त्वपरिप्लवश्च पर्याकुला द्दष्टिरधीरता च ॥

अबद्धवातत्वं ह्रदयं च शून्यं सामान्यमुन्मादगदस्य चिन्हम्‌ ॥६॥

बुद्धीला भ्रांती , स्मृतीला नाश , कावरीबावरी द्दष्टि , मनास चंचलपणा , असंबद्ध भाषण आणि अधीरपणा , ( ह्रदय रिकामे म्हणजे कार्यक्षमताहीन ) अशा प्रकारची उन्मादरोगाची सामान्य लक्षणे होत .

वातजन्य उन्मादाचीं लक्षणें .

रूक्षाल्पशीतान्नविरेकधातुक्षयोपवासैरनिलोऽतिवृद्ध : ॥

चिन्तादि दुष्टं ह्रदयं प्रदूष्य बुद्धिं स्मृतिं चापि निहन्ति शीघ्रम्‌ ॥७॥

अस्थानहास्यस्मितनृत्यगीतवागङ्गविक्षेपणरोदनानि ॥

पारुष्यकार्श्यारुणवर्णता च जीर्णे बलं चानिलजस्वरूपम्‌ ॥८॥

वातजन्य उन्मादांत रूक्ष , थोडे व थंड असे अन्न खाल्लयामुळे , रेच आणि वांती झाल्यामुळे व तसेच धातुक्षय व उपवास ही कारणे घडल्यामुळे रोग्याच्या शरीरांतील अत्यंत प्रकोप पावलेला वायु त्याच्य , चिंतादिकांमु व्याकुळ झालेल्या ह्रदयस्थ मनास अतिशय दूषित करून तत्काळ बुद्धि व स्मृति यांचा नाश करतो . मत या रोगामुळे तो कारण नसतांना हसतो व अवेळी नृत्या गयन , ष स्गिम ( गालांत हसणे ), तसेच हाताने वेडे वेडे चाळे करणे व रडणे असले प्रकार करितो . शिवाय त्याचे शरीर कृश , खरखरीत व तांबूस रंगाचे होते . या उन्मादाचा जोर अन्नाचे पचन होऊन गोल्यावर अधिक असतो .

पित्तजन्य उन्मादाचीं कारणें व लक्षणें .

अजीर्णकट्‌वम्लविदाह्यशीतैर्भोज्यैश्चितं पित्तमुदीर्णवेगम्‌ ॥

उन्मादमत्युग्रमनात्मकस्य ह्रदि स्थितं पूर्ववदाशु कुर्यात्‌ ॥९॥

अमर्षसंरम्भविनग्नभावा : सन्तर्जनाभिद्रवणौष्ण्यरोषा : ॥

प्रच्छायशीतान्नजलाभिलाषा : पीतास्यता पित्तकृतरय लिङम्‌ ॥१०॥

असंयमी मनुष्याला अन्नाचे अपचन , अथवा तिसट , आंबट , दाहकारक व उष्ण अशा पदार्थांचे भोजन , या कारणांमुळें रोग्याच्या शरीरांत संचित पित्त अतिशय वाढून त्याच्या ह्रदयाचा आश्रय करिते व वर सांगितल्याप्रमाणे ( बुद्धि व स्मृति यांचा नाश करून ) तत्काळ अति भयंकर असा उन्माद रोग उत्पन्न करिते . या पित्तजन्य उन्मादांत असहनशीलपणा , तिरसटपणा , सावलीत बसून थंडगर अन्न व पाणी सेवन करण्याची इच्छा , राग , भय , दाट छाया असलेल्या स्थलाची आवड व त्याचप्रमाणे नागवे होणें , पळणें . अंगाचा दाह होणे व त्याचा वर्ण पिवला असणे अशा प्रकारची लक्षणे त्याच्या ठायी उत्पन्न होतात .

कफजन्य उन्मादाचीं कारणें व लक्षणें .

संपूरणैर्मन्दविचेष्टितस्य सोष्मा कफो मर्मणि संप्रवृद्ध : ॥

वुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहन्ति चित्तं प्रमोहयन्‌ सञ्जनयेद्विकारम्‌ ॥११॥

वाक्‌चेष्टितं मन्दमरोचकश्च नारीविविक्तप्रियताऽतिनिद्रा ॥

छर्दिश्च लाला च बलं च भुङक्ते नखा नखादिशौक्ल्यं च कफाधिके स्यात्‌ ॥१२॥

पौष्टिक पदार्थ खाऊन व्यायाम अत्यल्य करणार्‍या रोग्याच्या शरीरीतील पित्तयुक्त कंफ त्याच्या ह्रदयांत अतिशय वाढून बुद्धि , स्मृति , आणि मन यांची शक्ति नष्ट करितो व त्यास भ्रमिष्ट करुन त्याच्या ठायी उन्मदरोग उत्पन्न करतो . यांत रोग्याचें बोलणें वगैरे फार थोडे चालते , एकान्तवास व स्त्री यांविषयीं त्यास आवड उत्पन्न होते , ओकारी व झोप फार येते , अन्न नकोसे होते , तोंडावाटे लाळ गळते व त्याचप्रमाणें त्याची नखें , मूत्र , डोळे व त्वला वगैरे पांढरी होतात . भोजन केल्यावर या रोगाचा जोर अधिक असतो .

सन्निपातजन्य उन्माद

य : सन्निपातप्रभवो हि घोर : सर्वै : समस्तैरपिहेतुभि : स्यात्‌ ॥

सर्वाणि रुपोणि बिभर्तिं ताहक्‌ विरुद्धभैषज्यविधिर्विवज्य : ॥१३॥

रोग्यास वात , पित्त व कफ या तिन्ही दोषांच्या सर्व कारणांपासून जो उन्माद होतो तो सन्निपातजन्य उन्माद जाणावा , हा फार भयंकर असून वैद्यास असाध्य आहे ; कारण यांत वातादि तिन्ही दोषांची सर्व लक्षणे उत्पन्न होतात व त्यावर विरुद्ध चिकित्सा करावी लागते .

शोकजन्य उन्मादाचीं लक्षणें .

चोरैर्नरेन्द्रपुरुषैररिभिस्तथान्यै -

र्वित्रासितस्य धनबान्धवसंक्षयाद्धा ॥

गाढं क्षते मनसि च प्रियया रिरंसो -

र्जायेत चोत्कटतरो मनसो विकार : ॥१४॥

चित्रं ब्रवीति च मनोनुगतं विसंज्ञो

गायत्यथो हसति रोदिति चातिमूढ : ॥

चोर , सरकारी अधिकारी , शत्रु आणि इतर लोक यांपासून भय पावलेला अथवा धननाश व बंधु वगैरे यांचा वियोग यामुलें शोकाकुल झालेला व तसाच इष्ट स्त्री ची प्राप्ति होण्याविषयी इच्छा करणारा अशा पुरुषाचे मन भयंकर रीतीने दुखावले जाऊन त्याच्या ठायीं शोकजन्य उन्मादरोग उत्पन्न होतो . यांत त्याचे ज्ञान नष्ट होऊन तो काही तरी भलभलतेच बडवडतो च मनांतील गुह्य गोष्ट दुसर्‍या सांगतो , तसेच हसणे , गाणे , रडणे व वेडेवेडेचार करणें असले प्रकार देखील करितो .

विषजन्य उन्माद .

रक्तेक्षणोहतबलेन्द्रियभा : सुदीन :

श्यावाननो विषकृतेन भवेद्विसंज्ञ : ॥१५॥

विषजन्य उन्मादरोग झालेल्या पुरुषाचे डोळे तांबडे होतात व तोंडावर काळिमा येतो ; तसेंच त्याचे बल क्षीण होऊन इंद्रिये आपापल्या आपाराविषयीं असमर्थ होतात व अगावरचे तेज नाश पावने ; शिवाय तो दीन होतो व बेशुद्ध पडतो .

अबाङमुखरतृन्मुखो वा क्षीणमांसबलो नर : ॥

जागरूको हासन्देहमुन्मादेन विनश्यति ॥१६॥

वर सांगितलेल्या सर्व उन्मादरोगांत तोंड ताली घातलेला अथवा वर केलेला , मांस आणि बल यांचा क्षय झालेला आणि झोप उडालेला असा रोगी प्राणास मुकतो .

आतां सांगितलेल्या उन्मादरोगाच्या प्रकाराशिवाय रोग्याच्या ठायीं काही विशेष जातीच्या उन्मादाची लक्षणे द्दष्टीस पडतात ; त्यावरून वैद्यशास्त्रकारांनी ते त्याचे स्वतंत्र प्रकारच मानिले आहेत , त्यांस भूतोन्माद असे म्हणतात .

भूतोन्मादाचीं सामान्य लक्षणें .

अमर्त्यवाग्विक्रमवीर्यचेष्ट :

ज्ञानादिविज्ञानबलादिभिर्य : ॥

उन्मादकालोऽनियतश्च यस्य

भूतोत्थमुन्मादमुदाहरेत्तम्‌ ॥१७॥

भूतोन्मादांत रोग्याचे भाषण , बल , पराक्रम , अंगाचे चलनवलन , तत्त्वज्ञान , शिल्पकौशल्य व समरणशक्ति या गोष्टी मनुष्याच्या सामर्थाबाहेरच्या असतात व तो उन्मत्त होण्य़ाची वेळ अनियमित ( अमुक तिथी किंवा वार अशी ) असते . याचे

देवजुष्ट उन्माद .

सन्तुष्ट : शुचिरतिदिव्यमाल्यगन्धो

निस्तन्द्रस्त्ववितथसंस्कृतप्रभाषी ॥

तेजस्वी स्थिरनयनो वरप्रदाता

ब्रह्मण्यो भवति नर : स देवजुष्ट : ॥१८॥

पहिला प्रकार रोग्याच्या ठायी देवांच्या प्रकोपामूले उत्पन्न होतो . त्यांची लक्षणे रोगी सर्वकाळ संतुष्ट , शुचिर्भूत , सत्य व संस्कृत बोलणारा , तेजस्वी , कल्याणप्रद वर देणारा , द्दष्टी अचल ठेवणारा व ब्राह्मणांवर प्रीति करणारा असा असून त्याच्या डोळयावराची झोप उडालेली असते त्याच्या अंगास अति सुवासिक पुष्पासारखा वास येतो .

दैत्यजुष्ट जन्माद .

संस्वेदी द्विजगुरूदेवदोषवक्ता

जिव्हाक्षो विगतभयो विमार्गद्दष्टि : ॥

सन्तुष्टो न भवति चान्नपान जातै -

र्दुष्टात्मा भवति स देवशत्रुजुष्ट : ॥१९॥

भूतोन्मादाचा दुसरा प्रकार रोगी दैत्यांनी पीडित असल्यास उत्पन्न होतो त्याची लक्षणे :--- रोगी दुष्टबुद्धि , विरुद्ध मार्गाकडे पाहणारा , अन्नपाणी दिले असताहि संतुष्ट न होणारा , नजर वाकडी ठेवणारा व ब्राह्मण , देव आणि गुरु यांस शिव्या देणारा असा असून त्याचे मन निर्भय व अंग सदोदित घामघूम झालेले असते

गंधर्वजुष्ट उन्माद .

ह्रष्टात्मा पुलिनवनान्तरोपसेवी

स्वाचार : प्रियपरिगीतगन्धमाल्य : ॥

नृत्यन्वै प्रहसति चारुचाल्पशद्वं

गन्धर्वग्रहपरिपीडितो मनुष्य : ॥२०॥

रोग्यास गधवापासून पीडा झाली असता त्यास तिसर्‍या प्रकारचा भूतोन्मद होतो , त्याची लक्षणे :--- रोगी आनंदयुक्त , मंजूळ व थोडे बोलणारा , गायन , गंध व फुले यांची आवड धरणारा व नाचणारा अशा प्रकारचा असून तो नेहमी वाळवंटात किंवा अरण्यांत संचार करितो .

यक्षजुष्ट उन्माद .

ताम्राक्ष : प्रियतनुरक्तवस्नधारी

गम्भीरो दुतगतिरल्पवाक्‌सहिष्णु : ॥

तेजस्वी वदति च किं ददामि कस्मै

यो यक्षग्रहपरिपीडितो मनुष्य : ॥२१॥

यक्षापासून पीडा असल्यामुळे रोग्यास चवथ्या प्रकारचा भूतोन्माद होत असतो . त्याची लक्षणे :--- रोगी बुद्धिमान्‌ , गंभीर , थोडे भाषण करणारा , लवकर चालणारा , अत्यंत दानशील ( कोणास काय देउं असे म्हणणारा ) व तेजस्वी असा असून त्याचे डोळे लाल असतात व तो नेहमी चांगले , बारीक व लाल रंगाचे असे वस्त्र परिधान करितो .

पितृजुष्ट उन्माद .

प्रेतानां स दिशति संस्तरेषु पुण्डान्‌

भ्रान्तात्मा जलमपि चापसव्यवस्त्र : ॥

मांसेप्सुस्तिलगुडपायसाभिकाम -

स्तद्भक्तो भवति पितृग्रहाभिजुष्ट : ॥२२॥

पितगंपासून पीडा पावलेला भूतोन्मादाच्या पाचव्या प्रकारचा रोगी नेहमी दर्भा वर पितरांस पिंड देतो व उत्तरीय वस्त्र अपसव्य करून तर्पणहि करितो ; तसेच त्यांस मांसभक्षणाची व खीर , गूळ वगैरे खाण्याची इच्छा होते व तो भ्रमीष्ट होतो .

सर्पग्रहजुष्ट उन्माद .

यस्तूर्व्यी प्रसरति सर्पवत्‌ कदाचित्‌

सृक्किण्यौ विलिहति जिव्हया तथैव ॥

क्रोधालुर्मधुगुडऽदुग्धपायसेप्सु -

र्विज्ञेयो भवति भुजङ्गमेन जुष्ट : ॥२३॥

रोगी सर्पग्रहापासून पीडा पाचलेला असला म्हणजे त्यांस सर्पाप्रमाणे भुईवर पसरणे , उराने चालणे व ओठ जिमेने चाटणे व त्याचप्रमाणे क्रोधयुक्त असणे व गूळ , मध , दूध आणि खीर हे पदार्थं खाण्याची इच्छा करणे अशा प्रकारची लक्षणे असतात .

राक्षसजुष्ट उन्माद .

मांसासृग्विविधसुराविकारलिप्सु -

र्निर्लज्जो भृशमतिनिष्ठुरोऽतिशूर : ॥

कोघालुर्विपुलबलोनिशाविहारी

शौचद्विद भवति स राक्षसैर्गृहीत : ॥२४॥

सातच्या प्रकारच्या भूतोन्माद राक्षसपीडेपासून उत्पन्न होतो . यात तो शुचिर्भूतपणा तिटकारा करणारा , अनेक प्रकारची मद्ये , मांस व रक्त यांच्या सेवनाची इच्छा करणारा , निर्लज्ज , रात्रीस भटकणारा , रागीत स्वभावाचा , अत्यंत शूर व अतिशय बळकट असा असतो . स्वभावाने अत्यंत निष्टुर असतो .

पिशाच्चजुष्ट उन्माद .

उद्धस्त : क्रुशपरुषश्चिरप्रलापी

दुर्गन्धो भृशमशुचिस्तथाऽतिलोल : ॥

बव्हाशी विजनवनान्तरोपसेवी

व्याचेष्टन्‌ भ्रमति रुदन पिशाचजुष्ट : ॥२५॥

भूतोन्मादाचा आठवा अथवा - शेवटचा प्रकार पिशाच्चबाधेमुळे द्दष्टीस पडतो . तो असा की , रोगी आपले हात वर करतो , पुष्कळ खातो , एकान्त स्थळी अथवा वनांत राहण्याची इच्छा दाखवितो . अमंगलपणाने राहतो व निरंतर बडबड करतो . शिवाय त्याचे तोंड तेजहीन व अंग कृश व घाण येणारे असे असते .

सर्व भूतोन्मादांचीं असाध्य लक्षणें .

स्थूलाक्षो द्रतमटन : सफेनलेही

निद्रालु : पतति च कम्पते च योऽति ॥

यश्चद्रिद्विरदनगादिविच्युत : स्यत्‌

सोऽसाध्यो भवति तथा त्रयोदशेऽब्दे ॥२६॥

भूतोन्मादाच्या कोणत्याही प्रकारांत रोगी डोळे वटारलेला , जलद चालणारा , तोंडास फेस आणून चाटणारा , फार झोप घेणारा : पडणारा व कांपणारा असा असला म्हणजे तो असाध्य जाणावा : तसाच पर्वत , झाड किंवा हत्ती यांवरून पडून देवादिकांच्या झपाटयांत सापडलेला असला तर , किंवा तेराव्या वर्षी भूतोन्माद झालेला असला तर तोही असाध्य समजावा .

भूतोन्मादांचा ग्रहणकाल .

देवग्रहा : पौर्णमास्यामसुरा : सन्धयोरपि ॥

गन्धर्वा : प्रायशोऽष्टम्यां यक्षाश्च प्रतिपद्यथ ॥२७॥

पितृग्रहास्तथा दर्शे पञ्चम्यामपि चोरगा : ॥

रक्षांसि रात्रौ पैशाचाश्चतुर्दश्यां विशन्ति हि ॥२८॥

दर्पणादीन्यथा छाया शीतोष्णं प्राणिनो यथा ॥

स्वमणिं भास्करांशुश्च यथा देहं च देहधृक्‌ ॥२९॥

विशन्ति च न द्दश्यन्ते ग्रहास्तद्वच्छरीरिणाम्‌ ॥

प्रविश्याशु शरीरं हि पीडां कुर्वन्ति दु : सहाम्‌ ॥३०॥

सर्व भूतांपैकी देव पौर्णिमेला , दैत्य सकाळी अथवा संध्याकाळी , गंधर्व अष्टमीस , यक्ष प्रतिपदेस , पितर अमावास्येस , सर्प पंचमीस , राक्षस रात्री व पिशाच्च चतुर्दशीस अशा नेमलेल्या वेळी बहुतकरून रोग्यास पछाडतात . त्यांची त्याच्या शरीरांत होणारी दुःसह पीडा मात्र कळते . पण ते कसे पछाडतात ते कळत नाहीं , तर जसे आरशांत प्रतिबिंब शिरते , शरीरांत थंडी व उष्णता प्रवेश करतात , सूर्यकांत म ण्यां त सूर्यकिरण जातात अथवा देहातं जीव प्रवेश होतो , तशाच रीतीने ते प्रादुर्भूत होतात , म्हणून मनुष्याच्या द्दष्टीस पडत नाहीत .

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2015-06-24T13:49:36.2370000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

ŚIVARĀTRĪ(शिवरात्री)


  • 1) General.
    Śivarātrī is a holy day. Śivarātrī is observed on the eve of New moon day (Caturdaśī) falling in the middle of Māgha and Phālguna (February-March). During this night, penance should be done with fasting. On Caturdaśī day penance (vrata) should be observed without sleep and food and Śiva worshipped.
    2) Origin.
    There is the following Purāṇic story about the origin of the observance of Śivarātri as a sacred day. Brahmā took his birth in the lotus that originated from the navel of Viṣṇu. Brahmā trying to know the source of the lotus saw Viṣṇu only. He asked, ‘Who are you?’ and was answered ‘I am Viṣṇu, your father’. That answer did not satisfy Brahmā and a quarrel ensued between him and Viṣṇu which ended in fighting. Brahmā shot the Brahmāstra, which Viṣṇu countered with Pāśupatāstra and neither of the two was able to withdraw it, which went round the world. While both stood aghast not knowing what to do, Śivaliṅga appeared betwixt the two. Both the ends of the liṅga were invisible. To find the ends Brahmā went upwards and Viṣṇu downwards. Though they travelled a great distance they could not find out the ends, and, so, returned to their old seats. Immediately Śiva appeared betwixt the two and withdrew the pāśupatāstra. It was on Caturdaśī day in the month of Māgha that Śiva thus appeared. Śiva enjoined that in future Caturdaśī night every year should be observed as a holy day, which should be known as Śivarātri. [Kaṇṇaśśa Rāmāyaṇa].
    3) The greatness of Śivarātri.
    The following story about a sinner, who attained Śivaloka by observing Śivarātri is related in (Śivarātrimāhātmya). A son named Sukumāra was born to the Brahmin manager of the king of Kuñjara, a kingdom on the banks of river Sindhu. The boy grew up to be an immoral fellow and he married a Caṇḍāla girl with whom he lived for seven years. Five daughters and two sons were born to him of the Caṇḍāla woman. The father, Sukumāra, himself married the daughters. One day he, in the course of his search for a flower to be worn on the hair of the Caṇḍāla woman, came near the Śiva temple called Nāgeśvara. A Śivarātri festival was being celebrated there that day and Sukumāra, participated in it. Shortly afterwards Sukumāra died. Messengers of Kāla and Śiva arrived to carry off his soul and a battle ensued between the two for the soul. His soul attained Śivaloka as he had, though by accident, participated in Śivarātri festival.
     
RANDOM WORD

Did you know?

If the rituals after the death are not performed what are the consequences?
Category : Hindu - Puja Vidhi
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site