TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
मराठी मुख्य सूची|स्तोत्रे|गणपती स्तोत्रे|श्री गणेश स्तोत्र माला|
श्लोक ८१ ते ९०

श्रीगणेशसहस्त्रनाम - श्लोक ८१ ते ९०

विश्वातील सर्व कारणांचे कारण असणारा असा सर्वात्मा , वेदांनी ज्याची महती गायली आहे , सर्वप्रथम पूजनीय असणार्‍या अशा गणेशाला मी वंदन करितो .


श्लोक ८१ ते ९०

ओंकारवाच्य : ओंकार : ओजस्वान्‌ ओषधीपति : ।

औदार्यनिधि : औद्धत्यधुर्य : औन्नत्य - निस्स्वन : ॥८१॥

४२६ ) ओंकारवाच्या --- ओंकार अर्थात प्रणवाचे वाच्यार्थ रूप असणारा .

४२७ ) ओंकार --- ओंकारस्वरूप परब्रह्म . गणपती म्हणजे शब्दब्रह्म जो ॐ कार त्याचे प्रतीक होय . सृष्टीचा हा आदिकंद . परब्रह्याचे हे पहिले व्यक्त स्वरूप . यातील परब्रह्मापासून शुभारंभी गगन उत्पन्न झाले आणि त्यातून एकाक्षरी मंत्राचा नाद सर्वत्र घुमला . तो हा एकाक्षरी मंत्र म्हणजे ‘ ॐ ’ आकाशातून ॐ हा मंत्रनाद घुमल्यावर त्या ॐ काराच्या मनामध्ये सृष्टी निर्माण करावी असे आले . ओंकाराने या सृष्टीच्या उत्पत्ति - स्थिति - लयाचे कार्य अनुक्रमे ब्रह्मदेव - विष्णू आणि शंकरांवर सोपविले . पण सृष्टीची उत्पत्ति करायची म्हणजे नेमके काय करायचे असा प्रश्न ब्रह्मदेवाने ॐ कारासमोर मांडला . तेव्हा ओंकाराने ब्रह्मदेवाला आपल्या श्वासनलिकेतून आपल्या लंबोदरात आणून सोडले तेव्हा अनन्त ब्रह्माण्डातील चराचर सृष्टीचे दर्शन त्याला झाले . परंतु ते विराट दर्शन असह्य होऊन ब्रह्मदेवाने आपल्याला बाहेर काढावयास सांगितले . ॐ काराने त्याला उदरातुन बाहेर काढले . तेव्हा ब्रह्मदेव म्हणाले - ‘ हे ओंकारा , तुम्ही मला मार्गदर्शन केले तर मी नक्की सृष्टी उत्पन्न करू शकेन असा मला गाढ आत्मविश्वास आहे .’ आपण अगदी सहज सृष्टी निर्माण करू शकतो असा गर्व ब्रह्मदेवाच्या मनात उत्पन्न झाला . त्यासाठी ॐ काराच्या मार्गदर्शनाची काही आवश्यकता नाही असा काही काळानंतर त्याच्या मनात ताठा निर्माण झाला . हे ॐ काराच्या लक्षात आले . त्याने आपल्या अद्‌भुत शक्तीने ब्रह्मदेव जेथे सृष्टी निर्माण करायला गेला होता तो हजारो मैलांचा आसमंत जलमय करून टाकला . प्रचंड खोली आणि व्याप्ती असलेल्या जलाशयात एकच एक वटवृक्ष मात्र ताठ उभा होता - अक्षयवट . त्याचे एक पान खाली पडले आणि जलाशयावर तरंगू लागले . त्या पानावर एक लहान बालक दिसू लागले . त्याला सुंदरशी सोंड होती . त्यातून एक दात दिसत होता . त्याला चार हात होते . त्याच्या डोक्यावर रत्नमुकुट होता . गळ्यात मोत्याची माळ होती . कपाळावर चंद्रकोर होती . त्या प्रचंड महासागरात वटपत्रावर पहुडलेले त्याचे रूप दिसताच ब्रह्मदेवाला या बाल ॐ काराच्या सामर्थ्याची कल्पना आली . तो नतमस्तक झाला . तेव्हा आकाशवाणी झाली - ‘ ब्रह्मदेवा , मनात ताठा निर्माण होणे हे कोणत्याही कार्यातील पहिले विघ्न असते . एकाक्षरी ॐ मंत्राने तुझे हे विघ्न दूर होईल .’ ब्रह्मदेवाने जलाशयात उभे राहून ॐ मंत्राचा जप सूरू केला . ते अनुष्ठान पूर्ण होताच तेथे प्र - याग म्हणजे मोठा याग सुरू केला . तो गणेशयाग होता . तेव्हा ब्रह्मदेवांपुढे ॐ कार गणेश येऊन उभा राहीला . ॐ कार स्वरूप गणेशाची ब्रह्मदेवांनी पूजा केली व दक्षिणा म्हणून ऋद्धी व सिद्धी या आपल्या दोन लाडक्या कन्या ॐ काराला दिल्या . त्यांचा विवाह लावून दिला . ॐ कार गणेश सिद्धिबुद्धिंसहित अंतर्धान पावला . हे क्षेत्र प्रयाग येथे अक्षयवटानजीक प्रतीकात्मक स्वरूपात आहे . हात तो ‘ ॐ कार ’ गणेश !

४२८ ) ओजस्वान्‌ :-- तेजस्वी आणि बलवान्‌ .

४२९ ) ओषधीपति --- ओषधी म्हणजे एकदा फळ येऊन गेल्यावर मरणारी वनस्पती म्हणजे धान्यांची पिके . पिकांचा पालनकर्ता . चंद्राची किरणे वनस्पतींना अमृतमय करतात म्हणून चंद्र हा ओषधीपती मानला जातो म्हणून चन्द्ररूप असलेला .

४३० ) औदार्यनिधि --- उदारतेचा सागर .

४३१ ) औद्धत्यधुर्य --- साहसकार्याची जबाबदारी घेणारा . भक्तांनी अंगीकारलेल्या साहसकार्याची जबाबादारी स्वत : हून पेलणारा .

४३२ ) औन्नत्यनिस्स्वन --- सर्वाधिक उन्नत ध्वनि करणारा . सर्वश्रेष्ठ आवाज असणारा . अन्तिमशब्दरूप .

अङ्कुश : सुरनागानाम्‌ अङ्कुश : सुरविद्विषाम्‌ ।

अ : समस्त - विसर्गान्त - पदेषु परिकीर्तित : ॥८२॥

४३३ ) सुरनागानाम्‌ अङ्कुश --- देवगजांचा अंकुश . सुर म्हणजे देव . नाग म्हणजे हत्ती . अंकुशाचे एक काम म्हणजे दिशादर्शन आहे . देवांना दिशा दाखविणारा .

४३४ ) सुरविद्विषाम्‌ अङ्कुश --- सुरविद्विष म्हणजे दैत्य . दैत्यांवर नियंत्रण ठेवणारा . किंवा देव व विद्वानांचा द्वेष करणार्‍यांना दण्डित करणारा .

४३५ ) अ : समस्तविसर्गान्तपदेषु परिकीर्तित --- अकार ते ज्ञकार असे विसर्गान्त असे ५१ वर्णस्वरूप असलेला .

कमण्डलुधर : कल्प : कपर्दी कलभ - आनन : ।

कर्मसाक्षी कर्मकर्ता कर्म - अकर्म - फलप्रद : ॥८३॥

४३६ ) कमण्डलुधर --- कमण्डलु धारण करणारा . सोंडेत अमृतकलश धारण करणारा .

४३७ ) कल्प --- प्रलयकालस्वरूप किंवा निर्माणात समर्थ .

४३८ ) कपर्दी --- कवडी अथवा जटाजूट धारण करणारा .

४३९ ) कलभानन --- कलभ म्हणजे हत्तीचे पिल्लू त्याच्यासारखे मुखं असणारा किंवा कल म्हणजे मंजुळ नाद . भा म्हणजे कान्ती , तेज . अनन म्हणजे प्राण . नाद - कान्ती व प्राणशक्तिंनी संपन्न असलेला .

४४० ) कर्मसाक्षी --- दृष्ट व अदृष्ट कर्मे पाहणारा .

४४१ ) कर्मकर्ता --- कर्म करणारा . कर्ता करविता . कर्म तडीस नेणार्‍यास प्रेरणा देणारा .

४४२ ) कर्माकर्मफलप्रद --- कर्म व अकर्माचे फळ देणारा .

कदम्बगोलकाकार : कूष्माण्डगण - नायक : ।

कारुण्यदेह : कपिल : कथक : कटिसूत्रभृत्‌ ॥८४॥

४४३ ) कदम्बगोलकाकार --- मूलाधारचक्राच्या अधोभागी स्थित , कदम्बवृक्षाच्या फळाप्रमाणे गोलाकार कन्द - सर्व नाडयांचे उगमस्थान जे हृदयस्थ आत्मसंवेशित आहे . त्याची अधिष्ठात्री देवता असणारा .

४४४ ) कूष्माण्डनायक ---‘ कूष्माण्ड ’ नामक दुष्ट ग्रहांचा नायक किंवा त्यांच्यावर नियंत्रण ठेवणारा .

४४५ ) कारुण्यदेह --- करुणामूर्ती .

४४६ ) कपिल --- कपिलमुनिस्वरूप . अजिंक्य व अवध्य असलेल्या शंखासुराचा नाश होत नाही असा निरूपाय झाल्यावर ब्रह्मदेव शंकरांकडे गेले . शंखासुराचा मृत्यू विष्णूच्या हातून होण्याचे ठरलेले होते . पण शंखासुराचा बंधु कमलासुर अतिप्रबळ व अवध्य असल्यामुळे शंखासुर अजिंक्य ठरत होता . शंकरांना शंखासुराचा वध करण्याविषयी विनविले . शंकरही भम्रात पडले . काय करावे काही सुचेना म्हणून त्यांनी श्रीगणराजप्रभूंचे ध्यान केले . तशाच स्थितीत चिंतामग्न असलेल्या शिवांचा जो श्वास साहजिकपणे बाहेर पडला त्याचवेळी त्यांचा अंत : साक्षी असलेला अंतरात्मा श्रीगणराजप्रभू त्यांच्या त्या नि : श्वासापासून अवतीर्ण झाले . शंखासुराने ब्रह्मदेवाजवळील समग्र वेदांचे हरण केले होते . सर्वत्र वैदिक ज्ञानसता लोप पावली होती . कपिलांच्या दर्शनाबरोबर सर्वांच्या अंत : करणात वेद प्रकाशित झाले . सर्वत्र वेदविद्यादिकांची समृद्धी झाली . सर्व देवांनाही अवध्य असलेल्या कमलासुराचा नाशही कपिलांनीच केला .

कपिलावतारामध्ये श्रीगणराजप्रभूंचे त्रिगुणातीतत्वसूचक ऐश्वर्य तर स्पष्ट होतेच त्याचबरोबर वेदादिविद्याप्रकाशकत्व आणि विष्णूच्या कार्यसिद्धीचे मूलभूतव्य सत्तादायकत्वही स्पष्टपणे प्रत्ययास येते .

४४७ ) कथळ --- कानात उपदेश करणारा . ( संप्रदायप्रवर्तक ). वक्त्ता .

४४८ ) कटिसूत्रभृत्‌ --- कटिसूत्रधारक . रत्नखचित सुवर्णाचा कमरपट्टा धारण करणारा .

खर्व : खड्‌गप्रिय : खड्‌गखान्तान्त : स्थ : खनिर्मल : ।

खल्वाट - शृङ्ग - निलय : खट्‌वाङ्गी ख - दुरासद : ॥८५॥

४४९ ) खर्व --- वामनरूप . ( वामनरूपत्वात्‌ खड्‍ग : गण्डकसंज्ञक :)

४५० ) खड्‌गप्रिय --- खडग म्हणजे तलवार . ज्याला तलवार प्रिय आहे असा .

४५१ ) खड्‌गखान्तान्तस्थ --- गणेशबीज ‘ गं ’ आहे . खडग शब्दात ते शेवती आहे . या अर्थी खडगान्ती असणारा . सर्व विनाशाअंतीसुद्धा अस्तित्वभाव . बीजामध्ये राहणारा .

४५२ ) खनिर्मल --- आकाशाप्रमाणे निर्मल निर्लेप .

४५३ ) खल्वाटशृंगनिलय --- वृक्ष हे पर्वताचे केस . वृक्षविहीन . ओसाड पर्वतारवती राहणारा . ( खल्वाट = टक्कल )

४५४ ) खट्‌वाङ्गी --- खटवाङ्गनामक अस्त्र बाळगणारा . ( बाजेच्या खुरासारखे आयुध बाळगणारा .

४५५ ) खदुरासद --- आकाशाप्रमाणे हाताच्या पकडीत न येणारा . अमूर्त .

गुणाढय : गहन : गस्थ : गद्य - पद्य - सुधा - अर्णव : ।

गद्य - गानप्रिय : गर्ज : तीत - गीर्वाण - पूर्वज : ॥८६॥

४५६ ) गुणाढय --- आढय म्हणजे युक्त , संपन्न . गुणांनी संपन्न असणारा .

४५७ ) गहन --- गूढ . ज्याच्या यथार्थरूपांपर्यंत पोहोचणे कठीणतम .

४५८ ) गस्थ ---‘ ग ’ काररूप बीजाक्षरात स्थित . नाभिस्थानी कुंडलाकार गुंडाळी मारून बसलेली कुंडलिनी मेरूपृष्ठातून चढू लागते तेव्हा तिचा आकार गकारच असतो . त्या कुंडलीतून जागृत होणारा .

४५९ ) गद्यपद्यसुधार्णव --- गद्य व पद्य या साहित्यप्रकारांचा सागर .

४६० ) गद्यगानप्रिय --- पठनयोग्य ते गद्य . ते गाऊन पठण करणे या सामगानाची आवड असणारा .

४६१ ) गर्ज --- मेघगर्जनास्वरूप किंवा समुद्रगर्जनास्वरूप .

४६२ ) गीतगीर्वाणपूर्वज --- गीत आणि गीर्वाण म्हणजे देव यांचा पूर्वज . नादामुळे गीत आदी शब्द प्रकट झाले व नादाच्या अर्थाने देवता . म्हणून नाद आणि नादार्थस्वरूप होण्याच्या कारणामुळे गीत आणि देवतांचा ( गीर्वाण ) पूर्वज असलेला .

गुह्याचार - रत : गुह्य : गुह्यागम - निरूपित : ।

गुहाशय : गुहाब्धिस्थ : गुरुगम्य : गुरो : गुरु : ॥८७॥

४६३ ) गुह्याचाररत --- चैतन्यरूप आत्मा . ह्रदयरूपी गुहेत राहणारा तो गुह्य . अंतर्मुख होऊन या गुह्य आत्मतत्त्व चिंतनात रमून जाणारा .

४६४ ) गुह्या --- एकान्ती जाणला जाऊ शकणारा . अतिगुह्य असे गहनतत्त्वरूप .

४६५ ) गुह्यागमनिरूपित --- तन्त्रांनी ज्याचे रहस्य कथन केले आहे असा . गुह्य आगमतंत्राने निरूपित असा .

४६६ ) गुहाशय --- हृदय गुहेत शयन करणारा . ह्रदयस्थ परमात्मा .

४६७ ) गुहब्धिस्थ --- अगाध , अव्याकृत , गूढ अशा ह्रदयातील आकाशास ‘ गुहाब्धि ’ म्हणतात . तेथे राहणारा .

४६८ ) गुरुगम्य --- गुरुपदेशाने कळणारा .

४६९ ) गुरोर्गुरू --- ब्रहम्यालाही वेद शिकविणारा . शिवसूत्रात गुरुरूप म्हणून वर्णिलेला .

घण्टा - घर्घरिका - माली घटकुम्भ : घटोदर : ।

चण्ड - चण्डेश्वरसुहत्‌ चण्डीश : चण्डविक्रम : ॥८८॥

४७० ) घण्टाघर्घरिकामाली --- घंटा , किंकिणी यांच्या माळांनी बालरूपात क्रीड करणारा .

४७१ ) घटकुम्भ --- घटाप्रमाणे मस्तकावरील विशाल गंडस्थळे असणारा .

४७२ ) घटोदर --- घटाप्रमाणे विशाल उदर असणारा .

४७३ ) चण्ड --- महापराक्रमी . भयंकर .

४७४ ) चण्डेश्वरसुहृत्‌ --- शिवसखा

४७५ ) चण्डीश --- चण्डीनाथ शिव किंवा पार्वतीचा लाडका

४७६ ) चण्डविक्रम --- अत्यंत रागीट अशा चण्डेश्वर . चण्डेश्वरसखा , चण्डीश प्रभृति चण्डगणांना परास्त करून ताब्यात ठेवणारा . ज्याचा पराक्रम चंड म्हणजे प्रचंड आहे असा .

चराचरपति : चिन्तामणि - चर्वण - लालस : ।

छन्त : छन्दोवपु : छन्दोदुर्लक्ष्य : छन्दविग्रह : ॥८९॥

४७७ ) चराचरपति --- स्थावर आणि जंगम जगताचा स्वामी .

४७८ ) चिन्तामणिचर्वणलालस --- इच्छिलेले सर्व सहजपणे देणारा - एवढे की चिन्तामणी . कामधेनू . कल्पद्रुम यांनाही तितके देता येत नाही . त्यांचा गर्व ( चर्वण ) हरण करणारा .

४७९ ) छन्द --- गायत्री वगैरे छन्दरूप म्हणजे वेदरूप .

४८० ) छ्न्दोवपु --- छन्दोमय शरीर ( वपु :) धारण करणारा .

४८१ ) छन्दोदुर्लक्ष्य --- वेदांनाही ज्याचा अर्थ पूर्वत : आकलन होत नाही असा .

४८२ ) छन्दविग्रह --- स्वेच्छेनुसार किंवा भक्तांच्या इच्छेप्रमाणे नाना शरीरे धारण करणारा .

जगद्‌ - योनि : जगत्‌साक्षी जगदीश : जगन्मय : ।

जप : जपपर : जप्य : जिह्‌वासिंहासनप्रभु : ॥९०॥

४८३ ) जगद्‍योनि --- जगताचे कारणस्वरूप . विश्वनिर्मितिस्थान .

४८४ ) जगत्‌साक्षी --- जगताचा साक्षी , द्रष्टा .

४८५ ) जगदीश --- जगताचा स्वामी . रक्षक , पालक .

४८६ ) जगन्मय --- जगत्‌स्वरूपात , नानारूपात नटलेला .

४८७ ) जप --- जपस्वरूप . नामस्मरणरूप .

४८८ ) जपपर --- जपकर्ता . जप करण्यात तत्पर .

४८९ ) जप्य --- ज्याचा जप . ज्याचे नामस्मरण करावे असा .

४९० ) जिह्‌वासिंहासनप्रभु --- नामस्मरण करणार्‍याच्या जिभेवर नेहमी विराजमान असणारा .

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2013-04-07T00:40:55.7330000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

मांडा

  • m  A certain preparation with wheaten flour. 
  • पु. गव्हाच्या पिठाचें केलेलें अतिशय पातळ पापुद्र्याचें एक पक्वान्न . [ सं . मंडक ; का . मंडिगे ] म्ह० सुग्रण झाली म्हणून कांहीं हाताचे मांडे करीत नाहीं . ( वाप्र . ) तोंडाचे मांडे - पुअव . बोलमांडे ; थापेबाजी . मांडे करणारीचा शेंबूड काढला पाहिजे - ज्याच्या कडून आपणांस काम करुन घ्यावयाचें आहे त्याची मनधरणी केली पाहिजे ; त्यास खूष ठेवलें पाहिजे याअर्थी . 
  • तोंडाचे मांडे m pl  Lit. मांडे described or discoursed about rightly or glibly but not made. Hence, Professions not followed by corresponding action. 
  • मनचे मांडे खाणें To hold out to oneself extravagant and unwarranted expectations; to build on hopes, not on facts. To build castles in the air. 
RANDOM WORD

Did you know?

पितापुत्र अथवा भाउ भाउ एकाच नक्षत्रावर जन्मले असता त्याचे काय परिणाम होतात? उपाय काय?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.