TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|संस्कृत साहित्य|पुराण|ब्रह्मपुराणम्|
अध्यायः १५८

ब्रह्मपुराणम् - अध्यायः १५८

ब्रह्मपुराणास आदिपुराण म्हणतात. यात सृष्टीची उत्पती, पृथुचे पावन चरित्र, सूर्य आणि चन्द्रवंशाचे वर्णन, श्रीकृष्ण-चरित्र, कल्पान्तजीवी मार्कण्डेय मुनि चरित्र, तीर्थांचे माहात्म्य अशा अनेक भक्तिपुरक आख्यानांची सुन्दर चर्चा केलेली आहे.


अध्यायः १५८
व्यासतीर्थवर्णनम्
ब्रह्मोवाच
व्यासतीर्थमिति ख्यातं प्राचेतसमतः परम् ।
नातः परतरं किंचित्पावनं सर्वसिद्धिदम् ॥१॥

दश मे मानसाः पुत्राः स्रष्टारो जगतामपि ।
अन्तं जिज्ञासवस्ते वै पृथिव्या जग्मुरोजसा ॥२॥

पुनः सृष्टाः पुनस्तेऽपि यातास्तान्समवेक्षितुम् ।
नैव तेऽपि समायाता ये गतास्ते गता गताः ॥३॥

तदोत्पन्ना महाप्राज्ञा दिव्या आङ्गिरसो(सा)मुने ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः ॥४॥

तेऽनुज्ञाता अङ्गिरसा गुरुं नत्वा तपोधनाः ।
तपसे निश्चिताः सर्वे नैव पृष्ट्वा तु मातरम् ॥५॥

सर्वेभ्यो ह्यधिका माता गुरुभ्यो गौरवेण हि ।
तदा नारद कोपेन सा शशाप तदाऽऽत्मजान् ॥६॥

मातोवाच
मामनादृत्य ये पुत्राः प्रवृत्ताश्चरितुं तपः ।
सर्वैरपि प्रकारैस्तन्न तेषां सिद्धिमेष्यति ॥७॥

ब्रह्मोवाच
नानादेशांश्च चिन्वानास्तपः सिद्धिं न यान्ति च ।
विध्नमन्वेति तान्सर्वानितश्चेतश्च धावतः ॥८॥

क्वापि तद्राक्षसैर्विघ्नं क्वापि तन्मानुषैरभूत् ।
प्रमदाभिः क्वचिच्चापि क्वापि तद्देदोषतः ॥९॥

एवं तु भ्रममाणास्ते ययुः सर्वे तपोनिधिम् ।
आगस्त्यं तपतां श्रेष्ठं कुम्भयोनिं जगद्‌गुरुम् ॥१०॥

नमस्कृत्वा ह्याङ्गिरसा ह्यग्निवंशसमुद्‌भवाः ।
दक्षिणाशपतिं शान्तं विनीताः प्रष्टुमुद्यताः ॥११॥

आङ्गिरसा ऊचुः
भगवन्केन दोषेण तपोऽस्माकं न सिध्यति ।
नानाविधैरप्युपायैः कुर्वतां च पुनः पुनः ॥१२॥

किं कुर्मः कः प्रकारोऽत्र तपस्येव भवाम किम् ।
उवायं ब्रूहि विप्रेन्द्र ज्येष्ठोऽसि तपसा घ्रुवम् ॥१३॥

ज्ञाताऽसि ज्ञानिनां ब्रह्मन्वक्ताऽसि वदतां वरः ।
शान्तोऽसि यमिनां नित्यं दयावान्प्रियकृत्तथा ॥१४॥

अक्रोनश्च न द्वेष्टा तस्माद्म्ब्रूहि विवक्षितम् ।
साहंकारा दयाहीना गुरुसेवाविवर्जिताः ॥
असत्यवादिनः क्रूरा न ते तत्त्वं विजानते ॥१५॥

ब्रह्मोवाच
आगस्त्यः प्राह तान्सर्वान्क्षणं ध्यात्वा शनैः शनैः ॥१६॥

अगस्त्य उवाच
शान्तात्मानो भवन्तो वै स्रष्टारो ब्रह्मणा कृताः ।
न पर्याप्तं तपश्चाभूत्स्मरध्वं स्मयकारणम् ॥१७॥

ब्रह्मण निर्मिताः पूर्वं ये गताः सुखमेधते ।
ये गताः पुनरन्वेष्टुं च त्वाङ्गिरसोऽभवन् ॥१८॥

ते युयं च पुनः काले याता याताः शनैः शनैः ।
प्रजापतेरप्यधिका भवितारो न संशयः ॥१९॥

इतो यान्तु तपस्तप्तुं गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम् ।
नोपायोऽन्योऽस्ति संसारे विना गङ्गां शिवप्रियाम् ॥२०॥

तत्राऽऽश्रमे पुण्यदेशे ज्ञानदं पूजयिष्यथ ।
स च्छेदयिष्यत्यखिलं संशयं वो महामतिः ॥
न सिद्धिः क्वापि केषांचिद्विना सद्‌गुरुणा यतः ॥२१॥

ब्रह्मोवाच
ते तमूचुर्मुनिवरं ज्ञानदः कोऽभिधीयते ।
ब्रह्मा विष्णुर्महेशो वा आदित्यो वाऽपि चन्द्रमाः ॥२२॥

अग्निश्च वरुणः कः स्याज्ज्ञानदो मुनिसत्तम ।
अगस्त्यः पुनरप्याह ज्ञानदः श्रुयतामयम् ॥२३॥

या आपः सोऽग्निरित्युक्तो योऽग्निः सूर्यः स उच्यते ।
यश्च सूर्यः स वै विष्णुर्यश्च विष्णुः स भास्करः ॥२४॥

यश्च ब्रह्मा स वै रुद्रो यो रुद्रः सर्वंमेव तत् ।
यस्य सर्वं तु तज्ज्ञानं ज्ञानदः सोऽत्र कीर्त्यते ॥२५॥

देशिकप्रेरकव्याख्याकृदुपाध्यायदेहदाः ।
गुरवः सन्ति बहवस्तेषां ज्ञानप्रदो महान् ॥२६॥

तदेव ज्ञानमत्रोक्तं येन भेदो विहन्यते ।
एक एवाद्वयः शंभुरिन्द्रमित्राग्निनामभिः ॥
वदन्ति बहुधा विप्रा भ्रान्तोपकृतिहेतवे ॥२७॥

ब्रह्मोवाच
एतच्छ्रुत्वा मुनेर्वाक्यं गाथा गायन्त एव ते ।
जग्मुः पञ्चोत्तरां गङ्गां पञ्च जग्मुश्च दक्षिणाम् ॥२८॥

अगस्त्येनोदितान्देवान्पूजयन्तो यथाविधि ।
आसनेषु विशेषेण ह्यासीनास्तत्त्वचिन्तकाः ॥२९॥

तेषां सर्वे सुरगणाः प्रीतिमन्तोऽभवन्मुने ।
स्रष्टृत्वं तु युगादौ यत्कल्पितं विश्वयोनिना ॥३०॥

अधर्माणां निवृत्त्यर्थं वेदानां स्थापनाय च ।
लोकानामुपकारार्थं धर्मकामार्थसिद्धये ॥३१॥

पुराणस्मृतिवेदार्थधर्मशास्त्रार्थनिश्चये ।
स्रष्टृत्वं जगतामिष्टं तादृग्रूपा भविष्यथ ॥३२॥

प्रजापतित्वं तेषां वै भविष्यति शनैः क्रमात् ।
यदा ह्यधर्मो भविता वेदानां च पराभवः ॥३३॥

वेदानां व्यसनं तेभ्यो भाविव्यासास्ततस्तु ते ।
यदा यदा तु धर्मस्य ग्लानिर्वेदस्य दृश्यते ॥३४॥

तदा तदा तु ते व्यासा भविष्यन्त्युपकारिणः ।
तेषां यत्तपसः स्थानं गङ्गायास्तीरमुत्तमम् ॥३५॥

तत्र तत्र शिवो विष्णुरहमादित्य एव च ।
अग्निरापः सर्वमिति तत्र संनिहितं सदा ॥३६॥

नैतेभ्यः पावनं किंचिन्नैतेभ्यस्त्वधिकं क्वचित् ।
तत्तदाकारतां प्राप्तं परं ब्रह्मैव केवलम् ॥३७॥

सर्वात्मकः शिवो व्यापि सर्वभावस्वरूपधृक् ।
विशेषतस्तत्र तीर्थे सर्वप्राण्यनुकम्पया ॥३८॥

सर्वैर्देवैरनुवृतस्तदनुग्रहकारकः ।
धर्मव्यासास्तु ते ज्ञेया वेदव्यासास्तथैव च ॥३९॥

तेषां तीर्थं तेन नाम्ना व्यपदिष्टं जगत्त्रये ।
पापपङ्कक्षालनाम्भो मोहध्वन्तमदापहम् ॥
सर्वसिद्धिप्रदं पुंसां व्यासतीर्थमनुत्तमम् ॥४०॥

इति श्रीमहापुराणे आदिब्राह्मे तीर्थमाहात्म्ये व्यासतीर्थवर्णनं नामाष्टपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१५८॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T11:52:42.2870000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

JĀTAKARMĀDISAṀSKĀRA(S)(जातकर्मादिसंस्कार)

  • In the ancient days the people of Bhārata observed certain social and customary rites immediately after the birth of a child. They were known as Jātakarmans. Each caste had its own jātakarmans. They are given below: If it is a male child jātakarman should be done before cutting the umbilical cord. At that time gold is to be rubbed in ghee and honey and the tongue of the child should be touched with it, uttering mantras (spells) (Colloquial name of this rite is giving gold and honey). The child should be named on the tenth or twelfth day after birth, selecting suitable lunar day, good star and auspicious moment. The name should imply prosperity to Brāhmans, might to Kṣatriyas, wealth to Vaiśyas and humility to Śūdras. That is, the word ‘Śarman’ in the case of Brāhmaṇa, ‘Varman’ for Kṣatriyas, ‘Gupta’ for Vaiśyas and ‘Dāsa’ for Śūdras, should be added to the name. The names given to girls should be of easy utterance, having clear meaning but not cruel, very beautiful, charming, and propitious avoiding long letters as far as possible. Four months after delivery, the child should be taken out of the room of confinement to see the Sun. On the sixth month the rite of ‘Annaprāśa’ (feeding with rice) should be performed. In accordance with hereditary customs the two rites mentioned above may be performed at any time after the third month. For Brāhmaṇas and Kṣatriyas the ceremony of ‘Caula’ (tonsure) may be performed at the time of birth or at the age of three. The ceremony of Upanayana (Investiture with the Brāhma string) should be conducted at the age of eight from pregnancy for Brāhmaṇas, at the age of eleven from pregnancy for Kṣatriyas and at the age of twelve for Vaiśyas. But Upanayana could be performed at the age of five for Brāhmaṇas who desire Brāhma-radiance, at the age of six for Kṣatriyas who desire might and at the age of eight for Vaiśyas who desire wealth. There is another opinion that Upanayana could be performed up to the age of sixteen for Brāhmaṇas and twentytwo for Kṣatriyas. Even after the attainment of this age, if this ceremony is not performed, that boy will be considered an out-cast from the mantra (spell) of Gāyatrī, and will have no admittance to the rituals and ceremonies performed by Brāhmaṇas and will be known by the name Vrātya (an outcast, uninvested Brāhmaṇa). These Vrātyas could not be taught Vedas or be given women as wives. Brāhmaṇa, Kṣatriya and Vaiśya brahmacāris (celibates) could use the hides of black antelope, spotted deer or goat as upper garment and clothes made of silk thread, flax or wool of sheep or red leopard. To tie round the waist, Brāhmaṇas have to make belts out of Muñja (grass), Kṣatriyas, out of Mūrva (grass) and Vaiśyas out of flax. When these are not available, Brāhmaṇas may use Kuśa grass, Kṣatriyas ñānal grass and Vaiśyas Darbha grass called balbaja to make belts of customary three darns or five darns with a knot. A celibate should have a stick. For Brāhmaṇas the stick should be made of Bilva (Aegle marmelos) or “palāśa” (butea frondosa) and for Kṣatriyas, of banyan or blackwood. (Mimosa catechu) and for Vaiśyas, of Dillenia speciosa (Uka tree) or fig tree. For Brāhmaṇas the stick should reach up to the top of the head, for Kṣatriyas up to the forehead and for Vaiśyas up to the nose. Before going for alms, the celibate should take his stick, bow before the sun, go round the fire and only then set out. The alms received should be offered to the teacher as oblation, then he should turn to the east and wash hands and mouth and eat it. Brāhmaṇas should wear the upper garment or their sacred thread (Yajñasūtra) on the left shoulder and under the right arm and then it is called ‘Upavīta’; if it is on the right shoulder and under the left arm it is called “Prācīnāvīta” and if it is round the neck it is called “Nivīta”. These Jātakarmans may be done for the female child also at the stipulated times by tantras, without reciting mantras, for the purification of the body. The rituals performed without reciting Vedamantras (spells) are called tantras. For women marriage is to be considered as Upanayana, looking after the needs of husband to be considered as learning at the house of the teacher, and housekeeping as samidādhāna (gathering fuel of Butea frondosa). [Manusmṛti, Chapter 2]. 
RANDOM WORD

Did you know?

Wife disgracing, defaming her husband, what is the solution ?
Category : Hindu - Philosophy
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site