TransLiteral Foundation
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|पांडवप्रताप|
अध्याय ५९ वा

पांडवप्रताप - अध्याय ५९ वा

पांडवप्रताप ग्रंथवाचन म्हणजे चंचल मनाला भक्तियोगाकडे वळविण्याचा प्रवास.


अध्याय ५९ वा
॥ श्री गणेशाय नमः ॥ पूर्वा ध्यायींचें अनुसंधान ॥ धर्में सोडिला श्याक कर्ण ॥ पाठीशीं रक्षीतसे अर्जुन ॥ सकल रायां समवेत ॥१॥
वृषकेत मदन मेघ वर्ण ॥ यौवनाश्व सुवेग गहन ॥ अनुशाल्व वीर आपर सैन्य ॥ श्याम कर्ण रक्षिती ॥२॥
दक्षिण दिशॆ घोडा चालिला ॥ माहिष्मती नगरा आला ॥ नील ध्वज राजा तेजा गळा ॥ पुरुषार्यी आणि पुण्य शील ॥३॥
त्याचा पुत्र नामें प्रवीर ॥ रणपंडित प्रतापशूर ॥ मदन मंजरी स्त्री सुकुमार ॥ तीसमवेत वनीं क्रीडे ॥४॥
तों तेणें देखिला श्याम कर्ण ॥ पत्र वाचूं लागला धरून ॥ सोम वंशीं विजय ध्वज पूर्ण ॥ पंडुराज प्रतापी ॥५॥
त्याचा पुत्र धर्म राजेंद्र ॥ साह्य श्रीरंग जग दुद्धार ॥ तेणें श्याम कर्ण सोडिला सत्वर ॥ पृथ्वीतळ जिंकावया ॥६॥
घोडा रक्षितो सुभद्रानाथ ॥ गांडीव धर्ता रणपंडित ॥ जो बळें सबळ नृपनाथ ॥ तेणें वारू धरावा हा ॥७॥
पत्र वाचूनि प्रवीर ॥ स्त्रिया गांवांत पाठविल्या समग्र ॥ सैन्य आण विलें अपार ॥ धांवला समोर युद्धातें ॥८॥
घोडा पाठविला गांवांत ॥ ऐसें देखूनि कर्ण सुत ॥ निज दळाशीं बाण वर्षत ॥ प्रवीरा वरी धांवला ॥९॥
सवेंचि शत बाण टाकिले ॥ ते प्रवीरें वरच्यावरी छेदिले ॥ कर्ण जावरी प्रेरिले ॥ शत बाण तेणेंही ॥१०॥
ते कर्ण कुमारें छेदून ॥ दुज्र सत्तर बाण सोडून ॥ ह्रदयीं भेदिला नील ध्वज नंदन ॥ हांकें गगन गाजविलें ॥११॥
तों तीन अक्षौहिणी दळा सहित ॥ नील ध्वज रणपंडित ॥ तयावरी धांवला वीर पार्थ ॥ संग्राम अद्भुत मांडला ॥१२॥
मांडलें युद्धाचें घन चक्र ॥ उभय सेनेचा होत संहार ॥ तों नील ध्वजाचा जामात वैश्वानर ॥ सेना जाळीत पांडवांची ॥१३॥
असो वरुणास्त्र सोडी अर्जुन ॥ परी सहसा नाटोपे अग्न ॥ मग अग्नि नारायणाचें स्तवन ॥ पार्थें केलें तेधवां ॥१५॥
शुचिर्भूत होऊनि पार्थ ॥ अग्नी पुढें जोडीत ॥ म्हणे हे द्विमूर्धान सप्तहस्त ॥ त्रिचरणा अवधारीं ॥१६॥
विश्वपालका कृशाना ॥ चत्वारिश्रॄंगा सप्तजिव्हा धारणा ॥ स्त्रिया स्वाहा स्वाधारमणा ॥ मेष वाहना अवधारीं ॥१७॥
तुजचि करा वया तृप्त ॥ अश्वमेध मांडिला अद्भुत ॥ तुज म्यां खांडववन दिधलें यथार्थ ॥ प्राण मित्र म्हणो नियां ॥१८॥
मग प्रसन्न जाहला अग्न ॥ म्हणे अर्जुना ऐकें वचन ॥ कृष्ण स्वरूप परिपूर्न ॥ कळलें नाहीं तुम्हांतें ॥१९॥
पूर्ण ब्रह्मानंद ह्रषीकेश ॥ तो तुमचे रात्रं दिवस ॥ तो असतां तुम्हांसी दोष ॥ कालत्रयीं न लागती ॥२०॥
सर्वेश्वर साह्य श्रीरंग ॥ तुम्हीं कासया मांडिला याग ॥ सकल दोषां होत भंग ॥ ज्याचें नाम मुखीं गातां ॥२१॥
असो अग्नि होऊनि कृपाळ ॥ उठविलें पार्थाचें सर्व दळ ॥ मग श्वशुरा प्रति तत्काळ ॥ जाऊनि बोलता जाहला ॥२२॥
म्हणे हा कृष्ण प्रिय कृष्ण ॥ याशीं तूं सख्य करीं प्रीती करून ॥ तों स्वधेची माता ज्वाला दारुण ॥ नील ध्वजा प्रति बोले ॥२३॥
मैत्री करूं नको युद्ध करीं ॥ पांडव तो मारीं पुरुषार्थें समरीं ॥ मग नील ध्वज परिवारीं ॥ पार्था वरी लोटला ॥२४॥
तों अनिवार पार्थाचें तेज ॥ रणींहूनि पळविला नील ध्वज ॥ म्हणे स्त्रीबुद्धीनें काज ॥ सिद्धी न पावे सर्वथा ॥२५॥
अपार धन आणि श्याम कर्ण ॥ घेऊनि भेटला अर्जुनासी येऊन ॥ सवें आपण अपार सैन्य ॥ साह्य चालिला तेधवां ॥२६॥
मग ते ज्वाला रुसोन ॥ गेली बंधूकडे निघोन ॥ उल्मुक नाम त्या लागून ॥ वर्तमान सांगतसे ॥२७॥
म्हणे माझा भ्रतार आणि नंदन ॥ पार्थें नेले पुढें घालून ॥ उल्मुक म्हणे माझेन ॥ युद्ध पार्थाशीं न करवे ॥२८॥
मग ती ज्वाला तेथून ॥ चालिली भागीरथी ओलांडून ॥ पुढें इचा विटाळ न व्हावा पूर्ण ॥ महापापीण गंगा हे ॥२९॥
भागीरथी म्हणे तियेसी ॥ कां हो ज्वाळे मज निंदिसी ॥ ती म्हणे सात बाळें तुवां परियेसीं ॥ निर्दयें जाण मारिलीं ॥३०॥
तुझ्या भीष्माचा मारक पार्थ ॥ तो हा जातो पृथ्वी जिंकीत ॥ यावरी गंगा शाप देत ॥ आठवूनि देव व्रता ॥३१॥
या षण्मासांत साचार ॥ रणीं पडेल पार्थाचें शिर ॥ मग ते ज्वाला होऊनि शर ॥ बभ्रुवाहना जवळी गेली ॥३२॥
शररूप धरूनि सत्य ॥ त्याच्या भातां राहिली गुप्त ॥ इकडे श्याम कर्णासी रक्षीत ॥ जात पार्थ दळेंशीं ॥३३॥
पुढें चंडशिला देखोनि सुरंग ॥ तिशीं श्याम कर्ण घांशी अंग ॥ तों तेथेंचि जडला सवेग ॥ हालेना ऐसा जाहला ॥३४॥
न सुटे कदा श्याम कर्ण ॥ आश्चर्य करीत अर्जुन ॥ तेथें सौभरीचा आश्रम देखोन ॥ त्यासी नमून पुसतसे ॥३५॥
सौभरी बोले हांसोन ॥ म्हणे पांडव तुम्ही परम ॥ अज्ञान ॥ पूर्ण ब्रह्म घरीं श्रीकृष्ण ॥ संशय अजूनि न जाय ॥३६॥
संशयें व्यापिलें तुमचें चित्त ॥ अश्वमेध मांडिला व्यर्थ ॥ ज्या श्रीकृष्णाचें घेतां चरणतीर्थ ॥ कोटी यागांचें फळ होय ॥३७॥
तुज गीता उपदे शिली ॥ ते नाहींच तुजला सफळ जाहली ॥ अरे हरि ध्यान करा सकळी ॥ पापा होळी होय तेणें ॥३८॥
ज्ञानाहूनि ध्यान विशेष ॥ गीतेंत बोलिला द्वारकाधीश ॥ त्यासी टाकूनि देशो देश ॥ अश्वापाठीं हिंडतां ॥३९॥
प्रत्यक्ष टाकूनि श्रीहरी ॥ हिंडतां घेऊनि चतुष्पद हरी ॥ जो पूर्ण ब्रह्म निर्विकारी ॥ त्याचें स्वरूप नोळखा ॥४०॥
सांडोनियां दिव्या हिरा ॥ कां वेंचितां अरण्यगारा ॥ जो अनादि परात्पर सोयरा ॥ त्याचें स्वरूप नोळखाचि ॥४१॥
चंद्र सूर्य आणि अग्न ॥ ज्याच्या तेजांत होती निमग्न ॥ तो तुमचा सारथि जाहला सगुण ॥ त्याचें स्वरूप नोळखा ॥४२॥
असो हरिमाया परम गूढ ॥ तेणें तुम्ही सर्व जाहलेति मूढ ॥ आतां श्याम कर्ण ॥ शिळेसी जडला द्दढ ॥ वर्त मान तें ऐका ॥४३॥
उद्दाल काची स्त्री दारुण ॥ सांगे तें न ऐकेचि वचन ॥ शुभ सांगतां अशुभ करून ॥ क्षणामाजी टाकीत ॥४४॥
नको म्हणावें तें ह्टेंचि करी ॥ शिणवी त्यासी दुराचारी ॥ तों कौंडिन्य ऋषि निर्धारीं ॥ आश्रमा पातला तयाच्या ॥४५॥
म्हणे कां तुझें शरीर कृश जाहलें ॥ तेणें सर्व वर्तमान सांगितलें ॥ तो म्हणे विपरीत बोलें ॥ करावें तें न करीं म्हणें ॥४६॥
मग त्या प्रमाणें तो वर्तत ॥ करावें तें नको म्हणत ॥ तों पिंडप्रदान करूनि यथार्थ ॥ विसरू नियां बोलिला ॥४७॥
म्हणे पिंड गंगेंत टाकावे वहिले ॥ तिणें उकिरडयांत नेऊनि टाकिले ॥ मग उद्दालकें शापिलें ॥ चंडशिला तूं होय ॥४८॥
मग तिणें धरूनि चरण ॥ म्हणे बोलें उश्शापवचन ॥ तो म्हणे अर्जुन हस्तें करून ॥ उद्धरून जाशील तूं ॥४९॥
असो तेथें जाऊनि पार्थ ॥ शिळेसी लावितांचि हस्त ॥ सत्वर होऊनि पूर्ववत ॥ पतिदर्शन सिद्ध जाहली ॥५०॥
पुढें घोडा चालिला सत्वर ॥ तों देखिलें चंपकापुर ॥ तेथें हंसध्वज राजेंद्र ॥ महा उदार वैष्णव तो ॥५१॥
म्हणे प्रसंगें करून ॥ होईल श्रीरंगाचें दर्शन ॥ हंस ध्वज घेऊनि सैन्य ॥ नगरा बाहेर निघाला ॥५२॥
सत्तर सहस्त्र भद्राजाती ॥ ज्याच्या सैन्यामाजी चालती ॥ रथ स्वारां नाहीं गणती ॥ एकपत्नी व्रती तो ॥५३॥
एकपत्नी व्रत धीर ॥ तेचि ठिविले सेवक शूर ॥ धन देतसे अपार ॥ चंपकापुर सुखी सदा ॥५४॥
विदूरथ विरथ चंद्र सेन ॥ सुदर्शन सुधन्वा पंच नंदन ॥ रायें नगरातें धेंडा पिटोन ॥ श्रुत केलें सर्वांसी ॥५५॥
आजि कोणी पुरुषवीर ॥ नगरांत न रहावा साचार ॥ श्रीकृष्ण दर्शना सत्वर ॥ बाहेर निघा रे त्वरेनें ॥५६॥
पुत्र बंधु हो आप्त ॥ जो आजि राहील नगरांत ॥ त्यासी तैलकटाह करूनि तप्त ॥ आंत घालीन निर्धारें ॥५७॥
समस्त बाहेर आले वीर ॥ परी सुधन्वा राज पुत्र ॥ त्याची स्त्री परम सुंदर ॥ तिणें सुधन्वा गुणें मोहिला ॥५८॥
म्हणे आजि चतुर्थ दिवस ॥ टाकूनि जातां लागेल दोष ॥ बाल हत्या पातक विशेष ॥ जाणोनि आजि राहवें ॥५९॥
उदरीं होईल जलद ॥ तेणेंचि वंश पावन शुद्ध ॥ ऐसा प्रभाव तीनें करूनि बोध ॥ सुधन्वा वीर राहविला ॥६०॥
ऋतु देऊनि प्रातःकाळीं ॥ सुधन्वा आला पित्या जवळी ॥ नमन करीत ते वेळीं ॥ देखतां राव कोपला ॥६१॥
म्हणे यासी घालावें कढईंत ॥ आज्ञा भंगी तो नव्हे सुत ॥ शंख लिखित पुरोहित ॥ घेऊनि जाती सुधन्व्यासी ॥६२॥
राव संगें परिवार देत ॥ यासी उचलूनि टाका रे कढईंत ॥ प्रधान पाहती तटस्थ ॥ न चले वचनार्थ कोणाचा ॥६३॥
कढई जवळी त्वरें नेती सुधन्वा मग विचारी चित्तीं ॥ कोणीसी आतां स्मरावें अंतीं ॥ एका श्रीपतीवांचोनियां ॥६४॥
कृष्णा गोविंदा माधवा ॥ अच्युता नारायणा केशवा ॥ मुकुंदा श्रीधरा कमला धवा ॥ पांडवजन प्रति पालका ॥६५॥
जय जय जग दुद्धरणा ॥ द्रौपदीलज्जारक्षका पीतवसना ॥ पंचशर जनका पंचवदना ॥ प्रिय अत्यंत होसी तूं ॥६६॥
मधुकैट भारी मुरमर्दना ॥ पद्मजजनका पद्मलोचना ॥ क्षीराब्धिवासा जगन्मोहना ॥ धांव त्वरें ये वेळीं ॥६७॥
समरांगणीं देईन प्राण ॥ परी हरि नको हें दुर्मरण ॥ दावाग्नींत रक्षिले गोधन ॥ मज लागून रक्षीं तैसा ॥६८॥
सेवकीं उचलूनि त्वरित ॥ सुधन्वा टाकिला कढईंत ॥ येरू स्मरण तैसेंचि करीत ॥ वैकुंठनाथ काय करी ॥६९॥
जैसें स्वजनांचें मानस निर्मळ ॥ तैसें तैल जाहलें शीतळ ॥ त्रिविध ताप क्लेशजाळ ॥ नाम स्मरणें दूर होती ॥७०॥
जैसें सलिलीं कमल टवटवित ॥ तैसा कढई माजी बैसला निवान्त ॥ सहस्त्रनामें अनुक्रमें पढत ॥ भगवंताचीं स्वानंदें ॥७१॥
भोंवते जन जे पाहती ॥ नयनीं प्रेमाश्रु त्यांचे लोटती ॥ तंव हंस ध्वज नृपती ॥ पाहावया धांवला ॥७२॥
तों तप्ततैला माजी तेव्हां ॥ आनंद मय देखिला सुधन्वा ॥ अच्युता जना र्दना माधवा ॥ नामावळी गातसे ॥७३॥
सर्व जनांचे नेत्रीं अवधारा ॥ प्रेमें सुटल्या विमलां बुधारा ॥ शंख लिखित म्हणती राजेश्वरा ॥ कपट कीं सत्य पाहावें ॥७४॥
नारळ आंत टाकिले ॥ दोन भाग होऊनि उसळले ॥ दोघांचे कपाळीं दोन शकलें ॥ पाषाणा ऐसें बैसलीं ॥७५॥
कढईंतूनि तैल उसळलें ॥ शंखलिखितांचें अंग भाजलें ॥ दोघे अनुतापें तापलें ॥ म्हणती घडले दोष आम्हां ॥७६॥
भगवद्भक्तांचा महिमा अपार ॥ नेणोंचि आम्ही पामर ॥ म्हणती तैलकधईंत साचार ॥ उडी आम्ही घालूं आतां ॥७७॥
मग सुधन्या धांवोन ॥ करी तयांचें समाधाव ॥ हंस ध्वज सप्रेम होऊन ॥ पुत्रालागीं आलिंगी ॥७८॥
म्हणे धन्य तुझेनि हा वंश ॥ विष्णु भक्त तूं निर्दोष ॥ यावरी सेना सांवरूनि आस मास ॥ रथा रूढ जाहला ॥७९॥
पित यासी नमूनि ते वेळां ॥ सुधन्वा दळ भारेंशीं धांवला ॥ भूगोल तेव्हां डळमळला ॥ दोन्ही द्ळें मिळालीं ॥८०॥
सुधन्या आणि सुरथ ॥ युद्ध करिती तेव्हां अद्भुत ॥ तिकडूनि पार्थ वृषकेत ॥ प्रद्युम्न सात्यकी धांवलें ॥८१॥  
यौवनाश्व सुवेग वीर ॥ अनुशाल्व नील ध्वज प्रवीर ॥ चपले ऐसे कर्ण कुमार ॥ त्यांतूनि पुढें धांवला ॥८२॥
सुधन्वा पुसे वृषकेता लागून ॥ तूं वीर आहेस कोणाचा कोण ॥ येरू म्हणे धीर वीर उदार कर्ण ॥ त्याचा पुत्र मी आहें ॥८३॥
मग दोघां मध्यें अपार ॥ मांडलें युद्धाचें घन चक्र ॥ तो लाघवी कर्ण कुमार ॥ विद्या अपार तयाची ॥८४॥
सव्यतर्जनी हालवूनि जाणा ॥ वीर समस्त डोलविती माना ॥ मग सुधन्वा निवारी वृषकेत बाणां ॥ पांडव सेना खिळियेली ॥८५॥
कर्ण पुत्राचा रथ ॥ आकाशपंथें तेव्हां उडवीत ॥ येरू परतोनि सवेंचि येत ॥ उसणें घेत आपुलें ॥८६॥
सुधन्व्याचा स्यंदन ॥ उडवी आकाशीं जैसें तृण ॥ तों प्रद्युम्नें सोडूनि बाण ॥ रथ छेदिला सुधन्व्याचा ॥८७॥
तेणेंही रुक्मिणी पुत्राचा स्यंदन ॥ रणीं केला छिन्नभिन्न ॥ ह्रदयीं भेदिले पंच बाण ॥ मूर्च्छेनें व्यापिला तेधवां ॥८८॥
कृतवर्मा युद्ध करी ॥ तोही मूर्च्छित पडिला समरीं ॥ अनुशाल्व धांवला याउपरी ॥ निर्वाण बाण वर्षत ॥८९॥
तोही सुधन्व्यानें शरीं खिळिला ॥ अनुशाल्व ध्वज स्तंभीं टेंकला ॥ देखोनि सात्यकी धांवला ॥ तोही पाडिला मूर्च्छागत ॥९०॥
मग धांवला सुभद्रावर ॥ देखोनि हांसे हंस ध्वज पुत्र ॥ म्हणे कृष्ण बळें अपार ॥ युद्ध केलें पूर्वीं तुवां ॥९१॥
आजि सारथी नाहीं ह्रषीकेशी ॥ तरी युद्ध करीं आतां मजशीं ॥ तुझी धनु र्विद्या कैसी ॥ पाहूं जुनाट झुंजारा ॥९२॥
अर्जुनें  टाकिले शत शर ॥ सुधन्व्यानें सोडिले सहस्त्र ॥ लक्ष बाण सुभद्रावर ॥ प्रेरिता जाहला तयावरी ॥९३॥
येरें टाकिले द्श लक्ष पाठीं ॥ पार्थें टाकिले सवेंचि कोटी ॥ न मावती आकाशाचे पोटीं ॥ वरी मंडप जाहला ॥९४॥
पार्थें टाकिलें अग्न्यस्त्र ॥ येरें सोडिलें जलदास्त्र ॥ सुधन्व्यानें वातास्त्र ॥ सवेंचि प्रेरिलें तेधवां ॥९५॥
पार्थें टाकिलें पर्वतास्त्र ॥ येरें सोडिलें वज्रास्त्र ॥ त्याणें अर्जुनाचा रथ ॥ केला चूर्ण समरांगणीं ॥९६॥
सुधन्वा म्हणे करीं हरिस्मरण ॥ घरीं सांडूनियां भगवान ॥ नाहीं तो दोष कल्पून ॥ अश्वमेध मांडिला ॥९७॥
ऐसें बोलोनि सत्वर ॥ उडविलें सारथ्याचें शिर ॥ घाबरा जाहला सुभद्रावर ॥ म्हणे कैसें करूं आतां ॥९८॥
म्हणे धांवें मित्र करव सना ॥ नीलगात्रा शतपत्र नयना ॥ क्षीराब्धिजावरा सहस्त्रवदना ॥ संकट पडलें धांवें कां ॥९९॥
रजनी अंतीं उगवे रविचक्र ॥ तैसा रथीं बैसला श्रीधर ॥ आनंदला पंडुपुत्र ॥ पाय धरी सप्रेम ॥१००॥
सुधन्वा आपुलिया रथा वरून ॥ श्रीरंगासी नमी प्रेमें करून ॥ म्हणे स्वामी आलासी धांवोन ॥ निज जन रक्षावया ॥१०१॥
सुधन्वा म्हणे अर्जुना ॥ आतां करीं एक प्रतिज्ञा ॥ मग तो पाकशा सनी ते क्षणां ॥ काय वचन बोलत ॥१०२॥
तीन बाणांचा नेम साचार ॥ सुधन्व्या तुझें उडवीन शिर ॥ हें नव्हें तरी पितृगण समग्र ॥ अधःपतन पावती ॥१०३॥
सुधन्वा म्हणे तुझे तीन बाण ॥ जरी मी न टाकीं खंडून ॥ तरी मी नरकासी जाईन ॥ जगन्मोहना पाहें तूं ॥१०४॥
जगदात्मया कंसारी ॥ ठेवणें रक्षिजें नानापरी ॥ तैसें पार्थासी जतन करीं ॥ समरीं उरी नुरोचि ॥१०५॥
मग तो सुधन्या रणपंडित ॥ शत बाणीं विंधिला पार्थ ॥ शतशरीं मदनतात ॥ परम पुरुषार्थें भेदिला ॥१०६॥
कृष्णार्जुनां सहित रथ ॥ तेणें उडविला अकस्मात ॥ वातचक्रीं भोंवत भोंवत ॥ एक योजनावरी पडियेला ॥१०७॥
मग श्रीकृष्ण म्हणे अर्जुना ॥ कासया केली रे व्यर्थ ॥ प्रतिज्ञा ॥ जय द्रथीं नेमवचना ॥ संकट मज घातलें ॥१०८॥
अर्जुन म्हणे वनमाळी ॥ तान्हयासी रक्षिसी माउली ॥ तुझिया स्नेहाचिया शीतळ साउली ॥ खालीं आम्ही सुखरूप ॥१०९॥
श्रीकृष्ण म्हणे रथा वरी भार ॥ पार्था मी घालितों अपार ॥ परी तो सुधन्वा महावीर ॥ उडवी क्षण न लागतां ॥११०॥
हे वीर समस्त एकपत्नी व्रती ॥ पार्था तुम्हीं आम्हीं भोगिल्या बहुत युवती ॥ तो सत्यवादी भक्त निश्चितीं ॥ म्हणोनि यश येत तया ॥१११॥
मग श्रीकृष्णें रथ लोटिला ॥ सुधन्व्या समोर उभा केला ॥ अर्जुनें पहिला शर सोडिला ॥ द्दढसंकल्प करू नियां ॥११२॥
गोवर्धव उचलोनि सबळ ॥ गोकुळ रक्षीत तमालनीळ ॥ त्या पुण्यें करूनि तत्काळ ॥ शिर तुटो सुधन्व्याचें ॥११३॥
ऐसें म्हणोनि सोडिला बाण ॥ सुधन्व्यानें छेदिला न लागतां क्षण ॥ आश्चर्य करी अर्जुन ॥ दुसरा मार्गण लाविला ॥११४॥
परशुरामावतारीं दुष्ट मारून ॥ उर्वी ब्राह्मणां दिधली दान ॥ त्या पुण्यें करून ॥ शिर तुटो सुधन्व्याचें ॥११५॥
प्रलयचपलेऐसा बाण ॥ पार्थें सोडिला चापापासून ॥ तोही तोडिला न लागतां क्षण ॥ हंस ध्वज पाहातसे ॥११६॥
विजयी जाणोनि निजसुत ॥ हंस ध्वज जय वाद्यें वाजवीत ॥ तिसरा बाण घेत पार्थ ॥ अति समर्थ तेजस्वी ॥११७॥
पृथ्वी तेज वायु अंबर ॥ यांचें सत्त्व या शरीं समग्र ॥ ब्रह्मा विष्णु महेश्वर ॥ समर्थ्येंशीं तेथें असती ॥११८॥
रामावतारीं एकपत्नीव्रत ॥ श्रीरंगा तुवां केलें बहुत ॥ त्याचि पुण्यें अकस्मात ॥ शिर उडो सुधन्व्याचें ॥११९॥
आजि मी यासी न मारीं जरी ॥ शिव विष्णु प्रतिमा फोडिल्या तरी ॥ सुधन्वा म्हणे श्रीहरी ॥ पार्थासी रक्षीं बहु आतां ॥१२०॥
अर्जुनें सोडिला शर ॥ क्षणें छेदी हंसध्वज कुमार ॥ अर्ध पडिला पृथ्वी वरी साचार ॥ अर्ध अनिवार नाटोपे ॥१२१॥
बहुत बाणीं छेदितां ॥ नाटोपेचि तो तत्त्वतां ॥ कंठीं बैसला तो अवचितां ॥ शिर उडविलें सुधन्व्याचें ॥१२२॥
शिर करी कृष्ण स्मरण ॥ पंडिलें हरिचरणां जवळी येऊन ॥ श्रीरंगें तें उचलून ॥ ह्रदयीं धरिलें आवडीं ॥१२३॥
मुखांतूनि अंतज्योंति निघाली ॥ ते श्रीकृष्ण मुखीं प्रवेशली ॥ लवणाची पुतळी विराली ॥ समुद्रा माजी जैसी कां ॥१२४॥
हरीनें शिर ते वेळे ॥ हंस ध्वजा वरी भिरका विलें ॥ तें हंस ध्वजें उचलिलें ॥ आरं भिलें शोकातें ॥१२५॥
मुखावरी ठेवी मुख ॥ हंस ध्वज करी शोक ॥ म्हणे सुपुत्रा तूं कुलोद्धारक ॥ रणपंडित पुरुषार्थी ॥१२६॥
तूं एकपत्नीव्रती पूर्ण ॥ विष्णु भक्त पुण्य पावन ॥ तुज म्यां कढईंत उचलून ॥ नेणोनियां टाकिलें ॥१२७॥
तोचि राग धरूनि मनीं ॥ बा रें काय जातोसी ऊसोनी ॥ सखया तुज न जाळीच अग्नी ॥ महावैष्णव जाणो नियां ॥१२८॥
श्रीकृष्ण मुखीं तुझी ज्योती ॥ शिरोनि तुटली कीं पुनरा वृत्ती ॥ ऐसा पुत्र त्रिजगतीं ॥ नाहीं कोणासी जाहला ॥१२९॥
अहा गेलें पुत्र रत्न ॥ अहा हरविलें म्यां निधान ॥ ऐसा निढळ बडवून ॥ शोक करी हंस ध्वज ॥१३०॥
ऐसा पुत्र सुलक्षण ॥ मज अभाग्यासी जिरे कोठून ॥ महावीर कृष्णार्जुन ॥ जेणें समरीं जर्जर केले ॥१३१॥
श्रीकृष्ण सोडूनि वहिलें ॥ कां शिर मजपाशीं आलें ॥ हंस ध्वजें माघारें टाकिलें ॥ येऊनि पडिलें हरी जवळी ॥१३२॥
मग श्रीरंगें भिरकाविलें गगनीं ॥ तें रुद्रगणीं नेलें उचलूनी ॥ मुंडमाळेंत नेऊनी ॥ सदाशिवाचे ओंविलें ॥१३३॥
यावरी बाण वर्षत ॥ धांवला हो वीर सुरथ ॥ म्हणे कृष्णा आजि रक्षीं पार्थ ॥ बहुत प्रकारें करू नियां ॥१३४॥
पार्थासी म्हणे द्वारकानाथ ॥ आतां प्रलय करील हा सुरथ ॥ अर्जुन म्हणे रणीं कृतान्त ॥ तुझ्या बळें जिंकूं आम्ही ॥१३५॥
प्रद्युम्नीसी म्हणे हरी ॥ तूं आतां सुरथाशीं युद्ध करीं ॥ मग पार्थाचा रथ मुरारी ॥ तीन योजनें दूरी नेत ॥१३६॥
स्रुरथें युद्ध केलें अद्भुत ॥ समरीं जिंकिला वीर मन्मथ ॥ पाडूनियां मूर्च्छागत ॥ सर्व दळ संहारिलें ॥१३७॥
जेथें होते कृष्णार्जुन ॥ तेथें उभा ठाकला येऊन ॥ बाणीं आच्छादिला स्यंदन ॥ कुंती नंदन आवेशला ॥१३८॥
छेदूनि सुरथाचा रथ ॥ क्षण न लागतां मारिला सूत ॥ सवेंचि तेणें रथा सहित पार्थ ॥ गगनमंडळीं उडविला ॥१३९॥
कृष्ण आणि अंजनी कुमार ॥ रथा वरी घालिती भार ॥ परी तो सुरथ वीर ॥ उडवी क्षण न लागतां ॥१४०॥
मग धांवोनि वीर सुरथ ॥ उचलिला हातें पार्थाचा रथ ॥ म्हणे टाकूं समुद्रांत ॥ किंत गजपुरा पाठवूं ॥१४१॥
म्ग पंच बाणीं सुरथ ॥ पार्थें ह्रदयीं ताडिला अकस्मात ॥ मूर्च्छना आली ते सांवरीत ॥ गेला आपुल्या रहंवरीं ॥१४२॥
सुरथ म्हणे पार्था ॥ प्रतिज्ञा करीं कांहीं आतां ॥ येरू म्हणे तत्त्वतां ॥ शिर तुझें उडवीन ॥१४३॥
अष्टोत्तर शत रथ ॥ सुरथाचे छेदी वीर पार्थ ॥ मग सुरथाचा वाम हस्त ॥ छेदोनियां पाडिला ॥१४४॥
मग गदा घेऊनि सव्य हस्तीं ॥ मारिले पार्थाचे सहस्त्र हत्ती ॥ गदाघायें जगत्पती ॥ रथा वरी चढोनि ताडिला ॥१४५॥
मग छेदिला सव्य हस्त ॥ दोन्ही पायीं दळ संहारीत ॥ पाय छेदिले मग गडबडींत ॥ धडें विदारीत वीरांचीं ॥१४६॥
सवेंचि शिर उडविलें ॥ पार्थाचे कपाळीं आदळलें ॥ मूर्च्छा येऊनि ते वेळे ॥ रथा खालीं पडियेला ॥१४७॥
मूर्च्छा सांवरूनि पार्थ ॥ रथा वरी वेगें चढत ॥ मग सुरथाचें शिर मदनतात ॥ तेव्हां देत गरुडापाशी ॥१४८॥
म्हणे प्रयागीं नेऊनि सत्वर ॥ टाकीं हे सुरथाचें शिर ॥ जान्हवींत अस्थि पडतां साचार ॥ स्वर्गीं वास कल्प वरी ॥१४९॥
मग तें शिर नेऊन ॥ प्रयागीं टाकिता जाहला सुपर्ण ॥ तें नंदीनें उचलून ॥ शिवमाळेंत ओंविलें ॥१५०॥
यावरी तो हंस ध्वज ॥ युद्धा उठावला तेजःपुंज ॥ मग त्यावरी गुरुड ध्वज ॥ काय करिता जाहला ॥१५१॥
रथा खालीं उतरोन ॥ चालिला चारी भुजा पसरूना ॥ म्हणे सखया दे आलिंगन ॥ हंस ध्वजा मम प्रिया ॥१५२॥
हंस ध्वज प्रेमें करून ॥ धांवोनि धरी श्रीकृष्ण चरण ॥ श्रीरंगें ह्र्दयीं धरून ॥ समाधान करीतसे ॥१५३॥
पुत्र शोक न करीं नृपती ॥ हंस ध्वज म्हणे जगत्पती ॥ तुज देखतां जाहली तृप्ती ॥ न करीं खंती कांहीं एक ॥१५४॥
परिवारा समवेत कृष्णार्जुन ॥ हंस ध्वजें राहविले पंचदिन ॥ श्याम कर्ण दिधला आणून ॥ साह्य आपण चालिला ॥१५५॥
मग सर्व रायांसी पुसोन ॥ गजपुरासी गेला रुक्मिणी रमण ॥ यावरी पुढें चालिला श्याम कर्ण ॥ वीर संपूर्ण रक्षिती ॥१५६॥
वारू होऊनि तृषाक्रांत ॥ मार्गीं सरोवरीं जीवन प्राशीत ॥ घोडा व्याघ्र जाहला अकस्मात ॥ आश्चर्य पार्थ करीतसे ॥१५७॥
तेथें एक होता ऋषी ॥ तो सांगता जाहला पार्थासी ॥ म्हणे अकृतनामा तापसी ॥ येथें तप करीत होता ॥१५८॥
तो स्नान करितां पुण्यशील ॥ जल ग्राहें ओढिला तत्काळ ॥ तेणें शापूनि तो कुटिल ॥ भस्म केला क्षणार्धें ॥१५९॥
ऋषीनें शापिलें सरोवर ॥ जीवन प्राशितां होईल व्याघ्र ॥ मग हरिस्मरण पार्थ वीर ॥ करितां विघ्न निरसलें ॥१६०॥
पूर्ववत जाहला श्याम कर्ण ॥ आणिक एके सरोवरीं जल प्राशन ॥ करितां घोडी जाहली जाण ॥ तेंही कारण ऐकें पां ॥१६१॥
तेथें पूर्वीं तप करीत भवानी ॥ म्हणे येथें पुरुष येतां कोणी ॥ तत्काल होईल कामिनी ॥ अश्व म्हणोनि अश्विनी जाहला ॥१६२॥
तेथें अर्जुनें केलें शक्ति स्तवन ॥ पूर्ववत जाहला श्याम कर्ण ॥ पुढें जातां गहन ॥ स्त्रीराज्य देखिलें ॥१६३॥
तेथें मुख्य स्त्री प्रमिला ॥ तिणें तो अश्वोत्तम धरिला ॥ बाहेर निघाला स्त्रियांचा मेळा ॥ नाना वहनीं आरूढोनि ॥१६४॥
शस्त्रास्त्रकवचयुक्त ॥ पांच लक्ष स्त्रिया निघत ॥ पार्थाशीं प्रमिला बोलत ॥ करीं युद्ध आम्हांशीं ॥१६५॥
कठिण लोह मुख बाण ॥ दुजे नयन कटाक्ष शर तीक्ष्ण ॥ पार्थें सोडितां मार्गण ॥ तों जाहली आकाशीं ॥१६६॥
स्त्रियांसी मारूं नये समरीं ॥ तरी तूं आतां ईस वरीं ॥ मग प्रमिलेनें ते अवसरीं ॥ माळ घातली पार्थातें ॥१६७॥
पार्थ म्हणे मी ब्रतस्थ ॥ तूं हस्तिनापुरा जाईं त्वरित ॥ मग लक्षस्त्रियां सहित ॥ प्रमिला गेली धर्म दर्शना ॥१६८॥
राज्यांतील द्र्व्य अपार ॥ हस्तिनापुरा पाठविलें समग्र ॥ पुढें छप्पन्न देशींचे नृपवर ॥ जिंकीत पार्थ जातसे ॥१६९॥
पुढें भीषण नामा असुर ॥ तीन कोटी सेना भयंकर ॥ त्याचा उपाध्याय दुराचार ॥ मेदू नाम तयाचें ॥१७०॥
नरांचीं आंतडीं वळूनि त्वरित ॥ केलें त्यांचें यज्ञोपवीत ॥ रक्तें राबिलीं वस्त्रें नेसत ॥ सिंदूर चर्चिला भाळीं ज्याचे ॥१७१॥
तेणें घोडा धरून ॥ भीषणासी भेटला जाऊन ॥ म्हणे तुझा पिता बक जाण ॥ पार्था ग्रजें मारिला ॥१७२॥
तरी या पार्थासी मारूनि एधवां ॥ नरमेध अगत्य करावा ॥ दशग्रीवें हा हा याग बरवा ॥ पूर्वीं केला होत पैं ॥१७३॥
मग तो मेदू पुरोहित ॥ यज्ञमंडप सिद्ध करीत ॥ म्हणे युद्धा जावें तुम्हीं समस्त ॥ जीवंत पार्थ ॥ धरूनि आणा ॥१७४॥
तों एक राक्षसी पर्वतावरी चढोन ॥ पार्थचमू पाहे न्याहाळून ॥ तों ध्वजीं देखिला वायु नंदन ॥ राक्ष समर्दन कर्ता जो ॥१७५॥
दोहीं ह्स्तीं शंख करीत ॥ म्हणे पळा रे पळा असुर हो समस्त ॥ लंका जाळिली तो कृतान्त ॥ वायुसुत आला असे ॥१७६॥
तों एक असुरी बोलत ॥ कासया काढिला तो हनुमंत ॥ आतां माझिया स्तनभारेंचि समस्त ॥ कटक बुडवीन पार्थाचें ॥१७७॥
माझे स्तन म्यां टाकिले पाठीवरून ॥ मागें लोळत एक योजन ॥ दुजी म्हणे लंबाय मान ॥ पांच योजनें माझे असती ॥१७८॥
ऐसिया राक्षसी बहुत ॥ धांवल्या तेव्हां कुच भवंडीत ॥ दळ आटिलें अंसख्यात ॥ असुरी भिडती तीन कोटी ॥१७९॥
पार्थासी म्हणे भीषण ॥ क्षणांत गज पुरी मी घेईन ॥ भीमाचें रक्त मी प्राशीन ॥ घेतों सूड पितयाचा ॥१८०॥
अनिवार राक्षसींचा मार ॥ देखोनि कोपला रुद्नावतार ॥ भारे बांधूनि असुरी समग्र ॥ आपटूनि मरिल्या ॥१८१॥
यावरी असुर संहार ॥ करीत वेगें राघवकिंकर ॥ भीषण रूपें धरी अपार ॥ वृक व्याघ्र सर्पादि ॥१८२॥
मग तो कापटय सागर ॥ माया एक निर्मूनि सत्वर ॥ होऊनि बैसला मुनीश्वर ॥ शिष्य वेद षढताती ॥१८३॥
भोंवतें उद्यान परिकर ॥ सरोवरें भरलीं अपार ॥ रचिले समिधांचे भार ॥ अग्निहोत्र मंडप तेथें ॥१८४॥
जैसा कक्षेसी घालूनि पाश ॥ मैंद बैसे मार्गीं छायेस ॥ कीं वायस जाहला राजहंस ॥ चुना अंगास माखू नियां ॥१८५॥
पार्थाशीं बोले मधुर ॥ आम्ही अग्निहोत्री येथें विप्र ॥ आम्हांसी पीडिती असुर ॥ दरिद्रें बहुत गांजियेलें ॥१८६॥
आतां आम्हां भल्या ब्राह्मणां ॥ काय देतां जी गुरु दक्षिणा ॥ कापटया कळलें अर्जुना ॥ चापावरी बाण योजिला ॥१८७॥
भीषणाचें छेदिलें शिर ॥ शिष्य पळों लागले असुर ॥ पुच्छें झोडूनियां वायु कुमार ॥ धुम सुनियां मारिले ॥१८८॥
कित्येक गांवांत गेले पळोन ॥ पुच्छें समग्र आणिले शोधून ॥ भार समस्तांचे बांधोन ॥ आपटून मारिले ॥१८९॥
मेदू उपाध्याय पळोन ॥ गेला यजमंडप टाकून ॥ पार्थें तें नगर लुटून ॥ अपार संपत्ति भरियेली ॥१९०॥
यावरी तो श्याम कर्ण ॥ चालिला मणिपुराचा मार्ग लक्षून ॥ तेथें राज्य करी बभ्रु वाहन ॥ जो कां नंदन पार्थाचा ॥१९१॥
तो आतां घोडा धरून ॥ अपार तेथें माज वील रण ॥ ते रसाळ कथा गहन ॥ श्रवण करोत पंडित ॥१९२॥
जैमिनि सांगे जन मेजया ॥ पुढें कथा सुरस राया ॥ महापातकें जाती विलया ॥ क्षुद्रें अथवा प्रकीर्णें ॥१९३॥
श्रीब्रह्मानंदा अव्यंगा ॥ श्रीधरवरदा पांडुरंगा ॥ रुक्मिणी ह्रदया रविंद्र भृंगा ॥ कथा रसिक बोलवीं ॥१९४॥
स्वस्ति श्रीपांडवप्रताप ग्रंथ ॥ अश्वमेधपर्व जैमिनि कृत ॥ त्यांतील सारांशा यथार्थ ॥ एकुणसाठाव्यांत कथियेला ॥१९५॥
इति श्रीश्रीधरकृतपांडवप्रतापे अश्वमेधपर्वणि एकोनषष्टितमाध्यायः ॥५९॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2012-02-10T04:33:06.1570000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

आडवा पहार, उभी सुई

  • पहारा आडवी धरली तर तिचा काही उपयोग होणार नाही. तिचे काम खणण्याचे, तेव्हां ती उभी करून जमिनीवर मारावयास हवी. तसेच सुई आडवी करून कापडांत टोचली तरच ती काय करणार? यावरून काम करण्याची साधनें योग्य प्रकारे वापरली तरच त्यांचा उपयोग, अयोग्य प्रकारे वापरल्यास ती असून नसून सारखीच. 
RANDOM WORD

Did you know?

Are there any female godesses in Hinduism?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.