TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|संस्कृत साहित्य|पुराण|मत्स्यपुराणम्‌|
अध्यायः ५५

मत्स्यपुराणम् - अध्यायः ५५

मत्स्य पुराणात सात कल्पांचे वर्णन असून हे पुराण नृसिंह वर्णनापासून सुरू होते.


अध्यायः ५५
पुराणसंख्यावर्णनम् ।

मुनय ऊचुः ।
पुराणसङ्ख्यामाचक्ष्व सूत! विस्तरशः क्रमात् ।
दानधर्म्ममशेषन्तु यथावदनुपूर्वशः ॥१॥

सूत उवाच ।
इदमेव पुराणेषु पुराणपुरषस्तदा ।
यदुक्तवान् स विश्वात्मा मनवे तन्निबोधत ॥२॥

मत्स्य उवाच ।
पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम् ।
अनन्तरञ्च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः ॥३॥

पुराणमेकमेवासीत् तदा कल्पान्तरेऽनघ ।
त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम् ॥४॥

निर्दग्धेषु च लोकेषु वाजिरूपेण वै मया ।
अङ्गानि चतुरो वेदाः पुराणं न्यायविस्तरम् ॥५॥

मीमांसां धर्म्मशास्त्रञ्च परिगृह्य मया कृतम् ।
मत्स्यरूपेण च पुनः कल्पादावुदकार्णवे ॥६॥

अशेषमेतत् कथितमुदकान्तर्गतेन च ।
श्रुत्वा जगाद स मुनीन् प्रति देवान् चतुर्मुखः ॥७॥

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत् ततः ।
कालेनाग्रहणं द्रृष्ट्वा पुराणस्य ततो नृप! ॥८॥

व्यासरूपमहं कृत्वा संहरामि युगे युगे ।
चतुर्लक्ष प्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा ॥९॥

तथाऽष्टादशधा कृत्वा भूलोकेऽस्मिन् प्रकाश्यते ।
अद्यापि देवलोकेऽस्मिन् शतकोटि प्रविस्तरम् ॥१०॥

तदर्थोऽत्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण विशेषितम् ।
पुराणानि दशाष्टौ च साम्प्रतं तदिहोच्यते ॥११॥

नामतस्तानि वक्ष्यामि श्रृणुध्वं मुनिसत्तमाः ।
ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन् मात्रं मरीचये ॥१२॥

ब्राह्मन्त्रिदशसाहस्रं पुराणं परिकीर्त्यते ।
लिखित्वा तच्च यो दद्याज्जलधेनु समन्वितम् ॥
वैशाखपूर्णिमायाञ्च ब्रह्मलोके महीयते ॥१३॥

एतदेव यथा पद्ममभूद्धैरण्मयं जगत् ।
तद्‌ वृत्तान्ताश्रयं तद्वत् पाद्ममित्युच्यते बुधैः ॥
पाद्म तत् पञ्च पञ्चाशत् सहस्राणीह कथ्यते ॥१४॥

तत्पुराणञ्च यो दद्यात् सुवर्णकलशान्वितम् ।
ज्येष्ठे मासि तिलैर्युक्तमश्वमेधफलं लभेत् ॥१५॥

वाराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य पराशरः ।
यत्प्राह धर्मानखिलान् तद्युक्तं वैष्णवं विदुः ॥१६॥

तदाषाढे च यो दद्यात् घृतधेनुसमन्वितम् ।
पौर्णमास्यां विपूतात्मा स पदं याति वारुणम् ।
त्रयोविंशति साहस्रं तत्प्रमाणं विदुर्बुधाः ॥१७॥

श्वेतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान् वायुरिहाब्रवीत् ।
यत्र तद्वायवीयं स्यात् रुद्रमाहात्म्य संयुतम् ।
चतुर्विशत्सहस्राणि पुराणं तदिहोच्यते ॥१८॥

श्रावण्यां श्रावणे मासि गुड़धेनुसमन्वितम् ।
यो दद्यात् वृषसंयुक्तं ब्राह्मणायकुटुम्बिने
शिवलोके स पूतात्मा कल्पमेकं वसेन्नरः ॥१९॥

यत्राधिकृत्य गायत्रीं वर्ण्यते धर्म्म विस्तरः ।
वृत्रासुर वधोपेतं तद् भागवतमुच्यते ॥२०॥

सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युर्नरोत्तमाः
तद्‌वृत्तान्तोद्भवं लोके तद् भागवतमुच्यते ॥२१॥

लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेम सिंहसमन्वितम् ।
पौर्णमास्यां प्रौष्ठपद्यां स याति परमां गतिम् ।
अष्टादशसहस्राणि पुराणं तत् प्रचक्षते ॥२२॥

यत्राह नारदो धर्मान् बृहत् कल्पाश्रयाणि च ।
पञ्चविंशत्‌ सहस्राणि नारदीयं तदुच्यते ॥२३॥

तदिदं पञ्चदश्यान्तु दद्याद्धेनुसमन्वितम् ।
परमां सिद्धिमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभाम् ॥२४॥

यत्राधिकृत्य शकुनीन् धर्माधर्मविचारणा ।
व्याख्याता वै मुनिप्रश्रे मुनिभिर्धर्मचारिभिः ॥२५॥

मार्कण्डेयेन कथितं तत्‌ सर्वं विस्तरेण तु ।
पुराणं नव साहस्रं मार्कण्डेयमिहोच्यते ॥२६॥

प्रतिलिख्य च यो दद्यात् सौवर्ण करिसंयुतम् ।
कार्त्तिक्यां पुण्डरीकस्य यज्ञस्य फलभाक् भवेत् ॥२७॥

यत्तदीशानकं कल्पं वृत्तान्तमधिकृत्य च ।
वशिष्ठायाग्निना प्रोक्तमाग्नेयं तत्प्रचक्षते ॥२८॥

लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमपद्म समन्वितम् ।
मार्गशीर्ष्यां विधानेन तिलधेनुसमन्वितम् ।
तच्च षोडशसाहस्रं सर्वक्रतुफलप्रदम् ॥२९॥

यत्राधिकृत्य माहात्म्यमादित्यस्य चतुर्मुखः ।
अघोरकल्पवृत्तान्त प्रसङ्गेन जगत्‌ स्थितिम्
मनवे कथयामास भूतग्रामस्य लक्षणम् ॥३०॥

चतुर्दशसहस्राणि तथा पञ्चशथानि च ।
भविष्य चरित प्रायं भविष्यं तदिहोच्यते ॥३१॥

तत्पौषे मासि यो दद्यात् पौर्णमास्यां विमत्सरः ।
गुड़कुम्भसमायुक्तमग्निष्ठोम फलं भवेत् ॥३२॥

रथन्तरस्य कल्पस्य वृत्तान्तमधिकृत्य च ।
सावर्णिर्नारदाय कृष्णमहात्म्यमुत्तमम् ॥३३॥

यत्र ब्रह्मवराहस्य चोदन्तं वर्णितं मुहुः ।
तदष्टादशसाहस्रं ब्रह्मवैवर्त्तमुच्यते ॥३४॥

पुराणं ब्रह्मवैवर्त्तं यो दद्यान्माघमासि च ।
पौर्णमास्यां शुभदिने ब्रह्मलोके महीयते ॥३५॥

यत्राग्निलिङ्गमध्यस्थः प्राह देवो महेश्वरः ।
धर्मार्थकाममोक्षार्थमाग्नेयमधिकृत्य च ॥३६॥

कल्पान्ते लैङ्गमित्युक्तं पुराणं ब्रह्मणा स्वयम् ।
तदेकादशसाहस्रं फल्गुन्यां यः प्रयच्छति ॥
तिलधेनुसमायुक्तं स याति शिवसाम्यताम् ॥३७॥

महावराहस्य पुनर्माहात्म्यमधिकृत्य च ।
विष्णुनाभिहितं क्षोण्यै तद्वाराहमिहोच्यते ॥३८॥

मानवस्य प्रसङ्गेन कल्पस्य मुनिसत्तमाः ।
चतुर्विंशत्‌ सहस्राणि तत् पुराणमिहोच्यते ॥३९॥

काञ्चनं गरुडं कृत्वा तिलधेनु समन्वितम् ।
पौर्णमास्यां मधौ दद्यात् ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥
वराहस्य प्रसादेन पदमाप्नोति वैष्णवम् ॥४०॥

यत्र माहेश्वरान् धर्मानधिकृत्य च षण्मुखः ।
कल्पे तत् पुरुषं वृत्तञ्चरितै रुपबृंहितम् ॥४१॥

स्कन्दं नाम पुराणञ्च ह्येकाशीति निगद्यते ।
सहस्राणि शतं चैकमिति मर्त्येषु गद्यते ॥४२॥

परिलिख्य च यो दद्याद्धेमशूलसमन्वितम् ।
शैवं पदमवाप्नोति मीने चोपागते रवौ ॥४३॥

त्रिविक्रमस्य माहात्म्यमधिकृत्य चतुर्मुखः ।
त्रिवर्गमभ्यधात्तञ्च वामनं परिकीर्त्तितम् ॥४४॥

पुराणं दशसाहस्रं कूर्मकल्पानुगं शिवम् ।
यः शरद्विषुवे दद्याद् वैष्णवं यात्यसौपदम् ॥४५॥

यत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च रसातले ।
माहात्म्यं कथयामास कूर्मरूपी जनार्दनः ॥४६॥

इन्द्रद्युम्नप्रसङ्गेन ऋषिभ्यः शक्रसन्निधौ ।
अष्टादशसहस्राणि लक्ष्मी कल्पानुषङ्गिकम् ॥४७॥

यो दद्यादयने कूर्मं हेमकूर्मसमन्वितम् ।
गोसहस्रप्रदानस्य फलं सम्प्राप्नुयान्नरः ॥४८॥

श्रुतीनां यत्र कल्पादौ प्रवृत्यर्थं जनार्दनः ।
मत्स्यरूपेण मनवे नरसिंहोपवर्णनम् ॥४९॥

अधिकृत्याऽब्रवीत्‌ सप्त कल्पवृत्तं मुनीश्वराः ।
तन्मात्स्यमिति जानीध्वं सहस्राणि चतुर्दश ॥५०॥

विषुवे हेममत्स्येन धेन्वा चैव समन्वितम् ।
यो दद्यात्‌ पृथिवी तेन दत्ता भवति चाखिला ॥५१॥

यदा च गारुडे कल्पे विश्वाण्डात् गरुडोद्भवम् ।
अधिकृत्याऽब्रवीत् कृष्णो गारुड़ं तदिहोच्यते ॥५२॥

तदष्टादशकञ्चैव सहस्राणीह पठ्यते ।
सौवर्णं हंससंयुक्तं यो ददाति पुमानिह ॥
स सिद्धिं लभते मुख्यां शिवलोके च संस्थितिम् ॥५३॥

ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रवीत् पुनः ।
तच्च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं द्विशताधिकम् ॥५४॥

भविष्याणाञ्च कल्पानां श्रूयते यत्र विस्तरः ।
तद्‌ ब्रह्माण्डपुराणञ्च ब्रह्मणा समुदाहृतम् ॥५५॥

यो दद्यात् तद्व्यतीपाते पीतोर्णायुगसंयुतम् ।
राजसूयसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः ॥
हेमधेन्वा युतं तच्च ब्रह्मलोकफलप्रदम् ॥५६॥

चतुर्लक्षमिदं प्रोक्तं व्यासेनाद्भुतकर्म्मणा ।
मत्पितुर्मम पित्रा च मया तुभ्यं निवेदितम् ॥५७॥

इह लोकहितार्थाय संक्षिप्तं परमर्षिणा ।
इदमद्यापि देवेषु शतकोटि प्रविस्तरम् ॥५८॥

उपभेदान् प्रवक्ष्यामि लोके ये सम्प्रतिष्ठिताः ।
पाद्मे पुराणे तत्रोक्तं नरसिंहोपवर्णनम् ।
तच्चाष्टादशसाहस्रं नारसिंहमिहोच्यते ॥५९॥

नन्दाया यत्र माहात्म्यं कार्तिकेयेन वर्ण्यते ।
नन्दीपुराणां तल्लोकैराख्यातमिति कीर्त्यते ॥६०॥

यत्र साम्बं पुरस्कृत्य भविष्येऽपि कथानकम् ।
प्रोच्यते तत् पुनर्लोके शाम्बमेतन्मुनिव्रताः! ॥६१॥

पुरातनस्य कल्पस्य पुराणानि विदुर्बुधाः ।
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुराणानामनुक्रमम् ॥
एवमादित्य संज्ञा च तत्रैव परिगद्यते ॥६२॥

अष्टादशभ्यस्तु पृथक् पुराणं यत् प्रदिश्यते ।
विजानीध्वं द्विजश्रेष्ठा! तदेतेभ्यो विनिर्गतम् ॥६३॥

पञ्चाङ्गानि पुराणेषु आख्यानकमिति स्मृतम् ।
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।
वंशानुचरितञ्चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥६४॥

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां माहात्म्यं भुवनस्य च ।
ससंहारप्रदानञ्च पुराणे पञ्चवर्णके ॥६५॥

धर्म्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्चैवात्र कीर्त्यते ।
सर्वेष्वपि पुराणेषु तद्विरुद्धञ्च यत् फलम् ॥६६॥

सात्विकेषु पुराणेषु माहात्म्यमधिकं हरेः ।
राजसेषु च माहात्म्यमधिकं ब्रह्मणो विदुः ॥६७॥

तद्वदग्नेश्च माहात्म्यं तामसेषु शिवस्य च ।
संकीर्णेषु सरस्वत्याः पितॄणाञ्च निगद्यते ॥६८॥

अष्टादश पुराणानि कृत्वा सत्यवतीसुतः ।
भारताख्यानमखिलञ्चक्रे तदुपबृंहितम् ॥
लक्षेणैकेन यत् प्रोक्तं वेदार्थपरिबृंहितम् ॥६९॥

वाल्मीकिना तु यत् प्रोक्तं रामोपाख्यानमुत्तमम् ।
ब्रह्मणाऽभिहितं यच्च शतकोटिप्रविस्तरम् ॥७०॥

आहृत्य नारदायैव तेन वाल्मीकये पुनः ।
वाल्मीकिना च लोकेषु धर्मकामार्थसाधनम् ।
एवं सपादाः पञ्चैते लक्षा मर्त्ये प्रकीर्त्तिताः ॥७१॥

पुरातनस्य कल्पस्य पुराणानि विदुर्बुधाः ।
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुराणानामनुक्रमम् ।
यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति परमाङ्गतिम् ॥७२॥

इदं पवित्रं यशयो निधानं इदं पितॄणामतिवल्लभञ्च ।
इदञ्च देवेष्वमृतायितञ्च नित्यं पापहरञ्च पुंसाम् ॥७३॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T11:53:47.1630000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

केसानें गळा कापणारा-काप्या-कापणें

  • वरून गोड बोलून आंतून हळूच विश्र्वासघात करणारा. केस हे घातक शस्‍त्र नव्हे, पण अशाच नाजुक रीतीने मित्र म्‍हणविणार्‍याने फसविणें. 
RANDOM WORD

Did you know?

रुक्मिणीस्वयंवर पोथीची पारायणे केली असता मुलींची लग्ने लवकर जमतात, हे खरे आहे काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site