TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

दशावतारचरित्रम् - कूर्मावतारो द्वितीयः

संस्कृत भाषेतील काव्य, महाकाव्य म्हणजे साहित्य  विश्वातील मैलाचा दगड होय, काय आनंद मिळतो त्याचा रसास्वाद घेताना, स्वर्गसुखच, त्यातीलच एक काव्य म्हणजे महाकविश्रीक्षेमेन्द्र रचित दशावतारचरित्रम्.


कूर्मावतारो द्वितीयः
दक्षस्ततः सर्गविधानदक्षः
प्रजापतिः कान्तिविभूषिताशः ।
एकधिकाः सर्वगुणोन्नतेभ्यः
शतार्धसङ्ख्याः प्रददौ स्वक्न्याः ॥१॥

ज्येष्ठामुमाख्यां भगवान्पिनाकी
त्रयोदशान्याः किल कश्यपश्च ।
सप्ताधिकां विंशतिमत्रिपुत्रश्
चन्द्रः  प्रपेदे दशकं च धर्मः ॥२॥

असूत देवानदितिः समस्तान्
दैत्यान्दितिः कश्यपतः क्रमेण ।
कद्रूश्च नागान्गरुडारुणौ च
खगादिनाथौ विनताभिधाना ॥३॥

दनुस्तथा दानवसङ्घमुग्रं
शुनां जनित्री सरमा बभूव ।
अन्यासु चाभूदथ कश्यपस्य
हंसादिभेदेन विहङ्गवर्गः ॥४॥

ततः सुराणां बलवत्तराणां
दितेः सुतानां च भुजोर्जितानाम् ।
दुग्धोदधौ मन्दरभूधरेण
सुधाप्तये मन्थमनोरथोऽभूत॥५॥

अथार्थितोऽभ्येत्य हिताय विष्णुः
सुरासुरैः प्रीतिधृतैककार्यः ।
मन्थक्षमं मन्दरमादरेण
दलद्दरीकन्दरमुज्जहार ॥६॥

तटे निविष्टेषु सुरासुरेषु
तार्क्ष्यध्वजं क्षीरनिधिर्निरीक्ष्य ।
प्रक्षेप्तुमभ्युद्यतमद्रिराजं
कृताञ्जलिर्विग्रहवानुवाच ॥७॥

चतुर्मुखः सृष्टिमिमं तनोषि
विष्णुः स्थितिं पासि जगन्निवास ।
अन्ते हरः संहरसि त्रिलोकीम्
एकस्त्रिधा कारणभेदतस्त्वम् ॥८॥

भवद्भुजोत्क्षेपरयेण मुक्तः
स्वातन्त्र्यनिर्यन्त्रगतिः प्रमाथी ।
न सप्त पातालतलावभेदी
क्वाप्येष विश्राम्यति शैलराजः ॥९॥

मन्थप्रयत्नो यदि सर्वथैव
तच्चिन्त्यतामस्य धृतिर्महार्द्रेः ।
वोढुं दृढोपक्रमकार्यभारं
धृत्या विहीनः किल कः समर्थः ॥१०॥

यथार्थमाकर्ण्य सुधार्णवोक्तं
युक्तं विनिश्चित्य तथेति विष्णुः ।
मन्थोद्यमे मन्दरधारणाय
द्वितीयरूपेण बभूव कूर्मः ॥११॥

घनप्रमोदप्रतिमेन तेन
विस्तारिणान्तः परिपूर्यमाणः ।
तरङ्गदोर्भिर्गगनाग्रगङ्गां
क्षीरोदधिः क्षीव इवालिलिङ्ग ॥१२॥

क्षिप्रस्य सावेगमथाच्युतेन
सेहे भरं भूमिभृतः स कूर्मः ।
नवेश्वरस्येव विशृङ्खलस्य
स्वकार्यसिद्ध्यै मतिमान्विकारम् ॥१३॥

गिरा गरीयान्गरुडध्वजस्य
वक्रक्रियां वासुकिरादधानः ।
आकर्षयोग्यं हृदयग्रहेण
चक्रे गिरिं मुग्धमिवातिधूर्तः ॥१४॥

अथाद्रिनाथे त्रिगुणानुबद्धं
मन्थोत्थिता मन्थनकार्यसिद्ध्यै ।
भुजङ्गराजं जगृहुर्महेच्छाः
पुच्छेन देवा वदनेन दैत्याः ॥१५॥

अथ मथनविधाने क्षोभनेऽब्धेः प्रवृत्ते
भुवनभवनभङ्गभ्रान्तिहेतुर्बभूव ।
कठिनकमठपीठप्रष्ठपृष्ठप्रतिष्ठ
प्रविलुठदचलेन्द्रोद्घातनिर्घातघोषः ॥१६॥

ततः श्रियः स्फाटिकमण्डपाभं
दन्तायतस्तम्भचतुष्टयाङ्कम् ।
मन्थोत्थमैरावतमिन्दुशुभ्रं
द्विपेन्द्रमिन्द्राय ददावुपेन्द्रः ॥१७॥

स सत्त्वमुच्चैः श्रवसं च सप्तिं
निर्दोषमुत्साहगौणौपपन्नम् ।
प्रभाभिरामं सकलक्रियार्हं
सूरप्रतापोदयसुप्रकाशम् ॥१८॥

श्रमश्वसद्वासुकिसृग्विनिर्यद्
विषानलोल्काविकरालवक्त्रान।
विलोक्यदैत्यान्पुरतः पयोधेर्
अथोद्ययौ हास इवामृतांशुः ॥१९॥

स्वयं समादाय हरिर्हिमांशुं
हरस्य चूडाभरणीचकार ।
गुणोचितस्थानसमर्पणेन
पुष्णन्ति मानं महतां महान्तः ॥२०॥

अथोदितं कौस्तुभमब्जनाभः
स्वभावहृद्यं हृदये बबन्ध ।
सम्पूरिताशं विशदप्रकाशः
कृतज्ञधीः साधुरिवोपकारम् ॥२१॥

समुन्मिषद्विद्रुमहेमशाखा
सहस्रनिर्यन्नवरत्नपत्रः ।
जातः सुधाब्धेरथ पारिजातः
स्वयं महेन्द्रोपवनं जगाम ॥२२॥

अथोद्ययावुत्कालकूटः
समीरसम्मोहितदेवदैत्यः ।
दानोद्यतस्य स्वरसेन सिन्धोर्
अत्यर्थमर्थार्थनयेव कोपः ॥२३॥

विष्णोर्गिरा विश्वहितप्रवृत्तः
शिवस्तदत्युग्रतरं निगार्य ।
गौरीपरिष्वङ्गरसादिवाभूत्
कपोलकालागुरुनीलकण्ठः ॥२४॥

सुधाब्धिमध्यान्नवनीतमृद्वीम्
अभ्युद्गतां कान्तितरङ्गिताङ्गीम् ।
ततः श्रियं श्रीरमणः प्रपेदे
स्वयंवरक्षिप्तकटाक्षमालाम् ॥२५॥

अथौषधीनां घनसौरभेण
श्रमापहारी त्रिदशासुराणाम् ।
हर्षाय धन्वन्तरिराविरासीत्
पीयूषपूर्णः कलशश्च पश्चात॥२६॥

सुरापनीतद्विरदाश्वरत्न
शशाङ्कलक्ष्म्यक्षमिणोऽतिजिह्माः ।
दिवौकसां मूलवधे प्रवृत्ता
दैत्याः सुधां जह्नुरलक्ष्यवेगाः ॥२७॥

पीयूषपूर्णं कलशं जवेन
हृत्वा प्रयातेष्वसुरेषु विष्णुः ।
मन्याचलेन्द्रं स्वपदे निधाय
क्षणं प्रदध्यौ विबुधार्थसिद्धिम् ॥२८॥

सुनिर्मलाङ्गीं सुरवैरिवासां
वामाकृतिं कामकृपाणवल्लीम् ।
तनीयसीं विश्वतनुस्तनुं स्वां
लावण्यलीलालहरीं चकार ॥२९॥

तरलदलनलीलामित्रनेत्रत्रिभागैः
श्रवणकुवलयस्य क्लैब्यमापादयन्ती ।
अमृतहरणहेलादृप्तदैत्येश्वराणां
हृदयहरणसज्जा सा समीपं जगाम ॥३०॥

शृङ्गारिणीं भगवतस्तनुमच्युतस्य
दृष्ट्वाद्भुतां त्रिभुवनाभिमतां बभूव ।
भव्यप्रभावविभवाय मनोभवस्य
तद्विभ्रमप्रभवभावभवोऽभिमानः ॥३१॥

मनसिजविजयोद्यद्यद्वैजयन्तीविलासां
तुहिनकिरणहासां तां विलोक्यैव दैत्याः ।
झटिति गतविवेकाः शेकुराश्चर्यमोहाद्
अमृतमनृतलब्धं नैव पातुं न हातुम् ॥३२॥

सन्त्यज्य लब्धामृतपाणतृष्णां
ते प्रेमलब्धामृतपानलुब्धाः ।
गाढाभिलाषोष्णविषानुबन्धाद्
ऊचुर्मिथः प्रस्खलितप्रतापाः ॥३३॥

पूर्णेन्दुर्वदने गतौ गजपतिर्लावण्यसारे सुधा
श्रीर्गात्रे मधुराधेर्ऽरुणमणिः सम्भाव्यते सुभ्रुवः ।
नीतं यत्त्रिदशैरहो सुमतिना भीतेन दुग्धाब्धिना
तत्सर्वं परितोषणाय वनिताव्याजेन नः प्रेषितम् ॥३४॥

तीव्रश्रमाप्तममृतं यदि बुद्धिमोहाद्
एतत्कराम्बुरुहदत्तमिदं न पीतम् ।
तत्किं वृथा दलितकन्दरमन्दराद्रिम्
अन्द्यैरुपद्रवशतैः परिखेदितोऽब्धिः ॥

इत्युक्त्वामृतपूर्णरत्नकलशं तस्यै ददुर्दानवाः
साप्यादाय तमम्बरेण सहसा धामामराणां ययौ ।
अन्यायेन यदर्जितं कथमिह स्वास्थ्येन तद्भुज्यते
यत्नात्तोऽपि पलायते विहगवन्मूढस्य हस्तान्निधिः ॥३६॥

प्रत्याहृतं तत्कमलाघवेन
पातुं प्रवृत्तेष्वमृतं सुरेषु ।
विवेश राहुः सुररूपगूढस्
तन्मध्यमास्वादविशेषलुब्धः ॥३७॥

जिह्वाग्रलग्नं रससारमाद्यं
आस्वादयन्विस्मयलोलवक्त्रः ।
राहुर्मुहुः कातरतामवाप्तः
संसूचितः सोमदिवाकराभ्याम् ॥३८॥

अर्धग्रोत्काररावप्रविलुठदमृते कण्ठपीठेऽथ राहोर्
वक्त्रस्य क्रूरकोपात्क्रमरहिततया चक्रिचक्रेण कृत्ते ।
निर्यान्ती व्यक्तरक्तस्रतिभरशबला शेषपीयूषधारा
हाराग्रालीनपीनारुणमणिकिरणश्रेणिशङ्कां चकार ॥३९॥

इति स भगवान्विष्णुः कूर्माकृतिर्धृतभूधरः
सुरहितविधौ बद्धश्रद्धः सुधां विदधेऽम्बुधेः ।
अविचलतया संसक्तानां परोपकृतिव्रते
भवति महतां स्फीतोत्साहे मनागपि न श्रमः ॥४०॥

इति श्रीव्यासदासापराख्यश्रीक्षेमेन्द्रविरचिते
दशावतारचरिते कूर्मावतारो द्वितीयः
॥२॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T11:54:19.9900000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

धोंकसुचे

  • क्रि. ( गो . ) ( काठीने ) ढकलणे ; ढोसणे . 
RANDOM WORD

Did you know?

नजर लागते किंवा दृष्ट लागते म्हणजे काय? त्यावर उपाय काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site