TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

आर्यभटीय - काल क्रिया पाद

आर्यभटीय नामक ग्रन्थाची रचना आर्यभट प्रथम (४७६-५५०) यांनी केली. आर्यभटीय, संस्कृत भाषेत काव्यरूपात रचिला गेला आहे. याची रचनापद्धति फारच वैज्ञानिक आणि भाषा संक्षिप्त आहे.
Aryabhata is the earliest Indian mathematician whom historians know by name. He lived from 476 to 550 C.E.


काल-क्रिया-पाद
वर्षम् द्वादश-मासास् त्रिंशत्-दिवसस् भवेत् सस् मासस् तु ।
षष्टिस् नाड्यस् दिवसस् षष्टिस् च विनाडिका नाडी ॥१॥
गुरु-अक्षराणि षष्टिस् विनाडिका आर्क्षी षट् एव वा प्राणास् ।
एवम् काल-विभागस् क्षेत्र-विभागस् तथा भ-गणात् ॥२॥
भ-गणास् द्वयोस् द्वयोस् ये विशेष-शेषास् युगे द्वि-योगास् ते ।
रवि-शशि-नक्षत्र-गणास् सम्मिश्रास् च व्यतीपातास् ॥३॥
स्व-उच्च-भ-गणास् स्व-भ-गणैस् विशेषितास् स्व-उच्च-नीच-परिवर्तास् ।
गुरु-भ-गणास् राशि-गुणास् अश्वयुज-आद्यास् गुरोर् अब्दास् ॥४॥
रवि-भ-गणास् रवि-अब्दास् रवि-शशि-योगास् भवन्ति शशि-मासास् ।
रवि-भू-योगास् दिवसास् भ-आवर्तास् च अपि नाक्षत्रास् ॥५॥
अधिमासकास् युगे ते रवि-मासेभ्यस् अधिकास् तु ये चान्द्रास् ।
शशि-दिवसास् विज्ञेयास् भू-दिवस-ऊनास् तिथि-प्रलयास् ॥६॥
रवि-वर्षम् मानुष्यम् तत् अपि त्रिंशत्-गुणम् भवति पित्र्यम् ।
पित्र्यम् द्वादश-गुणितम् दिव्यम् वर्षम् विनिर्दिष्टम् ॥७॥
दिव्यम् वर्ष-सहस्रम् ग्रह-सामान्यम् युगम् द्वि-षट्क-गुणम् ।
अष्ट-उत्तरम् सहस्रम् ब्राह्मस् दिवसस् ग्रह-युगानाम् ॥८॥
उत्सर्पिणी युग-अर्धम् पश्चात् अपसर्पिणी युग-अर्धम् च ।
मध्ये युगस्य सुषमा आदौ अन्ते दुष्षमा इन्दु-उच्चात् ॥९॥
षष्टि-अब्दानाम् षष्टिस् यदा व्यतीतास् त्रयस् च युग-पादास् ।
त्रि-अधिका विंशतिस् अब्दास् तदा इह मम जन्मनस् अतीतास् ॥१०॥
युग-वर्ष-मास-दिवसास् समम् प्रवृत्तास् तु चैत्र-शुक्ल-आदेस् ।
कालस् अयम् अनादि-अन्तस् ग्रह-भैस् नुमीयते क्षेत्रे ॥११॥
षष्ट्या सूर्य-अब्दानाम् प्रपूरयन्ति ग्रहास् भ-परिणाहम् ।
दिव्येन नभस्-परिधिम् समम् भ्रमन्तस् स्व-कक्ष्यासु ॥१२॥
मण्डलम् अल्पम् अधस्तात् कालेन अल्पेन पूरयति चन्द्रस् ।
उपरिष्टात् सर्वेषाम् महत् च महता शनैश्चारी ॥१३॥
अल्पे हि मण्डले अल्पा महति महान्तस् च राशयस् ज्ञेयास् ।
अंशास् कलास् तथा एवम् विभाग-तुल्यास् स्व-कक्ष्यासु ॥१४॥
भानाम् अधस् शनैश्चर-सुरगुरु-भौम-अर्क-शुक्र-बुध-चन्द्रास् ।
एषाम् अधस् च भूमिस् मेधी-भूता ख-मध्य-स्था ॥१५॥
सप्त एते होरा-ईशास् शनैश्चर-आद्यास् यथा-क्रमम् शीघ्रास् ।
शीघ्र-क्रमात् चतुर्थास् भवन्ति सूर्य-उदयात् दिनपास् ॥१६॥
कक्ष्या-प्रतिमण्डल-गास् भ्रमन्ति सर्वे ग्रहास् स्व-चारेण ।
मन्द-उच्चात् अनुलोमम् प्रतिलोमम् च एव शीघ्र-उच्चात् ॥१७॥
कक्ष्या-मण्डल-तुल्यम् स्वम् स्वम् प्रतिमण्डलम् भवति एषाम् ।
प्रतिमण्डलस्य मध्यम् घन-भू-मध्यात् अतिक्रान्तम् ॥१८॥
प्रतिमण्डल-भू-विवरम् व्यास-अर्धम् स्व-उच्च-नीच-वृत्तस्य ।
वृत्त-परिधौ ग्रहास् ते मध्यम-चारात् भ्रमन्ति एवम् ॥१९॥
यस् शीघ्र-गतिस् स्व-उच्चात् प्रतिलोम-गतिस् स्व-वृत्त-कक्ष्यायाम् ।
अनुलोम-गतिस् वृत्ते मन्द-गतिस् यस् ग्रहस् भवति ॥२०॥
अनुलोम-गानि मन्दात् शीघ्रात् प्रतिलोम-गानि वृत्तानि ।
कक्ष्या-मण्डल-लग्न-स्व-वृत्त-मध्ये ग्रहस् मध्यस् ॥२१॥
क्षय-धन-धन-क्षयास् स्युर् मन्द-उच्चात् व्यत्ययेन शीघ्र-उच्चात् ।
शनि-गुरु-कुजेषु मन्दात् अर्धम् ऋणम् धनम् भवति पूर्वे ॥२२॥
मन्द-उच्चात् शीघ्र-उच्चात् अर्धम् ऋणम् धनम् ग्रहेषु मन्देषु ।
मन्द-उच्चात् स्फुट-मध्यास् शीघ्र-उच्चात् च स्फुटास् ज्ञेयास् ॥२३॥
शीघ्र-उच्चात् अर्ध-ऊनम् कर्तव्यम् ऋणम् धनम् स्व-मन्द-उच्चे ।
स्फुट-मध्यौ तु भृगु-बुधौ सिद्धात् मन्दात् स्फुटौ भवतस् ॥२४॥
भू-तारा-ग्रह-विवरम् व्यास-अर्ध-हृतस् स्व-कर्ण-संवर्गस् ।
कक्ष्यायाम् ग्रह-वेगस् यस् भवति सस् मन्द-नीच-उच्चे ॥२५॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2014-01-22T14:59:31.3630000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

जात

  • स्त्री. १ प्रकार ; वर्ग ; कूळ . वंश याचे गाण्याची जात निराळी , त्याचे निराळी . २ जन्मस्वभाव . मूळस्वभाव , अंगचागुण तो अट सोडणार नाहीं त्याची जातच अशी . ३ चातुर्वर्ण्यांतील ब्राह्मण , क्षत्रिय , वैश्य , शूद्र या चार किंवा यांच्यांतील अनेक पोटजाती . जाति पहा . ४ रज : कण ; बिंदु ; तिळमात्र ( नकारार्थी उपयोग ). ( तुल० इं . जॉट ). त्याचे अंगीं शहाणपणाची जात नाहीं . - न . समुदाय ; जमाव ; समूह ; समुच्चय ; संघ . तैसा विषय जातांचा गरा । वाजों नेदिजे इंद्रियद्वारां । - ज्ञा १६ . ९० . नेहमीं समासांत उपयोग . याचीं उदाहरणें असंख्य आहेत जसें - वस्त्रजात = सर्व प्रकारचीं वस्त्रें ; वस्त्रांतील सर्वप्रकार , नमुने ; वस्त्र या नांवाखालीं येणारे सर्व ; याचप्रमाणें धातु - शब्द - गुण - अर्थ - द्रव्य - जात इ० . [ सं . जात ] ( वाप्र . ) जातीवर जाणें , जातीवर येणें - मूळस्वभावाप्रमाणें करणें ; स्वभावांत बदल न करणें ( निंदार्थी योजतात ) म्ह० १ जात बाटली म्हणून जात थोडीच बाटली . सामाशब्द - 
  • क्रि.वि. गुणविशेषणाचे पूर्वी जोर येण्यासाठीं एक या शब्दासह लाविलेला उपसर्ग . जसें - एकजात पांढरा - पिवळा - मऊ = पूर्ण पांढरा पूर्ण पिवळा , पूर्ण मऊ . [ जात = कार ] 
  • स्त्री. स्वत : आतां मदार नाना यांचे जातीवर आहे . - ऐटी १ . २५ . [ अर . झात ] ( वाप्र्र . ) आपले जातीवर करणें , जातीवर करणें - स्वत : च्याच अकलेनें , शक्तीनें आणि साधनांनीं कोणतेंहि कृत्य करणें वडिलांचा पैका न वेचतां यानें आपले जातीवर लग्न केलें . जातीवर करणें , जातीवर घेणें , जातीवर देणें , जातीवर करणें , जातीवर भांडणें = स्वत : च्या शक्तीनें , सामर्थ्यानें करणें सामाशब्द - 
  • वि. उत्पन्न केलेला ; विशेषत : सामासांत उपयोग . उदा० वृक्ष - फल - जल - कमल - जात . लक्ष्मीपासून जात जो अभिभान तो दारिद्रयानें जातो . जेव्हां जा हें समासामध्यें दुसरें पद असतें तेव्हां त्याचा अर्थ - च्यापासून उत्पन्न झालेला , जन्मलेला असा होतो . परंतु जेव्हां पहिलें पद असतें तेव्हां - ला झालेला असा अर्थ होतो . जसें - पक्षी जातपक्ष झाले म्हणजे आईला सोडतात . याप्रमाणें जातक्रोध , जातकाम , जातलोभ = क्रोधानें , कामानें , लोभानें आविष्ट व क्रोधजात , कामजात , लोभजात = क्रोधापासून इ० झालेला . असे दोन्ही प्रकारचे समास वाटेल तितके होतात . जसें - जात - गर्भ - भोजन - अभ्यंग - संस्कार - आनंद - रोमांच - दु : ख - सुख . इ० . 
More meanings
RANDOM WORD

Did you know?

जन्मानंतर पाचवी पूजनाचे महत्व काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.