TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

अर्थशास्त्रम् अध्याय ०७ - भाग ९

अर्थशास्त्र या ग्रंथात राज्यव्यवस्था, कृषि, न्याय आणि राजनीति वगैरे विभिन्न विषयांवर विचार केला गेला आहे.


भाग ९
९.०१
संहित.प्रयाणे मित्र.हिरण्य.भूमि.लाभानाम् उत्तर.उत्तरो लाभः श्रेयान् ॥

९.०२
मित्र.हिरण्ये हि भूमि.लाभाद् भवतः, मित्रं हिरण्य.लाभात् ॥

९.०३
यो वा लाभः सिद्धः शेषयोर् अन्यतरं साधयति ॥

९.०४
"त्वं च_अहं च मित्रं लभावहे" इत्य् एवं.आदिध् सम.संधिः ॥

९.०५
"त्वं मित्रम्" इत्य् एवं.आदिर् विषम.संधिः ॥

९.०६
तयोर् विशेष.लाभाद् अतिसंधिः ॥

९.०७
सम.संधौ तु यः सम्पन्नं मित्रं मित्र.कृच्छ्रे वा मित्रम् अवाप्नोति सो_अतिसंधत्ते ॥

९.०८
आपद्द् हि सौहृद.स्थैर्यम् उत्पादयति ॥

९.०९
मित्र.कृच्छ्रे_अपि नित्यम् अवश्यम् अनित्यं वश्यं वा_इति "नित्यम् अवश्यं श्रेयः, तद्द् हि अनुपकुर्वद् अपि न_अपकरोति" इत्य् आचार्याः ॥

९.१०
न_इति कौटिल्यः ॥

९.११
वश्यम् अनित्यं श्रेयः ॥

९.१२
यावद् उपकरोति तावन् मित्रं भवति, उपकार.लक्षणं मित्रम् इति ॥

९.१३
वश्ययोर् अपि महा.भोगम् अनित्यम् अल्प.भोगं वा नित्यम् इति ॥ महा.भोगम् अनित्यं श्रेयः, महा.भोगम् अनित्यम् अल्प.कालेन महद्.उपकुर्वन् महान्ति व्यय.स्थानानि प्रतिकरोति" इत्य् आचार्याः ॥

९.१४
न_इति कौटिल्यः ॥

९.१५
नित्यम् अल्प.भोगं श्रेयः ॥

९.१६
महा.भोगम् अनित्यम् उपकार.भयाद् अपक्रामति, उपकृत्य वा प्रत्यादातुम् ईहते ॥

९.१७
नित्यम् अल्प.भोगं सातत्याद् अल्पम् उपकुर्वन् महता कालेन महद् उपकरोति ॥

९.१८
गुरु.समुत्थं महन् मित्रं लघु.समुत्थम् अल्पं वा_इति "गुरु.समुत्थं महन् मित्रं प्रताप.करं भवति, यदा च_उत्तिष्ठते तदा कार्यं साधयति" इत्य् आचार्याः ॥

९.१९
न_इति कौटिल्यः ॥

९.२०
लघु.समुत्थम् अल्पं श्रेयः ॥

९.२१
लगु.समुत्थम् अल्पं मित्रं कार्य.कालं न_अतिपातयति दौर्बल्याच् च यथा.इष्ट.भोग्यं भवति, न_इतरत् प्रकृष्ट.भौमम् ॥

९.२२
विक्षिप्त.सैन्यम् अवश्य.सैन्यं वा_इति "विक्षिप्तं सैन्यं शक्यं प्रतिसंहर्तुं वश्यत्वाद्" इत्य् आचार्याः ॥

९.२३
न_इति कौटिल्यः ॥

९.२४
अवश्य.सैन्यं श्रेयः ॥

९.२५
अवश्यं हि शक्यं साम.आदिभिर् वश्यं कर्तुम्, न_इतरत् कार्य.व्यासक्तं प्रतिसंहर्तुम् ॥

९.२६
पुरुष.भोगं हिरण्य.भोगं वा मित्रम् इति "पुरुष.भोगं मित्रं श्रेयः, प्रुष.भोगं मित्रं प्रताप.करं भवति, यदा च_उत्तिष्ठते तदा कार्यं साधयति" इत्य् आचार्याः ॥

९.२७
न_इति कौटिल्यः ॥

९.२८
हिरण्य.भोगं मित्रं श्रेयः ॥

९.२९
नित्यो हि हिरण्येन योगः कदाचिद् दण्डेन ॥

९.३०
दण्डश् च हिरण्येन_अन्ये च कामाः प्राप्यन्त इति ॥

९.३१
हिरण्य.भोगं भूमि.भोगं वा मित्रम् इति "हिरण्य.भोगं गतिमत्त्वात् सर्व.व्यय.प्रतीकार.करम्" इत्य् आचार्याः ॥

९.३२
न_इति कौटिल्यः ॥

९.३३
मित्र.हिरण्ये हि भूमि.लाभाद् भवत इत्य् उक्तं पुरस्ताद् ॥

९.३४
तस्माद् भूमि.भोगं मित्रं श्रेय इति ॥

९.३५
तुल्ये पुरुष.भोगे विक्रमः क्लेश.सहत्वम् अनुरागः सर्व.बल.लाभो वा मित्र.कुलाद् विशेषः ॥

९.३६
तुल्ये हिरण्य.भोगे प्रार्थित.अर्थता प्राभूत्यम् अल्प.प्रयसता सातत्यं च विशेषः ॥

९.३७
तत्र_एतद् भवति ॥

९.३८
नित्यं वश्यं लघु.उत्थानं पितृ.पैतामहं महत् ।

९.३८
अद्वैध्यं च_इति सम्पन्नं मित्रं षड्.गुणम् उच्यते ॥

९.३९
ऋते यद् अर्थं प्रणयाद् रक्ष्यते यच् च रक्षति ।

९.३९
पूर्व.उपचित.सम्बन्धं तन् मित्रं नित्यम् उच्यते ॥

९.४०
सर्व.चित्र.महा.भोगं त्रिविधं वश्यम् उच्यते ।

९.४०
एकतो.भोग्य् उभयतः सर्वतो.भोगि च_अपरम् ॥

९.४१
आदातृ वा दात्र्.अपि वा जीवत्य् अरिषु हिंसया ।

९.४१
मित्रं नित्यम् अवश्यं तद्.दुर्ग.अटव्य्.अपसारि च ॥

९.४२
अन्यतो विगृहीतं यल् लघु.व्यसनम् एव वा ।

९.४२
संधत्ते च_उपकाराय तन् मित्रं वश्यम् अध्रुवम् ॥

९.४३
एक.अर्थेन_अथ सम्बद्धम् उपकार्य.विकारि च ।

९.४३
मित्र.भावि भवत्य् एतन् मित्रम् अद्वैध्यम् आपदि ॥

९.४४
मित्र.भावाद् ध्रुवं मित्रं शत्रु.साधारणाच् चलम् ।

९.४४
न कस्यचिद् उदासीनं द्वयोर् उभय.भावि तत् ॥

९.४५
विजिगीषोर् अमित्रं यन् मित्रम् अन्तर्धितां गतम् ।

९.४५
उपकारे_अनिविष्टं वा_अशक्तं वा_अनुपकारि तत् ॥

९.४६
प्रियं परस्य वा रक्ष्यं पूज्यं सम्बद्धम् एव वा ।

९.४६
अनुगृह्णाति यन् मित्रं शत्रु.साधारणं हि तत् ॥

९.४७
प्रकृष्ट.भौमं संतुष्टं बलवच् च_आलसं च यत् ।

९.४७
उदासीनं भवत्य् एतद् व्यसनाद् अवमानितम् ॥

९.४८
अरेर् नेतुश् च यद् वृद्धिं दौर्बल्याद् अनुवर्तते ।

९.४८
उभयस्य_अप्य् अविद्विष्टं विद्याद् उभय.भावि तत् ॥

९.४९
कारण.अकारण.ध्वस्तं कारण.अकारण.आगतम् ।

९.४९
यो मित्रं समुपेक्षेत स मृत्युम् उपगूहति ॥

९.५०
क्षिप्रम् अल्पो लाभश् चिरान् महान् इति वा "क्षिप्रम् अल्पो लाभः कार्य.देश.काल.संवादकः श्रेयान्" इत्य् आचार्याः ॥

९.५१
न_इति कौटिल्यः ॥

९.५२
चिराद् अविनिपाती बीज.सधर्मा महाम्ल् लाभः श्रेयान्, विपर्यये पूर्वः ॥

९.५३
एवं दृष्ट्वा ध्रुवे लाभे लाभ.अंशे च गुण.उदयम् ।

९.५३
स्व.अर्थ.सिद्धि.परो यायात् संहितः सामवायिकैः ॥

(मित्र.हिरण्य.भूमि.कर्म.संधयः, तत्र भूमि.संधिह्)

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T12:48:24.6230000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

पांडा

  • m  A title of Hindustani Brahmans. See under पांड्या, 
  • पु. तिबेटच्या सरहद्दीवर क्वचित आढळणारा अस्वलासारखा एक प्राणी . - के २१ . १ . १९३६ . 
  • m  A tiger's cub, esp. as half-grown. 
RANDOM WORD

Did you know?

देवक म्हणजे काय ? त्याचे महत्व काय ?
Category : Hindu - Traditions
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Latest Pages

Status

  • Meanings in Dictionary: 644,289
  • Dictionaries: 44
  • Hindi Pages: 4,328
  • Total Pages: 38,982
  • Words in Dictionary: 302,181
  • Tags: 2,508
  • English Pages: 234
  • Marathi Pages: 22,630
  • Sanskrit Pages: 11,789
  • Other Pages: 1

Suggest a word!

Suggest new words or meaning to our dictionary!!

Our Mobile Site

Try our new mobile site!! Perfect for your on the go needs.