TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

नासिकेतोपाख्यान - अध्याय ५

महीपति महाराजांनी कथन केलेली नासिकेत ग्रंथावली साधु तुकाराम महाराजांनी लिहून घेतली .


अध्याय ५

श्रीगणेशाय नमः ॥

वैशंपायन म्हणे जनमेजयासी ॥ नासिकेत आला मातेपासी ॥ उद्दालक अति उल्हासी ॥ अयोध्येसी निघाला ॥१॥

उद्दालक तपोराशी ॥ संतोषयुक्त मानसी ॥ सर्व मेळवूनियां महाऋषी ॥ दूरदर्शी तापस ॥२॥

देशोदेशीचे तपोधन ॥ आणिले मुळे पाठवून ॥ त्यांची नांवे कोण कोण ॥ संक्षेपे सांगेन अवधारा ॥३॥

अत्रि गौतम भरद्वाज ॥ रोमहर्षण मार्कंडेय द्विज ॥ काश्यप कात्यायन भूभुज ॥ आले समाजा ऋषींचे ॥४॥

तैसाच दधीचि ऋषि जन्हुवर्ण ॥ गोभील आणि वर्तन ॥ मरीचि दुर्वासा ये जाण ॥ ऐसे अनेक महाऋषी ॥५॥

याज्ञवल्क्य विश्वामित्र ॥ शक्तिऋषि पाराशर ॥ भुशुंडी अंगिरा ऋषीश्वर ॥ आले सत्वर लग्नासी ॥६॥

यापरी असंख्य तपोधन ॥ आले तयी विवाहालागोन ॥ एकासी वेष्टण कृष्णाजिन ॥ एक तो नग्न दिगंबर ॥७॥

कित्येक उघडे बोडके ॥ एक ते केवळ सुडके ॥ तैसेच अत्यंत रोडके ॥ आले कौतुके लग्नार्थ ॥८॥

कंदहारी फळहारी ॥ पवनाहारी निराहारी ॥ नखी मौनी ब्रह्मचारी ॥ आले अग्निहोत्री तापस ॥९॥

जळवासी स्थळवासी ॥ विवरवासी अहर्निशी ॥ उद्दालकाच्या लग्नासी ॥ आले ऋषिसमुदाये ॥१०॥

ऐसे मेळवूनि सकळ ऋषि ॥ उद्दालक आला आयोध्येसी ॥ शरयूतीर नगरप्रदेशी ॥ सुखसंतोषे राहिले ॥११॥

मात जाणविली रायासी ॥ ऋषि आले समुदायेसी ॥ येरु उल्हासयुक्त मानसी ॥ सामोरा त्यांसी निघाला ॥१२॥

राजा येऊनिया सामोरा ॥ तयां अतिसन्माने आणिले नगरा ॥ पूजा करोनियां द्विजवरां ॥ दीधले आहारा षड्रसभोजन ॥१३॥

मग जोडूनियां करांजुळी ॥ मृदुमधुरवाणी मंजुळी ॥ बोलता झाला तयेवेळी ॥ ऋषिमंडळीसंमुख ॥१४॥

म्हणे धन्य म्या तुह्नां पाहिले ॥ सकळ पुण्य फळासी आले ॥ कोटियज्ञांचे फळ लाधले ॥ दर्शन झाले संतांचे ॥१५॥

आजि माझी सफळ धर्म ॥ सफळ माझे क्रिया कर्म ॥ आजि माझा सफळ जन्म ॥ संतसमागम जाहला ॥१६॥

भाग्ये झाली संतभेटी सकळ पुण्याच्या सुटल्या गांठी ॥ आजि मी सुभाग्य सकळसृष्टी ॥ दुर्लभ भेटी साधूंची ॥१७॥

आपण स्वामी कृपा करुन ॥ केले पतितासी पावन ॥ तरी कोणाकार्यासी आगमन ॥ ते मज संपूर्ण सांगावे ॥१८॥

मी तंव सेवक निकटवर्ती ॥ कांही आज्ञा करावी कृपामूर्ती ॥ ऐकोनि रायाची विनंती ॥ ऋषि बोलती संतोषे ॥१९॥

ऐकोनि रायांचे भाषण ॥ सकळ ऋषि म्हणती कल्याण ॥ तुझे धर्मे धनधान्य ॥ सर्वही असे आश्रमी ॥२०॥

ऐके राजचूडामणी ॥ तुझी ख्याती त्रिभुवनी ॥ भूतदया अंतःकरणी ॥ ब्राह्मणभजनी विश्वास ॥२१॥

वीर्य धैर्य गुणगांभीर्य ॥ दया दक्षता परमशौर्य ॥ ऐकोनि तुझे औदार्य ॥ आलो ऋषिवर्य समुदाये ॥२२॥

तुज मागावे कन्यादान ॥ सकळ दानांमाजी जे प्रधान ॥ यालागी हे तपोधन ॥ आले संपूर्ण समुदाये ॥२३॥

अन्नदान वस्त्रदान ॥ गो भू रत्ने हिरण्य दान ॥ सकळ दानांमाजी जाण ॥ कन्यादान विशेष ॥२४॥

तू दानशूर गा नृपती ॥ ऐकोनि तुझी उदार किर्ती ॥ ऋषि आले कन्यादानार्थी ॥ संकल्प तदर्थी करावा ॥२५॥

ऐसे ऐकोनि ऋषींचे वचन ॥ राजा स्वये बोले आपण ॥ गज अश्व हिरण्यदान ॥ भूमिदान मागावे ॥२६॥

यावेगळे माझ्या गृही ॥ जे जे अपूर्व आहे संग्रही ॥ ते ते देइन ये समयी ॥ परी मज नाही कन्यारत्न ॥२७॥

कन्या एक सुंदर होती ॥ तियेसी झाली दैवगती ॥ ऐकोनी रायाची वचनोक्ती ॥ ऋषि गर्जती जयजयशब्दे ॥२८॥

ऋषि म्हणती गा नृपती ॥ तुझी कन्या जे प्रभावती ॥ ते आहे ऋषिआश्रमाप्रती ॥ ऐके ख्याती तियेची ॥२९॥

यौवनदशायुक्त सुंदरी ॥ सत्यव्रते व्रतधारी ॥ तेचि द्यावे सदाचारी ॥ निजनिर्धारी ब्राह्मणा ॥३०॥

ऐकोनि ऋषींचा वचनार्थ ॥ राव पुसे हर्षयुक्त ॥ सत्य कन्या आहे जिवंत ॥ ऋषि वृत्तांत सांगती ॥३१॥

ब्रह्मयाचा मानससुत ॥ उद्दालक नामे अति विख्यात ॥ तप केले अत्युद्भुत ॥ संतत्यर्थ ऋषिवर्ये ॥३२॥

तेणे ब्रह्मा संतोषुनी ॥ नवल वरद वदला वाणी ॥ आदौ पुत्र पश्चात पत्नी ॥ विचित्र करणी ते ऐका ॥३३॥

स्त्रीध्यानी अहर्निशी ॥ वीर्य स्त्रवले एके दिवशी ॥ तेणे घालुनी कमळकळिकेसी ॥ दर्भे ग्रंथी बांधिली ॥३४॥

ते कमळ घेऊनि जाण ॥ गंगेमाजि केले निमग्न ॥ चंद्रप्रभा करितां स्नान ॥ तिणे परिमळार्थ अवघ्राणिले ॥३५॥

श्वास वोढितां सुंदरी ॥ वीर्य गेले नासाग्री ॥ तेणेचि ते सगर्भ कुमारी ॥ तुवां दोषमिषे त्यागिली ॥३६॥

रुदन करितां वनप्रदेशी ॥ भेटी झाली धर्मऋषीशी ॥ तेणे आणूनियां आश्रमासी ॥ कन्या यत्नेसी पाळिली ॥३७॥

ऋषिसेवा करितां ते सुंदरी ॥ नवमास भरले गरोदरी ॥ पुत्र जन्मला नासिकाद्वारी ॥ ऐसे आश्चर्य भारी वर्तले ॥३८॥

त्याचे नांव नासिकेत ॥ तो तपोनिधि अतिविख्यात ॥ तेणे सांगीतला वृत्तांत ॥ आलो येथे कन्यार्थी ॥३९॥

ऐसा पूर्वील वृत्तांत ॥ ऋषि सांगती हर्षयुक्त ॥ ऐकोनि राव सद्गदित ॥ मोहे मूर्च्छित पैं झाला ॥४०॥

मग सांवरुनिया शोकलहरी ॥ राव प्रवेशला अंतःपुरी ॥ वृत्तांत सांगता निजनारी ॥ तेही करी अतिशोक ॥४१॥

अहाहा कमललोचनी ॥ निरपराधे तुज टाकिली वनी ॥ शोक करितां ती जननी ॥ हृदय फुटोनी आक्रंदे ॥४२॥

मिळूनियां सुहृद सकळ ॥ अतिदुःखे करिती कोल्हाळ ॥ एक करिती तळमळ ॥ पिटिती कपाळ करतळे ॥४३॥

रायासी म्हणे त्याची पत्नी ॥ शुभवार्ता आणिली मुनींनी ॥ कल्याण राखिली नंदिनी ॥ कीर्ति त्रिभुवनी न समाये ॥४४॥

यांचिया उपकारा उत्तीर्ण ॥ जीवापरते न दिसे जाण ॥ कायावाचामने करुन ॥ कन्या अर्पण करावी ॥४५॥

राया अवधारी माझी विनंती ॥ कांही विकल्प न धरावा चित्ती ॥ वेगे आणूनियां प्रभावती ॥ ऋषिप्रति अर्पावी ॥४६॥

राव म्हणे ऐक कांता ॥ कन्या अर्पिता न अर्पिता ॥ हा दोष नाही आमुचे माथा ॥ पूर्वी विधात्याने निर्मिले असे ॥४७॥

ऐसा करुनियां इत्यर्थ ॥ सभेसी आला नृपनाथ ॥ अतिमोहे शोकाकुलित ॥ असे बोलत ऋषींप्रती ॥ ४८॥

म्हणे धन्य धन्य तुमचा महिमा ॥ थोर जीवदानी झालेति आम्हां ॥ कृतोपकारी द्विजोत्तमा ॥ देखोन तुम्हांसी जाहलो ॥४९॥

मन वाचा आणि काया ॥ याहीं शरण मी तुमच्या पायां ॥ कन्या दिधली द्विजवर्या ॥ हर्षे गर्जूनि बोलत ॥५०॥

ऐकोनि रायाचे प्रत्युत्तर ॥ ऋषि करिती जयजयकार ॥ सकळही आनंदे निर्भर ॥ राये दळभार पाल्हाणिला ॥५१॥

घाव घातला निशाणी ॥ नानावाद्ये मंगळध्वनी ॥ आनंद झाला अयोध्याभुवनी ॥ मांडिला जनी महोत्सव ॥५२॥

रत्नखचित सुखासन ॥ सर्वे ऋषि तपोधन ॥ आणि दीधले सकळ सैन्य ॥ कन्यारत्न आणावया ॥५३॥

दूती जाऊनि आश्रमासी ॥ वृत्तांत सांगितला राहिल्या सकळांसी ॥ राये पाठविले आम्हासी ॥ लग्नसोहळ्यानिमित्त ॥५४॥

ऐसी ऐकोनियां मात ॥ सकळ जाहले हर्षयुक्त ॥ ऋषि जयजयकारी गर्जत ॥ मानिती अद्भुत ऋषिपत्न्या ॥५५॥

सकळश्रृंगारे सालंकृत ॥ चंद्रप्रभा सुशोभित ॥ सुखासनी मिरवत ॥ ऐसी नगरांत आणिली ॥५६॥

ब्राह्मण म्हणती शांतिपाठ ॥ वंशावळी पढती नगरीचे भाट ॥ याचकांचे दाटले थाट ॥ न फुटे वाटे मार्गाभीतरी ॥५७॥

नगरी गुढिया तोरणे ॥ घरोघरी बांधावणे ॥ परम उत्साहें रायेम तेणें ॥ ऋषिपूजनें आरंभिली ॥५८॥

अधिकारपरत्वें पूजा ॥ अति संभ्रमे करी राजा ॥ अर्घ्यपाद्यादिके वोजा ॥ करी भूभुज नृपवर ॥५९॥

गंधाक्षता सुमनमाळा ॥ वस्त्रालंकारी परिमळा ॥ राये पूजोनि ऋषींचा मेळा ॥ पूजिले सकळ नृपवर ॥६०॥

रत्नखचित सिंहासनी ॥ मधुपर्क विधिविधानी ॥ पूजूनियां उद्दालकमुनी ॥ वस्त्राभरणी भूषविला ॥६१॥

वेदघोषे गर्जती अपार ॥ ऋषी करिती जयजयकार ॥ विमानी दाटले अंबर ॥ दुंदुभी अपार गर्जती ॥६२॥

चंद्रप्रभा सालंकृत ॥ दिव्यालंकारी सुशोभित ॥ विधिविधाने मंत्रोक्त । लग्न त्वरित लाविले ॥६३॥

ऋषिमंत्रांचा घडघडाट ॥ दोघां भरिले शेषपाट ॥ उद्दालक ऋषिवर्य वरिष्ठ ॥ प्रभावती श्रेष्ठ पतिव्रता ॥६४॥

गीत नृत्य वाद्य ध्वनी ॥ नाचती स्वर्गीच्या नाचणी ॥ परमानंद अयोद्याभुवनी ॥ कन्या मुनीसी समर्पिली ॥६५॥

कोट्यानुकोटि गोदाने ॥ रत्ने मुक्ताफळे सुवर्णे ॥ दिधली ब्राह्मणांसी दाने ॥ याचकजन सुखी केले ॥६६॥

जामातासी आंदण ॥ गज सहस्त्र श्रृंगारुन ॥ कोट्यानुकोटी दाने ॥ तुरंगम जाण लक्षोलक्ष ॥६७॥

कोटि अयुते सुवर्ण ॥ सवे दासी सेवकजन ॥ वस्त्रालंकारभूषणे ॥ दीधली आंदण जामाता ॥६८॥

ऋषिग्रंथी सविस्तर ॥ दानप्रयोग बोलिला अपार ॥ तितुका धरिला नाही विस्तार ॥ संक्षेपयुक्त बोलिलो ॥६९॥

लग्न सांगावे सविस्तर ॥ तरी होईल ग्रंथविस्तार ॥ मूळग्रंथीचा विचार ॥ तोचि अर्थांतरे निरुपिला ॥७०॥

एवं करुनि विवाह सोहळा ॥ अत्यादरे गौरविले सकळां ॥ आनंद न माये भूंडळा ॥ विचित्रलीला अनुपम्य ॥७१॥

यापरी हे कन्यादान ॥ जाहले प्रभावतीचे पाणिग्रहण ॥ ऋषि घेऊनि आज्ञापन ॥ निघाले जाण आश्रमा ॥७२॥

राये घालुनी लोटांगण ॥ केले ऋषिश्वरांसी नमन ॥ सवे देऊनि कन्यारत्न ॥ जामात आपण बोळविला ॥७३॥

आनंदे निर्भर सकळ ऋषी ॥ उद्दालक आला आश्रमासी ॥ चंद्रप्रभा लावण्यराशी ॥ आश्रमवासी राहिली ॥७४॥

ऐसी दिव्यकथा गहन ॥ सांगे जनमेजयासी वैशंपायन ॥ श्रद्धायुक्त करितां श्रवण ॥ होय दहन महादोषां ॥७५॥

मुनि म्हणे गा नृपनाथा ॥ पुढे काय वर्तली कथा ॥ ऋषीने शापिले नासिकेतां ॥ गेला यमपंथी स्वदेही ॥७६॥

भेटोनियां यमधर्मासी ॥ मागुता आला पितयांसी ॥ वृत्तांत सांगितला सकळांसी ॥ त्या कथेसी अवधारी ॥७७॥

पुण्यपावन हे कथा ॥ होय पावन श्रोतावक्ता ॥ मुनि म्हणे गा भारता ॥ सावधान अवधारी ॥७८॥

श्रवणमात्रे पुण्यसंपत्ती ॥ जोडे धर्म यश किर्ती ॥ होय पावन त्रिजगती ॥ भारती परिसतां ॥७९॥

तुकासुंदर रामी शरण ॥ जाहले प्रभावतीचे पाणिग्रहण ॥ पुढे नासिकेतोपाख्यान ॥ श्रोते सज्जनी परिसावे ॥८०॥
॥ इति नासिकेतोपाख्याने चंद्रप्रभाविवाहो नाम पंचमोऽध्याय समाप्त ॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2017-09-03T21:37:29.2730000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

पचेल तितकें खावें, शोभेल तितकें बोलावें

  • भिताहारी व मितभाषणी असावें. वाजवीपेक्षां अधिक आहार केल्यास जसा त्रास होतो तसा भलतेंच विधान केल्यासहि पश्चाताप करण्याची पाळी येते. याकरितां ज्याप्रमाणें आहारांत त्याचप्रमाणें बोलण्यांत संयम राखून प्रसंग पाहून भाषण करावें. (गो.) पचद तें खांवका, रुचद तें उलंवका. 
RANDOM WORD

Did you know?

विविध देवदेवतांचे आकार, रंग, रूप ही कल्पना कशी आणि कोणी निर्माण केली?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.