TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!
संस्कृत सूची|संस्कृत साहित्य|पुराण|श्रीमद्‍भागवतमहापुराणम्|प्रथमः खण्डः : तृतीयः स्कन्धः|
अथ दशमोऽध्यायः

तृतीयः स्कन्धः - अथ दशमोऽध्यायः

’ श्रीमद्‍भागवतमहापुराणम्’ ग्रंथात ज्ञान, वैराग्य व भक्ति यांनी युक्त निवृत्तीमार्ग प्रतिपादन केलेला आहे, अशा या श्रीमद्‍भागवताचे भक्तिने श्रवण, पठन आणि निदिध्यासन करणारा मनुष्य खात्रीने वैकुंठलोकाला प्राप्त होतो.


दहा प्रकारच्या सृष्टिचें वर्णन

विदुर उवाच

अन्तर्हिते भगवति ब्रह्मा लोकपितामहः ।

प्रजाः सहर्ज कतिधा दैहिकिर्मानसीर्विभुः ॥१॥

ये च मे भगवन पृष्टास्त्वय्यर्था बहुर्वित्तम ।

तान वदस्वानुपुर्व्येण छिन्धि नः सर्वसंशयान ॥२॥

सुत उवाच

एवं सत्र्चोदितस्तेन क्षत्त्रा कौषारवो मुनिः ।

प्रीतः प्रत्याह तान प्रश्नात हृदिस्थानथ भार्गव ॥३॥

मैत्रेय उवाच

विरित्र्चोऽपि तथा चक्रे दिव्यं वर्षशतं तपः ।

आत्मन्यात्मनमावेश यदाह भगवानजः ॥४॥

तद्विलोक्याब्जसम्भुतो वायुना यदधिष्ठितः ।

पद्ममम्भश्च तत्कालकृतवीर्येण कम्पितम ॥५॥

तपसा ह्योधमानेन विद्यया चात्मसंस्थया ।

विवृद्धविज्ञानबलो न्यपद वायुं सहाम्भसा ॥६॥

तद्विलोक्य वियदव्यापि पुष्करं यदधिष्ठितम ।

अनेन लोकान प्राग्लीनान कल्पितास्मीत्यचिन्तयत ॥७॥

पद्मकोशं तदाऽविश्व भगवत्कर्मचोदितः ।

एकं व्यभांगिदुरुधा त्रिधा भाव्यं द्विसत्पधा ॥८॥

एतावत्र्जीवलोकस्य संस्थाभेदः समाहृतः ।

धर्मस्य ह्वानिमित्तस्य विपाक परमेष्ठसौ ॥९॥

विदुर उवाच

यदात्थ बहुरुपस्य हरेरद्भुतकर्मणः ।

कालाख्यं लक्षणं ब्रह्मान यथा वर्णय नः प्रभो ॥१०॥

मैत्रेय उवाच

गुणव्यतिकराकारो निर्विशेषोऽप्रतिष्ठितः ।

पुरुषस्तदुपादानमात्मनं लीलयासृजत ॥११॥

विश्वं वै ब्रह्मातन्मात्रं संस्थिनं विष्णुमायया ।

ईश्वरेण परिच्छिन्नं कालेनाव्यक्तमुर्तिना ॥१२॥

यथेदानीं तथाग्रे च पश्चादप्येतदीदृशम ।

सर्गो नवविधस्तस्य प्राकृते वैकॄतस्तु यः ॥१३॥

कालद्रव्यगुणैरस्य त्रिविधः प्रतिसंक्रमः ।

आद्यस्तु महतः सर्गो गुणवैषम्यमात्मनः ॥१४॥

द्वितीयस्त्वहमो यत्र द्रव्यज्ञानक्रियोदयः ।

भूतसर्गस्तृतीयस्तु तन्मात्रो द्रव्यशक्तिमान ॥१५॥

चतुर्थ ऐन्द्रियः सर्गो यस्तु ज्ञानक्रियात्मकः ।

वैकारिको देवसर्गेः पंचमो यन्मयं मनः ॥१६॥

षष्ठस्तु तमसः सर्गो यस्त्वबुद्धिकृतः प्रभो ।

षडिमो प्राकृताः सर्गा वैकृतानपि मे श्रृणु ॥१७॥

रजोभाजो भगवतो लीलेयं हरिमेधसः ।

सप्तमो मुख्यसर्गस्तु षडविधस्तस्थुषां च यः ॥१८॥

वनस्पत्योषधिलतात्वक्सासा वीरुधो द्रुमाः ।

उत्स्रोतसस्तमः प्राया अन्तः स्पर्शा विशेषिणः ॥१९॥

तिरश्चामष्टमः सर्गः सोऽष्टाविंशाद्विधो मतः ।

अविदो भुरितमसो घ्राणज्ञा हृद्यवेदिनः ॥२०॥

गौरजो महिषः कृष्णः सुकरो गवयो रुरुः ।

द्विशफाः पशवश्चेमे अविरुष्ट्रश्च सत्तम ॥२१॥

खरोऽश्चोऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरी तथा ।

एते चैकशफः क्षत्तः श्रुणु पंचनखान पशुन ॥२२॥

श्वा सृगालो वृको व्याघ्रो मार्जारः शशशल्लकौ ।

सिंह कपिर्गजः कूर्मो गोधा च मकरादयः ॥२३॥

कंकगृध्रवटश्येनभासभल्लुकबर्हिणः ।

हंससारसचक्राह्वकाकोलुकादयः खगाः ॥२४॥

अर्वाक्स्रोतस्तु नवमः क्षत्तरेकविधो नृणाम ।

रजोऽधिकाः कर्मपरा दुःखे सुखमानिनः ॥२५॥

वै कृतास्त्रय एवैते देवसर्गश्च सत्तम ।

वैकारिकस्तु यः प्रोक्त कौमारस्तु भयात्मकः ॥२६॥

देवसर्गश्चाष्टविधो विबुधाः पितरोऽसुराः ।

गन्धर्वाप्सरसः सिद्धा यक्षरक्षांसि चारणाः ॥२७॥

भूतप्रेतपिशाचाश्च विद्याध्राः किन्नरादयः ।

दशैते विदुराख्याताः सर्गास्ते विश्वसृक्कृताः ॥२८॥

अतः परं प्रवक्ष्यामि वंशान्मन्वन्तराणि च ।

एवं रजः प्लुतः स्रष्ट कल्पादिष्वात्मभूर्हरिः ।

सृजत्यमोघसंकल्प आत्मैवात्मानमात्मना ॥२९॥

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमंहंस्या संहितायां तृतीयस्कन्धे दशमोऽध्यायः ॥१०॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T11:53:35.2570000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

फेण

  • m  Froth, foam. 
RANDOM WORD

Did you know?

भावाला राखी बांधण्यामागील धार्मिक अथवा भावनिक महत्व काय?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site