TransLiteral Foundation
Don't follow traditions blindly or don't assume a superstition either.
Don't be intentionally ignorant. Ask us!! Make Informed Religious Decisions!!

माहात्म्य - द्वितीयोऽध्यायः

’ श्रीमद्‍भागवतमहापुराणम्’ ग्रंथात ज्ञान, वैराग्य व भक्ति यांनी युक्त निवृत्तीमार्ग प्रतिपादन केलेला आहे, अशा या श्रीमद्‍भागवताचे भक्तिने श्रवण, पठन आणि निदिध्यासन करणारा मनुष्य खात्रीने वैकुंठलोकाला प्राप्त होतो.


भक्तीचे दुःख दूर करण्याचा नारदांचा प्रयत्‍न

नारद उवाच

वृथा खेदयसे बाले अहो चिन्तातुर कथम ।

श्रीकृष्णचराणामभोजं स्मर दुःखं गमिष्यति ॥१॥

द्रौपदी च परित्राता येन कौरवकश्मलात ।

पालिता गोपसुन्दर्यः स कृष्ण क्वपि नो गतः ॥२॥

त्वं तु भक्तिः प्रिया तस्य सततं प्राणतोऽधिका ।

त्वयाऽहूतस्तु भगवान याति नीचगृहेष्वपि ॥३॥

सत्यदित्रियुगे बोधवैरग्यी मुक्तिसाधकी ।

कली तु केवला भक्तिर्ब्रह्मासायुज्यकरिणी ॥४॥

इति निश्चित्य चिद्रूपः सदूपां त्वां ससर्ज हा ।

परमानन्दचिन्मुर्तिः सुन्दरीं कृष्णवल्लभाम ॥५॥

बदध्वाऽत्र्जांलिं त्वया पृष्टं किं करोमीति चैकदा ।

त्वा तदाऽज्ञापयत्कृष्णो मद्भक्तान पोषयेति च ॥६॥

अंगीकृत त्वया तद्वै प्रसन्नोऽभूद्धारिस्तदा ।

मुक्तिं दासीं ददौ तुभ्यं ज्ञानवैराग्यकाविमौ ॥७॥

पोषणं स्वेन रूपेण वैकुण्ठे त्व करोषि च ।

भूमौ भक्तविपोषाय छायारूपं त्वया कृतम् ॥८॥

मुक्ति ज्ञानं विरक्तिं च सह कृत्वागत भुवि ।

कृतादिद्वापरस्यन्तं महानन्देन संस्थिता ॥९॥

कलौ मुक्तिः क्षयं प्राप्ता पाखण्दामयपीडिता ।

त्वदाज्ञया गता शीघ्रं वैकुण्ठं पुनरेव सा ॥१०॥

स्मृता त्वयापि चात्रैव मुक्तिरायति याति च ।

पुत्रीकृत्य त्वयेमौ च पार्श्वे स्वस्यैव रक्षिती ॥११॥

उपेक्षातः कलौ मन्दौ वृद्धौ जतौ सुतौ तव ।

तथापि चिन्तां मुत्र्च त्वमुपायं चिन्तयान्महम ॥१२॥

कलिनासदृशः कोऽपि युगो नास्ति वरानने ।

तस्मिस्त्वां स्थापयिष्यामि गेहे गेहे जने जने ॥१३॥

अन्यधार्मास्तिरस्कृत्य पुरस्कृत्य महोत्सवान ।

तदा नाहं स्थापयिष्यामि गेहे गेहे जने जने ॥१४॥

त्वदन्विताश्च ये जीवा भविष्यन्ति कलाविह ।

पापिनोऽपि गमिष्यन्ति निर्भयं कृष्णमन्दिरम ॥१५॥

येषां चित्ते वसेद्भाक्तिः सर्वदा प्रेमरूपिणी ।

न ते पश्यन्ति कीनाशं स्वप्नेऽप्यमलमूर्तयः ॥१६॥

न प्रेतो न पिशाचो वा राक्षसो वासुरोऽपि वा ।

भक्तियुक्तमनस्कानां स्पर्शने न प्रभुर्भवेत ॥१७॥

न तपोभिर्न वेदैश्च न ज्ञानेनापि कर्मणा ।

हरिहिं साध्यते भक्त्या प्रमाणं तत्र गोपिकाः ॥१८॥

नृणां जन्मसहस्रेण भक्तौ प्रीतिर्हि जायते ।

कलौ भक्तिः कलौ भक्तिर्भक्त्या कृष्णःपुरः स्थितः ॥१९॥

भक्तिद्रोहकरा ये च ते सीदन्ति जगत्त्रये ।

दुर्वासा दुःखमापत्रः पुरा भक्तविनिन्दकः ॥२०॥

अलं व्रतैरलं तीर्थैरलं योगैरलं मखैः ।

अलं ज्ञानकथालापैर्भक्तिरेकैव मुक्तिदा ॥२१॥

सूत उवाच

इति नारदनिर्णीतं स्वमाहात्म्यं निशम्य सा ।

सर्वांगपुष्टिसंयुक्ता नारदं वाक्यमब्रवीत ॥२२॥

भक्तिरुवाच

अहो नारद धन्योऽसि प्रीतिस्ते मयि निश्चला ।

न कदाचिद्विमुत्र्चमि चित्ते स्थास्यामि सर्वदा ॥२३॥

कॄपालुना त्वया साधो मद्वाधा ध्वंसिता क्षणात ।

पुत्रयोश्चेतना नास्ति ततो बोधया बोधय ॥२४॥

सूत उवाच

तस्या वचः समाकर्ण्य कारूण्यं नारदो गतः ।

तयोर्बोधनमारेभे कराग्रेण विमर्दयन ॥२५॥

मुखं संयोज्य कर्णान्ते शब्दमुच्चैः समुच्चरन ।

ज्ञान प्रबुध्यतां शीघ्रं रे वैराग्य प्रबुध्यताम ॥२६॥

वेदवेदान्तघोषेश्च गीतापाठैर्मुहूर्मुहः ।

बोध्यमनौ तदा तेन कथंचिच्चेत्थिती बलात ॥२७॥

नेत्रौरनवलोकन्ती जृम्भन्ती सालसावुभौ ।

बकवत्पालिती प्रायः शुष्ककाष्ठासमांगकौ ॥२८॥

क्षुत्क्षामौ तौ निरिक्ष्यैव पुनः स्वापपरायणौ ।

ऋषिश्चिन्तापरो जातः किं विधेय मयेति च ॥२९॥

अहो निद्रा कथं यति वृद्धात्वं च महत्तरम ।

चिन्तयन्निति गोविन्द स्मारयामास भार्गव ॥३०॥

व्योमवाणी तदैवाभून्मा ऋषे खिद्यतमिति ।

उद्यमः सफलस्तेऽयं भविष्यति न संशयः ॥३१॥

एतदर्थ तु सत्कर्म सुरर्षे त्वं समाचर ।

तत्ते कर्माभिधास्यन्ति साधवः साधुभूषणाः ॥३२॥

सत्कर्मणि कृते तस्मिन सनिद्रा वृद्धातानयोः ।

गमिष्यति क्षणाद्भक्तिः सर्वतः प्रसरिष्यति ॥३३॥

इत्याकाशवचः स्पष्टं तत्सवैरपि विश्रुतम ।

नारदो विस्मयं लेभे नेदं ज्ञानमिति ब्रुवन ॥३४॥

नारद उवाच

अनयाऽऽकाशवाण्यपि गोप्यत्वेन निरूपितम् ।

किं वा तस्याधनं कार्यं येन कार्यं भवेत्तयोः ॥३५॥

क्वभविष्यन्तिसन्तस्ते कथं दास्यन्ति साधनम ।

मयात्र किं प्रकर्तव्यं यदुक्तं व्योमभाषया ॥३६॥

सूत उवाच

तन्न द्वावपि संस्थाप्य निर्गतो नारदो मुनिः ।

तीर्थं तीर्थं विनिष्क्रम्य पृच्छन्मार्गे मुनीश्वरान ॥३७॥

वृतान्तः श्रुयते सर्वैः किंचिन्निश्चित्य नोच्यते ।

असाध्यं केंचन प्रोचुर्दुर्ज्ञेयमिति चापरे ।

मुकीभूतास्तथान्ये तु कियन्तस्तु पलायिताः ॥३८॥

हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये विस्मयावहः ।

वेदवेदान्तघोर्षेश्च गीतापाठैर्विबोधतम् ॥३९॥

भक्तिज्ञाविरागाणां नोदतिष्ठित्त्रिकं युदा ।

उपायो नापरोऽस्तीति कर्णे कर्णेऽजपत्र्जनाः ॥४०॥

योगिना नारदेनापि स्वयं न ज्ञायते तु यत ।

तत्कथं शक्यतो वक्तुमितरैरिह मानुषैः ॥४१॥

एवमृतिगणैः पुष्टेनिर्वायोक्तं दुरासदम ॥४२॥

ततश्चिन्तातुरः सोऽथं बदरीवनमागतः ।

तपश्चरामि चात्रेत्रि तदर्थ कृतनिश्चयः ॥४३॥

तावद्ददर्श पुरतः सनकादिन्मुनीश्वरान ।

कोटिसूर्यसमाभासानुवाच मुनिसत्तमः ॥४४॥

नारद उवाच

इदानीं भूरिभाग्येन भवद्धिः संगमोऽभवत ।

कुमारा ब्रुवतां शीघ्रं कृत्वा ममोपरि ॥४५॥

भवन्तो योगिनः सर्वे बुद्धिमन्तो बहुश्रुताः ।

पत्र्चहायनसंयुक्ताः पूर्वेषामपि पूर्वजाः ॥४६॥

सदा वैकुण्ठनिलया हरिकीर्तनतप्तराः ।

लीलामृतरसोन्मत्ताः कथामात्रकजीविनः ॥४७॥

हरिःशरणमेवं हि नित्यं येषां मुखे वचः ।

अतः कालसमादिष्ठा जरा युष्मान्न बाधते ॥४८॥

येषां भ्रुभगंमात्रेण द्वारपालौ हरेः पुरा ।

भूमौ निपतितौ सद्यो यत्कृपातः पुरं गतौ ॥४९॥

अहो भाग्यस्य योगेन दर्शनं भवतमिह ।

अनुग्रहस्तु कर्तव्यो मयि दीने दयपरैः ॥५०॥

अशरीरगिरोक्तं यत्तत्त्किं साधनमुच्यताम ।

अनुष्ठेयं कथं तावत्प्रब्रुवन्तु सविस्तरम् ॥५१॥

भक्तिज्ञानविरागांणां सुखमुत्पद्यते कथम ।

स्थापनं सर्ववर्णेषु प्रेमपूर्व प्रयत्‍नतः ॥५२॥

कुमारा ऊचुः

मा चिन्तां कुरु देवर्षे हर्ष चित्ते समावह ।

उपायः सुखसाध्योऽत्र वर्तते पूर्व एव हि ॥५३॥

अहो नारद धन्योऽसि विरक्तांना शिरोमणिः ।

सदा श्रीकृष्णदासानामग्रणीर्योगभास्करः ॥५४॥

त्वयि चित्रं न मन्तत्व्यं भक्त्यांर्थमनुवर्तिनि ।

घटते कृष्णदासस्य भक्तेः संस्थापना सदा ॥५५॥

ऋषिभिर्बहवो लोके पन्थानः प्रकटीकृताः ।

श्रमसाध्याश्च ते सर्वे प्रायः स्वर्गफलप्रदाः ॥५६॥

वैकुण्ठसाधकः पन्थाः स तु गोप्यो हि वर्तते ।

तस्योपदेष्टा पुरुषः प्रायो भाग्येन लभ्यते ॥५७॥

सत्कर्म तव निर्दिष्टं व्योमवाचा तु यत्पुरा ।

तदुच्यते श्रृणुष्वाद्य स्थिरचित्तः प्रसन्नधीः ॥५८॥

द्र्व्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।

स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च ये तु कर्मविसूचकाः ॥५९॥

सत्कर्मसूचको नूनं ज्ञानयज्ञः स्मृतो बुधैः ।

श्रीमद्भागवतालापः स तु गीतः शुकादिभिः ॥६०॥

भक्तिज्ञानविरागाणां तद्‍घोषेण बलं महत ।

व्रजिष्यति द्वयोः कष्टं सुखं भक्तेर्भविष्यति ॥६१॥

प्रलयं हि गमिष्यन्ति श्रीमद्भागवतध्वनेः ।

कलेर्दोष इमे सर्वे सिंहशब्दाद् वृका इव ॥६२॥

ज्ञानवैराग्यसंयुक्ता भक्तिः प्रेमरसावहा ।

प्रतिगेहं प्रतिजनं ततः क्रीडां करिष्यति ॥६३॥

नारद उवाच

वेदवेदान्तघोर्षेश्र्च गीतापाठैः प्रबोधितम ।

भक्तिज्ञानविरागाणां नोदतिष्ठत्त्रिकं यदा ॥६४॥

श्रीमद्भागवतालापात्तत्कथं बोधमेष्यति ।

तत्कथासु तु वेदार्थः श्लोके श्लोके पदे पदे ॥६५॥

छिन्दन्तु संशयं ह्नोनं भवन्तोऽमोघदर्शनाः ।

विलम्बो नात्र कर्तव्यः शरणागतवत्सलाः ॥६६॥

कुमारा ऊचुः

वेदोपनिषदां साराज्जाता भागवती कथा ।

अत्युत्तमा ततो भाति पृथग्भृता फलाकृतिः ॥६७॥

आमूलाग्रं रसास्तिष्ठन्नास्ते न स्वाद्यते यथा ।

स भूयः संपृथ्गभूतः फले विश्वमनोहरः ॥६८॥

यथा दुग्धे स्थितं सर्पिनं स्वादायोपकल्पते ।

पृथग्भूतं हि तद्गव्यं देवानां रसवर्धनम ॥६९॥

इक्षुणामपि मध्यान्तं शर्करा व्याप्य तिष्ठति ।

पृथग्भूता च सा मिष्टा तथा भागवती कथा ॥७०॥

इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मासम्मितम ।

भक्तिज्ञानविरागाणां स्थापनाय प्रकाशितम ॥७१॥

वेदान्तवेदसुस्नाते गीताया अपि कर्तरि ।

परितापवति व्यासे मुह्यात्यज्ञानसागरे ॥७२॥

तदा त्वया पुरा प्रोक्तं चतुः श्‍लोकसमन्वितम ।

तदीयश्रवणात्सद्यो निर्बाधो बादरायणः ॥७३॥

तत्र ते विस्मयः केन यतः प्रश्‍नकरो भवान ।

श्रीमद्भागवतं श्राव्यं शोकदूःखविनाशनम ॥७४॥

नारद उवाच

यद्द्र्शनं च विनिहन्त्यशुभानि सद्यः श्रेयस्तनोति भवदुःखदवार्दितानाम ।

निःशेषशेषमुखगीतकथैकपानाः प्रेमप्रकाशकृतये शरणं गतोऽस्मि ॥७५॥

भाग्योदयेन बहुजन्मसमर्जितेन सत्संगमं च लभते पुरुषो यदा वै ।

अज्ञानहेतुकृतमोहमदान्धकार नाशंविधाय हि तदोदयते विवेकः ॥७६॥

इति श्रीपद्मपुराणे उत्तरखण्डे श्रीमद्भागवतमाहत्म्ये कुमारनारदसंवादो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥

Translation - भाषांतर
N/A

References : N/A
Last Updated : 2016-11-11T11:53:32.7400000

Comments | अभिप्राय

Comments written here will be public after appropriate moderation.
Like us on Facebook to send us a private message.

VASUDĀNAPUTRA(वसुदानपुत्र)

RANDOM WORD

Did you know?

सौभाग्यवती स्त्रियांनी कुंकू का लावावे ?
Category : Hindu - Beliefs
RANDOM QUESTION
Don't follow traditions blindly or ignore them. Don't assume a superstition either. Don't be intentionally ignorant. Ask us!!
Hindu customs are all about Symbolism. Let us tell you the thought behind those traditions.
Make Informed Religious decisions.

Featured site

Ved - Puran
Ved and Puran in audio format.